Okukikola mu Ngeri ya Katonda

Olunaku olwo terwali lulungi n’akatono! Ku makya g’olunaku olwo, amaggye ga Isirayiri gaali geesiga nnyo bwe gaali gafuluma okulwanyisa Abafirisuuti; nga gakkiriza ddala nti Yakuwa ali nago, era nga tewali ngeri gye gayinza kulemererwa mu lutalo luno. Obubonero bwonna bwali bulungi, kubanga nnabbi omuggya yali ayimuse mu nsi, Katonda yali mu kifo kye, era byonna byali bitambula bulungi ku Nsi. N’ekifo kyennyini kyali kya mukisa, kubanga newaakubadde ng’omulabe yalina ekigo eky’amaanyi (amakulu g’ekigambo Afeki mu Lwebbulaniya), amaggye ga Isirayiri gaali gasiisidde e Ebenezeri (mu Lwebbulaniya: olwazi olutuyamba).

Naye waaliwo ekyali kitabuse nnyo. Enjuba emmyufu ng’omusaayi bwe yali egwa emabega w’ensozi, amaggye gombi nga gakooye olw’olutalo ne gaddayo mu nsiisira zaago, nga geetisse abaali balumiziddwa n’abaali bafa, okwemulugunya okw’okweraliikirira ne kubuna mu nnyiriri z’Abayisirayiri. Bannaabwe abateeberezebwa okuba nga nkumi nnya baali bagalamidde mu ttale eryali lijjudde omusaayi, nga tebakyaddayo mu maka gaabwe n’eri abaagalwa baabwe. Abaduumizi ne bateesa, era ng’abantu bwe batera okukola ebintu bwe bitabatambulira bulungi, ne batandika okwebuuza lwaki Mukama abalemeddwa.

“Mazima nnabbi yandibadde alaba ebizibu bino nga tebinnatuuka! Mazima bakabona ba Yakuwa bandisobodde okutukakasa obuwanguzi! Mazima okukkiriza kwaffe nti Yakuwa ali naffe kwandituleetedde ekyo kye twali twetaaga!”

“Nnina ekirowoozo.” omu ku bakadde bwe yagamba. “Lwaki tetutuma basajja baddeyo e Siiro basabe bakabona baleete Mukama wano mu ttale ly’olutalo? Oboolyawo tamanyi bye tuyitamu, kubanga abeera eyo mu Weema ey’Okukuŋŋaanirangamu.”

Waali wayise emyaka ebikumi bisatu okuva Weema ey’Okukuŋŋaanirangamu lwe yasimbibwa e Siiro, ekibuga kya Efulayimu, era emirembe mingi egya bakabona gyali giweerezza eyo. Okusinza kwali kwonoonese okutuusa ng’obwonoonefu obwa buli ngeri bukkirizibwa mu mpya zaayo. Naye abantu baali bakimanyi nti omulundi gumu buli mwaka Kabona Asinga Obukulu yayingiranga mu kifo kyayo ekisinga obutukuvu asobole okusisinkana Mukama ku lw’abantu bonna. Baali bafiiriddwa ddala okutegeera amakulu oba engeri y’okusisinkana okwo, era bakabona abalala baali tebatya kuyingira mu kifo ekyo ekyaziyizibwa.

Abantu aba bulijjo, abaali tebalina buyinza kuyingira mu Weema yennyini, baali beekoledde enzikiriza ez’obusamize eza buli ngeri, nga zikubirizibwa emboozi bakabona ze baali banyumya awatali kulwawo. “Waliwo essanduuko eya zaabu eyitibwa Ssanduuko y’Endagaano, eyimiridde mu kifo ekisinga obutukuvu, era Mukama atuula ku ssanduuko eyo wakati wa bamalayika babiri aba zaabu.” Nga bwe kyali eri omukazi Omusamaliya eyasisinkana Yesu oluvannyuma ku luzzi, Katonda yali asangibwa mu kifo kimu kyokka, mu kiseera ekyo ng’atudde wakati wa bakerubi mu kisiikirize ky’eweema ya Weema ey’Okukuŋŋaanirangamu e Siiro.

