Emisomo ku Kuzuukuka kw’Eddiini
Omusomo VIII. Enkuŋŋaana ez’Okusaba

Essuula 10 · eddakiika 26 ez’okusoma · eddakiika 34 ez’okuwuliriza

Omusomo VIII. Enkuŋŋaana ez’Okusaba

OMUSOMO VIII.

ENKUŊŊAANA EZ’OKUSABA.

Ekyawandiikibwa.—“Era ddala ddala mbagamba nti bwe munaabanga babiri mu nsi ne mukkiriziganya ku ekyo kye mwagala okusaba, Kitange ali mu ggulu alikibakolera.”—Matayo 18:19.

OKUTUUSA kaakano, nga njogera ku nsonga y’Okusaba, ebigambo byange mbikomezza ku kusaba okw’ekyama. Kaakano nnina okwogera ku kusaba okw’awamu, oba okusaba okuweebwayo mu kibinja, ababiri oba abasingawo nga beegattira wamu mu kusaba. Enkuŋŋaana ng’ezo zibadde za bulijjo okuva mu biseera bya Kristo, era ne mu myaka bikumi na bikumi emabega. Era kiyinzika nti abantu ba Katonda bulijjo babadde n’empisa ey’okwegayirira awamu, buli lwe baabanga n’omukisa. Obusaanidde bw’empisa eno tebujja kubuusibwabuusibwa wano. Sikyetaaga kulwawo ku mulimu gw’okusaba okw’awamu. Era si kigendererwa kyange okukubaganya ebirowoozo ku kibuuzo, obanga Abakristaayo babiri bonna abakkiriziganya okusaba omukisa gwonna, bajja kugufuna ddala. Ekigendererwa kyange kwe kwogera ebigambo ebimu ku

ENKUŊŊAANA EZ’OKUSABA.

I. Ekigendererwa ky’Enkuŋŋaana ez’Okusaba.

II. Engeri y’okuzikulemberamu.

III. Okwogera ku bintu ebiwerako ebiyinza okulemesa ekigendererwa ky’okuzikuba.

I. EKIGENDERERWA KY’ENKUŊŊAANA EZ’OKUSABA.

1. Ekigendererwa ekimu eky’okukuŋŋaanya abantu abawerako awamu olw’okusaba okw’awamu, kwe kutumbula obumu mu Bakristaayo. Tewali kisinga kunywereza mitima gy’Abakristaayo okusinga okusabira awamu. Tebaagalana nnyo bwe batyo nga bwe balaba omutima gwa buli omu nga gufukibwa mu kusaba. Obw’omwoyo bwabwe buzaala okuwulira kw’obumu n’obwesige, ekikulu ennyo olw’okukulaakulana kw’ekkanisa. Kibuusibwabuusibwa obanga Abakristaayo bayinza okubeera mu ngeri endala yonna okuggyako nga bali bumu, bwe baba n’empisa ey’okusabira awamu ddala. Era bwe baba nga babadde n’okuwulira okubi n’enjawukana wakati waabwe, byonna biggwaawo, nga beegattira mu kusaba. Ekigendererwa ekinene kituukibwako, bwe muyinza okubaleeta okwegattira ddala mu kusaba. Kino bwe kiyinza okukolebwa, obuzibu buggwaawo.

2. Okubunyisa omwoyo gw’okusaba. Katonda yatutonda bw’atyo, era bwe kityo bwe bulabirizi bw’ekisa kye, nti tuli bitonde ebiwulira wamu, era tugabana okuwulira kwaffe. Omubuulizi, ng’ekyokulabirako, emirundi mingi ng’alinga afuuwa okuwulira kwe yennyini mu kibiina kye. Omwoyo wa Katonda aluŋŋamya emmeeme ye, akozesa okuwulira kwe okukwata ku bamuwulira, nga bw’akozesa ebigambo by’abuulira. Bw’atyo akozesa okuwulira kw’Abakristaayo. Tewali kisinga kuzaala mwoyo gwa kusaba, okusinga okwegattira mu kusaba okw’awamu, n’omuntu alina omwoyo ogwo yennyini; okuggyako ng’omuntu oyo ali mu maaso nnyo ne kiba nti okusaba kwe kujja kugoba abalala. Okusaba kwe kujja kubazuukusa, bwe baba nga tebali mabega nnyo bwe batyo ne bakukyawa ne bakuziyiza. Bwe baba nga bali kumpi n’ekigera ky’okuwulira kwe, omwoyo gwe gujja kukoleera, gwake, era gubune buli wamu. Omuntu omu mu kkanisa, afuna omwoyo gw’okusaba, emirundi mingi azuukusa ekkanisa yonna, n’abunyisa omwoyo ogwo gwe gumu mu bonna, okuzuukuka okw’awamu ne kuddirira.