“Katonda ye yatuyingiza mu kavuyo kano. Ka tumuleete wano asobole okutukiggyaamu! Mutumye essanduuko!” Mu ttale ly’olutalo e Ebenezeri, ekirowoozo ekyo kyakkirizibwa n’obunyiikivu.

Ababaka tebaalwa kukkirizisa Kofuni ne Finekaasi, batabani ba Eri, Kabona Asinga Obukulu omukadde, nti bateekwa okuleeta essanduuko mu ttale ly’olutalo. Bo bennyini baajja n’essanduuko waleme kubaawo n’omu abuusabuusa obuyinza bwabwe. Essanduuko bwe yalabibwa ng’etwalibwa mu ttale ly’olutalo, Abayisirayiri bonna ne baleekaana n’eddoboozi ery’amaanyi ennyo ne lireeta entiisa mu mitima gy’abalabe baabwe. “Zitusanze,” bwe baakaaba, “kubanga balubaale ab’amaanyi abaabonyaabonya Abamisiri ne banunula Abayisirayiri mu buddu, bazze mu ffe!” Baali bassaamu Katonda ekitiibwa era nga bamutya okusinga abantu be bennyini, Abayudaaya!

Abayisirayiri bwe baddamu olutalo nga tebakendeezezza ku kwewulira kwabwe, Abafirisuuti baalwana ng’abasajja abagenda okufa - era Isirayiri n’ekubwa, “ne waba okuttibwa kunene nnyo, Abayisirayiri ne bafiirwa abaserikale abaatambuzanga ebigere emitwalo esatu.” Essanduuko ya Katonda n’ewambibwa; era batabani ba Eri bombi ne battibwa.

Muka Finekaasi bwe yawulira nti bba afudde, n’azaala omwana gwe yali alina mu lubuto, n’afa ng’azaala, naye nga tannafa n’asooka kutuuma omwana erinnya Ikabodi, amakulu gaalyo nti Ekitiibwa kivudde.

Gyandibadde emyaka kikumi emiwanvu era emizibu nga essanduuko - eyali ekiikirira okubeerawo kwa Katonda n’ebisuubizo bye eby’endagaano - tennazzibwa mu kifo kyayo ekigituukira mu Isirayiri.

Yamala mu Bafirisuuti emyezi mitono gyokka ne batandika okwagala okugizzaayo, kubanga waabangawo okufa kungi mu bo buli essanduuko gye yatwalibwanga.

Okufa bwe kweyongera, kyava ku kuteebereza obuteebereza ne kifuuka kya lwatu nti waliwo akakwate wakati w’okufa okwo n’okubeerawo kw’essanduuko, kale ne wateekebwawo enteekateeka ey’okukebera ekiteeberezebwa n’okuvvuunuka ekizibu. Ne bafuna ente enkazi bbiri ezaali zaakazaala ennyana. Zaali za kusibibwa wamu okuwalula ekigaali ekiggya eky’embaawo, ekintu kye zaali tezimanyi n’akatono.

Essanduuko eyali eteeberezebwa n’eteekebwa ku kigaali ekiggya awamu n’ekiweebwayo ‘eky’emirembe’ eky’ebintu ebya zaabu, ente ne zikyusibwa okwolekera ensalo ya Isirayiri. Empisa yaazo eya bulijjo ey’obumaama yandibadde kunoonya nnyana zaazo, ekyandiraze nti katonda w’Abayisirayiri teyali afaayo nnyo ku kuddizibwa ssanduuko ye, era nti okufa okwali mu Bufirisuuti kwali kwa mbagirawo so si kibonerezo. Naye singa ente zaalekayo ennyana zaazo ne zolekera Isirayiri butereevu, ekyo kyandibadde bujulizi obumala okulaga nti Abafirisuuti baali bakoze eky’amagezi okuzzaayo essanduuko - ne Katonda - mu kifo kye ekimutuukira!

Baali ba magezi! Ente zaagenda butereevu ku nsalo ya Isirayiri, nga tezikyama ku kkono wadde ku ddyo, okutuusa lwe zaasomoka ne ziyingira mu nnimiro z’e Besusemesi. Abantu ab’eyo baasanyuka okulaba essanduuko, ne bakuma omuliro n’embaawo z’ekigaali ne bawaayo ente zombi ku gwo okuba ekiweebwayo eky’okwebaza eri Yakuwa. Essanduuko n’etwalibwa bakabona Abaleevi ab’ekitundu ekyo ne bagiteeka ku jjinja eddene, gye yafuuka eky’okulabako eri abantu bonna, okutuusa abamu, abaali ab’okwetegereza okusinga abalala, lwe baggyako ekisaanikira kyayo balingize munda. Nkakasa nti bandisobodde okwewozaako. “Twali tukebera bukebera obanga omuggo gwa Alooni, ebipande by’amateeka n’ensuwa ya manna bikyaliyo!” bwe bandigambye.

Naye amaloboozi gaabwe gasirika, kubanga amangu ago, bo n’abasajja abalala abasukka mu mitwalo etaano ab’ekitundu ekyo baafa ng’ekibonerezo okuva eri Katonda. Yali asirise emyaka mingi Weema ye ng’eyonoonebwa bakabona abavunze; yali yeeraze okuba ow’amaanyi Abafirisuuti bwe baamutambuza mu ggwanga lyabwe lyonna; yeeraga okuba ajjudde ekisa n’okusaasira Abafirisuuti bwe baasitula essanduuko obukambwe ne bagiteeka ku kigaali ekyawalulwa ente ezitali nnongoofu; naye yeeraga okuba ow’entiisa mu butukuvu abantu be bennyini ab’endagaano bwe baayonoona ne bayingira mu butassaamu kitiibwa.

Abantu abaasigalawo ne bakaaba. “Ani ayinza okuyimirira mu maaso ga Mukama, Katonda ono omutukuvu - era Essanduuko ya Mukama tugiweereze ani?” Abasajja b’e Kiriyasuyalimu ne bajja ne batwala essanduuko, ne bagitwala mu nnyumba y’omusajja omu, Abinadaabu, mutabani we gwe baatukuza okuba kabona alabirira essanduuko. Yamala eyo emyaka mingi, Isirayiri yonna ng’ekungubagira embeera yaayo naye nga batya okukolako ekintu kyonna.

Mu kiseera ekyo abantu ne bawaliriza nnabbi Samwiri abalondere kabaka, basobole okubeera ng’amawanga agabeetoolodde. “Katonda bw’aba nga tali mu ffe, n’obwakabona nga buggwaawo, newaakubadde nga tulina nnabbi we, twetaaga kabaka atufuge” bwe baagamba. Katonda bw’akkiriza, Samwiri n’afukako Sawulo amafuta okuba kabaka wa Isirayiri ow’olubereberye - omusajja eyali asukkulumye ku basajja abalala okuva ku bibegabega okutuuka ku mutwe. Mukulu mu maaso g’abantu naye eyeeraga okuba omunafu mu maaso ga Katonda. Mazima, mu mirembe gye abantu baafugibwa ebirowoozo by’abantu so si magezi ga Katonda. Waaliwo amafuta matono kubanga Katonda teyali (akolera) mu bantu be - n’essanduuko n’esigala e Kiriyasuyalimu.

Sawulo yafuga emyaka amakumi ana n’alyoka addirwa oyo Katonda gwe yalonda, Dawudi eyatta omuzira Omufirisuuti omuwanvu, Dawudi omuyimbi wa zabbuli. Essanduuko ebadde ekwekeddwa emyaka egisukka mu kinaana bw’alinnya ku ntebe ey’obwakabaka, era wagenda kuyitawo emyaka emirala kkumi na ena nga tannagezaako kugizzaayo mu Yerusaalemi, Siiro empya. Kumpi emyaka kikumi abeesigwa ba Isirayiri baali bakungubagira obutabeerawo bwayo.