3. Ekigendererwa ekirala ekinene eky’okusaba okw’awamu, kwe kukwata ku Katonda. Si nti kukyusa ndowooza n’okuwulira kwa Katonda. Bwe twogera ku kukwata ku Katonda, nga bwe nnayogera mu musomo ogwayita, tetutegeeza nti kukyusa okwagala kwa Katonda. Naye Abakristaayo bwe basaba okusaba okw’engeri entuufu, babeera mu mbeera y’omutima ey’engeri nti kisaanira Katonda okuwa omukisa. Olwo baba beetegefu okugufuna, era awa kubanga bulijjo ali bumu, era bulijjo mwetegefu era musanyufu okulaga okusaasira. Abakristaayo bwe baba bumu, era nga basaba nga bwe kibagwanira, Katonda aggulawo ebituli eby’omu ggulu, n’afuka emikisa gye okutuusa nga tewali bbanga lya kugifunira.

4. Ekigendererwa ekirala ekikulu eky’enkuŋŋaana ez’okusaba kwe kulumirizibwa n’okukyuka kw’abonoonyi. Bwe zikulemberwa bulungi, zisaanira nnyo okuleeta ekiva mu ekyo. Abonoonyi batera okuba n’obwegendereza bwe bawulira Abakristaayo nga basaba. Awali omwoyo gw’okusaba, abonoonyi bateekwa okuwulira. Omusajja omu atatya Katonda, eyakkiriza nti bonna balirokolebwa, yagamba ku mubuulizi omu nti, “Nsobola okugumiikiriza obulungi okubuulira kwe, naye bw’asaba, mpulira entiisa; mpulira nga Katonda akka ku nze.” Abonoonyi batera okulumirizibwa nga bawulira okusaba. Omuvubuka omu ow’ebitone ebyatiikirivu, abamu ku mmwe gwe mumanyi, yagamba ku mubuulizi omu gwe yali awakanya ennyo nga tannakyuka, nti, “Amangu ddala nga atandise okusaba, ne ntandika okulumirizibwa, era singa yeeyongera okusaba ebbanga ddene, sandisobodde kwefuga.” Amangu ddala nga Abakristaayo batandise okusaba nga bwe kibagwanira, abonoonyi olwo bamanya nti basaba, era bawulira entiisa. Tebategeera bw’omwoyo kye ki, kubanga tebabulabangako. Naye okusaba ng’okwo bwe kuweebwayo, bamanya nti mulimu ekintu; bamanya nti Katonda mw’ali, era kubasembeza okumpi ne Katonda; kubaleetera okuwulira obwegendereza obw’entiisa, era tebayinza kukugumiikiriza. Era si nti kusaanira kukwata ku mitima gy’abonoonyi kyokka, naye Abakristaayo bwe basaba mu kukkiriza, Omwoyo wa Katonda afukibwa, abonoonyi ne basaanuuka ne bakyuka mu kifo ekyo kyennyini.

II. ENGERI Y’OKULEMBERAMU ENKUŊŊAANA EZ’OKUSABA.

1. Emirundi mingi kirungi okuggulawo olukuŋŋaana lw’okusaba nga musoma ekitundu ekimpi eky’ekigambo kya Katonda; naddala omuntu akulembera olukuŋŋaana bw’aba ayinza okujjukira ekitundu kyonna ekikwatagana n’ekigendererwa oba omukolo, era ekikwata ku mutima, era ekigenda butereevu ku nsonga. Bw’aba nga talina kyawandiikibwa kikwatagana, aba asinze obutasoma n’akatono. Temuwalulanga kigambo kya Katonda okujjuza ekitundu ky’olukuŋŋaana ng’akalombolombo bukalombolombo. Okwo kuvuma Katonda. Si kirungi okusoma ebisingawo ku ebyo ebikwatagana n’ensonga eri mu maaso g’olukuŋŋaana, oba omukolo. Abantu abamu balowooza nti bulijjo kyetaagisa okusoma essuula yonna, ne bw’eba mpanvu etya, era ng’erimu ensonga nnyingi ez’enjawulo. Okusoma essuula yonna kukwata ku mutima era kwa magezi, nga bwe kyandibadde omubuulizi okutwala essuula yonna ng’ekyawandiikibwa kye, ng’ekigendererwa kye kwe kuleeta amazima agamu ageere okukwata ku mitima gy’abamuwulira. Ekigendererwa ky’olukuŋŋaana lw’okusaba kisaanidde kuleeta Abakristaayo ku nsonga ey’okusabira ekintu ekimu ekimanyiddwa. Okutambulatambula mu nnimiro ennene, kulemesa era kuzikiriza ekigendererwa ekyo.

2. Kisaanira omuntu akulembera okwogera ebigambo ebimu ebimpi era ebisaanidde, ebigenderera okunnyonnyola engeri y’okusaba, n’ebitugumya okusaba bye tulina, n’okuleeta ekintu eky’okusabirwa butereevu mu maaso g’emitima gy’abantu.

Omuntu tayinza kusaba nga ebirowoozo bye tebikuŋŋaanyiziddwa wamu, nga bw’atayinza kukola kintu kirala kyonna. N’olwekyo omuntu akulembera, asaanidde okukifaako, ng’aleeta mu maaso g’emitima gyabwe ekintu kye bajjidde okusabira. Bwe baba nga bajjidde okusabira ekintu kyonna ayinza okukikola. Era bwe baba nga tebaakijjidde, baba basinze okuddayo eka. Tekigasa kusigala awo ne bakudaalira Katonda, nga beefuula okusaba, so nga tebalina kintu kyonna ku nsi kya kusabira.

Bw’amala okwogera ekigendererwa, asaanidde okuleeta ekisuubizo ekimu oba ennono emu, ng’omusingi gw’okugumya okusuubira okuddibwamu kw’okusaba kwabwe. Bwe wabaawo akabonero konna ak’Okulabirira kwa Katonda, oba ekisuubizo kyonna, oba ennono yonna mu bufuzi bwa Katonda ewa omusingi gw’okukkiriza, akijjukize, era aleme kubaleka nga boogera okuva mu mitima gyabwe bwe batyo bwereere, nga tebamanyi nsonga nnywevu yonna ey’okusuubira okuddibwamu. Ensonga emu lwaki enkuŋŋaana ez’okusaba zisinga kutuukiriza kitono nnyo, kubanga amagezi aga bulijjo agakozesebwa ku zo matono nnyo. Mu kifo ky’okwetooloola nga banoonya omusingi omunywevu okwesigamizaako okukkiriza kwabwe, bakuŋŋaana bukuŋŋaanyi ne bafuka ebigambo byabwe, era tebamanyi era tebafaayo obanga balina ensonga yonna ey’okusuubira okuddibwamu. Bwe baba bagenda kusabira ekintu kyonna mwe muyinza okuba okubuusabuusa kwonna oba ensobi yonna, ku nsonga y’omusingi gw’okukkiriza, basaanidde okulagibwa ensonga eriwo ey’okukkiriza nti okusaba kwabwe kujja kuwulirwa era kujja kuddibwamu. Kyangu okulaba, nti okuggyako nga waliwo ekintu ng’ekyo ekikolebwa, ebitundu bisatu ku bina ku bo tebajja kuba na kirowoozo kyonna ku kye bakola, oba ku musingi kwe basaanidde okusuubira okufuna kye basaba.