“Mujje” kabaka bwe yagamba ekibiina ekinene eky’abasajja be abalonde. “Tugende e Kiriyasuyalimu tuzze essanduuko mu kifo kyayo ekigituukira mu Yerusaalemi.” “Emaze ebbanga ddene nnyo nga teri, era tuteekwa okugizzaayo tusobole okuddamu okusinza mu maaso ga Mukama.” Ani eyandiwakanyizza ebirowoozo ebyo? Buli muntu yali amanyi nti Mukama yandisanyuse era yandibawadde ekitiibwa mu mulimu ogwo. “Tunaagisitula tutya?” omu ku bagoberezi abaali basinga okufaayo ku by’enkola bwe yabuuza. Omuntu omu n’ajjukira emboozi y’engeri Abafirisuuti gye baazzaamu essanduuko mu Isirayiri ku kigaali ekyawalulwa ente bbiri, n’ateesa nti eyo yali ngeri nnyangu ey’okutambuza essanduuko.

Naye bo basinga Abafirisuuti amagezi, kale bakozesa ente ennume bbiri entendeke, mu kifo ky’ente enkazi bbiri ez’amata. Amangu ago ne baggya essanduuko mu nnyumba ya Abinadaabu ne bagiteeka ku kigaali ekiggya, ekyali kisinga nnyo ekigaali ekikadde eky’Abafirisuuti, ne basibako ente ennume zombi ne batandika olugendo okuddayo e Yerusaalemi. Nga baajaguza! Dawudi ne mikwano gye ne bazina ne bakuba ebivuga byabwe, ne bawuuba emikono gyabwe mu bbanga ne bawulira nga ‘bali bulungi ddala!’ Eyali tasanyuse yekka ye Mukama yennyini! Baali tebannagenda wala ente entendeke bwe zeesittala, essanduuko n’ebulako katono okugwa, kabona ataaliko musango n’agolola omukono gwe okuginyweza - n’afiirawo amangu ago mu mukono gwa Katonda omutukuvu!

Mu kifo ky’okuzzibwa e Yerusaalemi n’essanyu, essanduuko yatwalibwa mu nnyumba ya Obededomu, Omugitti, gye yali egenda okumala emyezi emirala esatu, Dawudi ng’atudde eka mu nnyanja ey’ennaku. Okusooka, yali asunguwalidde nnyo Mukama olw’ekyalabika ng’obutali bwenkanya bwe. Oluvannyuma, bwe yatandika okufumiitiriza n’okunoonya Mukama, n’akulemberwa okusoma ebyawandiikibwa bya Musa ebikwata ku ssanduuko, engeri gye yakolebwamu, engeri gye yakozesebwangamu n’engeri gye yalinanga okusitulibwamu okuva mu kifo ekimu okudda mu kirala. “Ebyo bye bintu eby’omu Weema ey’Okukuŋŋaanirangamu batabani ba Kokasi bye baneetikkanga.”

Awo Dawudi n’ategeka ekifo essanduuko we yalina okuwummulira mu Yerusaalemi, n’ategeka n’abantu ab’okusitula essanduuko okuva mu maka ga Obededomu, ng’Ebyawandiikibwa bwe byali bigambye. Abaleevi ab’ennyumba ya Kokasi ne bayawulibwa ne batukuzibwa olw’omulimu ogw’okusitula essanduuko ku bibegabega byabwe, nga bagitwala okutuusiza ddala mu kifo kyayo eky’okuwummuliramu ekyali kigitegekeddwa. Guno tegwali mulimu gwa nte na kigaali - ng’Abafirisuuti ab’ensi bwe baakozesa - wabula obuweereza obwasalibwawo Katonda yennyini. Ku nkomerero, abantu baasobola okusanyuka, kubanga essanduuko - akabonero k’okubeerawo kwa Mukama, amafuta ge - yali eddiddemu okubeera mu bantu be.