3. Mu kuyita bantu kusaba, bulijjo kirungi okuleka ebintu okutambula nga bwe bitambula buli wonna we kiri ekitaliimu kabi. Bwe kiba nga kiyinza okulekebwa bwe kityo awatali kabi, ka basabe abo abasinga okwagala okusaba. Oluusi kibaawo nti ne abo abatera okusinga okuba ab’omwoyo, era abasinga okusaanira okuyitibwa, mu kiseera ekyo tebali mu mbeera esaanira; bayinza okuba abannyogovu era ab’ensi, ne bakwasa bukwasi olukuŋŋaana obunnyogovu. Naye bwe muleka abo abaagala okusaba ne basaba, mwewala kino. Naye emirundi mingi kino tekiyinza kukolebwa awatali kabi, naddala mu bibuga ebinene, ng’olukuŋŋaana lw’okusaba luyinza okutaataaganyizibwa abo abatalina kya kukola mu kusaba; omulalu omu ow’eddiini oba omuntu omulalu, omukuusa omu oba omulabe, eyandikoze oluyoogaano bwereere. Naye mu bifo ebisinga obungi, ekkubo lino liyinza okutambulirwamu awatali kabi n’akatono. Muwaayo olukuŋŋaana eri Omwoyo wa Katonda, Abo abaagala okusaba, ka basabe. Omukulembeze bw’alaba ekintu kyonna ekyetaaga okutereezebwa, ka akyogereko, mu ddembe era mu kisa, akitereeze, olwo agende mu maaso nate. Kyokka, asaanidde okwegendereza okulonda ekiseera ky’ebigambo bye, aleme kutaataaganya kukulukuta kwa kuwulira, oba okunnyogoza olukuŋŋaana, oba okukyusa emitima okuva ku nsonga esaanidde.

4. Bwe kiba kyetaagisa okwogera amannya g’abantu abagenda okusaba, kisinga obulungi okusooka okuyita abo abasinga okuba ab’omwoyo. Era bwe muba nga temubamanyi, kale abo be mwandirowoozezza nti be basinga okuba abalamu mu mwoyo. Bwe basaba ku ntandikwa, kiyinzika nnyo nti bajja kubunyisa omwoyo gw’okusaba mu lukuŋŋaana lwonna, ne basitula embeera y’olukuŋŋaana lwonna. Bwe kitaba bwe kityo, bwe muyita abo abannyogovu era abatalina bulamu ku ntandikwa, kiyinzika nnyo nti bajja kubunyisa obunnyogovu mu lukuŋŋaana lwonna. Essuubi lyokka ery’okuba n’olukuŋŋaana lw’okusaba olukola omulimu, liri nga waakiri ekitundu ky’ekkanisa kya mwoyo, era nga kifuka omwoyo gwakyo mu balala. Eno ye nsonga yennyini lwaki emirundi mingi kisinga obulungi okuleka ebintu okutambula nga bwe bitambula, kubanga olwo abo abasinga okuwulira batera okusooka okusaba, ne bawa olukuŋŋaana embeera yaalwo.

5. Okusaba bulijjo kusaanidde okuba okumpi ennyo. Abantu bwe beekkiriza okusaba ebbanga ddene, beerabira we bali, nti bo kamwa bwa kibiina kyokka, era nti ekibiina tekiyinza kusuubirwa kuwulira wamu nabo, ne kigenda nabo ne kiwulira nga kiri bumu mu kusaba, bwe baba bawanvu era abakooya, ne beetooloola ensi yonna ne basaba buli kintu kye bayinza okulowoozaako. Okusinga, abo abasaba ebbanga ddene mu lukuŋŋaana, tebakikola lwa kuba nti balina omwoyo gw’okusaba, wabula kubanga tebagulina. Era beetooloola ne beetooloola, si kubanga bajjudde okusaba. Abasajja abamu banaawuuba okusaba okuwanvu nga bagamba Katonda nti ye ani era nti ali atya, oba nga babuulirira Katonda okukola kino na kiri. Abamu basaba enjigiriza y’eddiini yonna. Abamu babuulira, abamu babuulirira abantu, okutuusa buli muntu lw’ayagala bakome, era ne Katonda ayagala bwe kityo, awatali kubuusabuusa. Basaanidde okunywerera ku nsonga, ne basaba kye bajjidde okusabira, so si kugoberera kulowooza kwa mitima gyabwe egy’obusirusiru mu nsi zonna.