Emboozi eno tuyigiramu ki? Mazima ekintu kimu kyeyoleka bulungi era kyetaagibwa leero nga bwe kyali kyetaagibwa mu nnaku za Samwiri, Sawulo ne Dawudi. Bw’oba oyagala okukola omulimu gwa Katonda, kikugwanira okugukola mu ngeri ye! Yali awadde abantu be ebiragiro ebitegeerekeka, ne bajeema nga bo bennyini be balifiirwa. Abafirisuuti bayinza okuba nga baafuna okusaasira kwe bwe baakola essanduuko mu ngeri etaliimu kitiibwa, naye abantu ba Katonda tebaalina nsonga ya kwewozaako, kale baali basobola kufuna kibonerezo kye kyokka.

Bwe kityo leero, twanguyiriza nnyo okugoberera ebirowoozo n’enkola z’ensi kubanga birabika ng’ebikola, Katonda ng’aggyawo amafuta ge, ng’atulindirira okutegeera nti yamala dda okuteekawo engeri ze ez’okukolamu. Yalonda abasajja n’abakazi okukola emirimu egy’enjawulo mu kkanisa era yabawa charismata ye (ekigambo ky’Oluyonaani, amakulu gaakyo nti ebirabo eby’ekisa - obusobozi obutukuvu obuweebwa obwereere).

Waliwo obukodyo bungi obulungi obw’obukulembeze ensi bw’ekozesa mu by’obusuubuzi bwayo. Naye okuba n’obusobozi obw’ensi obw’okukulembera oba okufuga tekitegeeza nti omuntu alina ekirabo ky’Omwoyo eky’obukulembeze ekyetaagibwa okufuga mu kkanisa. Omuntu ayinza okutendekebwa okuba omusomesa omulungi (ow’ensi), naye ekyo tekitegeeza nti “amanyi okuyigiriza” - ekisaanyizo eky’obukadde b’ekkanisa. Omuntu ayinza okuba ng’asomye nnyo mu by’obusawo bw’ebirowoozo naye ekyo tekimuwa busobozi bwa kuwabula mu ngeri ya Baibuli. Nzikiriza nti waliwo bangi mu kkanisa zaffe abeetaaga okuwabulwa kw’abasawo b’endwadde z’ebirowoozo, naye okuwabula okw’engeri eyo tekuyinza kuleeta kuwona kwa ndwadde za mwoyo.

Tuli bakugu nnyo mu kutegeka enkola za buli ngeri ez’okubuulira Enjiri n’“Amateeka 4 ag’Omwoyo,” “Ekkubo ly’Abaruumi,” “Okubuulira Enjiri mu Mukwano,” n’ebirala, nga tulagajjalira enkola Yesu gye yatuteerawo ekiro ekyakulembera okufa kwe.

“Kitange, nsabira abo bonna mu (ekkanisa yo, ekibuga kyo) abalinzikiriza. Nsaba nti bonna babeere bumu, nga ggwe Kitange bw’oli mu Nze, nange nga ndi mu ggwe, nabo babeerenga mu ffe, ensi eryoke ekkirize nga ggwe wantuma… balyoke bafuukire ddala omuntu omu; ensi eryoke etegeere nga ggwe wantuma era nti obaagala nga bw’onjagala.”

Okutuusa lwe tunaakwata Obumu bwaffe mu Mubiri gwa Kristo ng’ekintu ekikulu ddala (so si kufaanagana kwaffe, wadde enjigiriza ey’embagirawo ey’Ekisinga Obutono kye Tukkiriziganyaako), enteekateeka zaffe zonna ez’okubuulira Enjiri zinaaba za kutegeka kwa bantu, nga tewali nsonga nnyingi lwaki Mukama yandifuse amafuta ge.

Mukama yateeka mu kkanisa ye emigugu, ebirabo n’obuweereza ebyetaagibwa okuzimba ekkanisa ey’engeri nti n’amaanyi gonna aga Setaani tegaligiwangula. Tukyusa ebigendererwa bye, nga tuwaliriza enteekateeka zaffe n’emirimu gyaffe, nga ffe bennyini tulifiirwa, era nga kya buvune bungi eri ensi eno ezikiridde.