6. Buli muntu asaanidde okusabira ekintu kimu. Kirungi buli muntu okuba n’ekintu kimu eky’okusabira: babiri oba abasingawo bayinza okusabira ekintu kye kimu, oba buli omu ekintu kye eky’enjawulo. Olukuŋŋaana bwe luba nga lwayitibwa okusabira ekintu ekimu ekigere, ka bonna basabire ekyo. Ekigendererwa kyalwo bwe kiba kya wamu okusingawo, ka balonde ensonga zaabwe, nga bwe bawulira nga zibakwatako. Omuntu omu bw’awulira ng’ayagala nnyo okusabira ekkanisa, ka akikole. Addako bw’awulira ng’ayagala okusabira ekkanisa, naye ayinza okukikola. Mpozzi addako ajja kuwulira ng’ayagala okusabira abonoonyi; abavubuka; okwatula ekibi; ka akikole, era amangu ddala nga amaze ka akome. Buli omuntu lw’aba n’okuwulira okw’omunda, bulijjo awulira ku nsonga emu egere, era bw’agisabira, ajja kwogera okuva mu bujjuvu bw’omutima gwe, olwo ajja kukoma nga bwe kiri eky’obutonde bw’amala. Abo abasinga okuwulira, be bajja okusinga okuba abeetegefu okukomya okusaba kwabwe ku nsonga eyo, ne bakoma nga bamaze so si kusabira nsi yonna.

7. Mu kutambula kw’olukuŋŋaana bwe kiba kyetaagisa okukyusa ekigendererwa ky’okusaba, ka omusajja akulembera ayogere ensonga eyo, aginnyonnyole mu bigambo bitono. Ekigendererwa bwe kiba kusabira kkanisa, oba abo abadda emabega, oba abonoonyi, oba abakaafiiri, ka akyogere mu lwatu, olwo akikyukakyuse era akiwanirire mu maaso gaabwe okutuusa lw’abaleeta okulowooza n’okuwulira mu bujjuvu nga tebannasaba. Olwo abategeeze emisingi kwe bayinza okwesigamya okukkiriza kwabwe ku nsonga y’okufuna emikisa gye basaba, bwe kiba nga okutegeeza okwo kwetaagisa, bw’atyo abakulembere butereevu okutuuka ku ntebe ey’obwakabaka, era abaleke bakwate ku mukono gwa Katonda. Kino kituukagana n’engeri omutima gye gukolamu. Abantu bulijjo bakyekolera bokka bwe basaba mu kyama, bwe baba nga mu mazima bagenderera okusaba olw’ekigendererwa. Era bwe kityo bwe kisaanidde okuba mu nkuŋŋaana ez’okusaba.

8. Kikulu obudde okukozesebwa bwonna, obutaleka biseera biwanvu eby’okusirika. Kino bulijjo kiwa endowooza embi era kinnyogoza olukuŋŋaana. Mmanyi nti oluusi ekkanisa zibaako ebiseera eby’okusaba nga basirise. Naye mu mbeera ezo basaanidde okusabibwa mu ngeri ey’enjawulo okusaba mu kusirika, bonna balyoke bamanye lwaki basirise. Kino emirundi mingi kiba n’ekiva mu ekyo eky’amaanyi ennyo, ng’ekibiina kyonna kimala eddakiika ntono nga kisirise, nga bonna bayimusa ebirowoozo byabwe eri Katonda. Kino kyawukana nnyo ku kuba n’ebiseera ebiwanvu eby’okusirika kubanga tewali muntu wa kusaba. Buli muntu awulira nti okusirika ng’okwo kuli ng’obunnyogovu obw’okufa obubuutikidde olukuŋŋaana.

9. Kikulu nnyo omuntu akulembera olukuŋŋaana okukaka abonoonyi abayinza okubaawo okwenenya amangu ago. Asaanidde okukinyigiriza ennyo, era akubirize Abakristaayo abaliwo okusaba mu ngeri eyinza okuleetera abonoonyi okuwulira nti basuubirwa okwenenya amangu ago. Kino kigenderera okuluŋŋamya Abakristaayo okusaasira n’okwagala emmeeme. Ebigambo ebyogerwa eri abonoonyi emirundi mingi biba ng’okufuka omuliro ku mitima gy’Abakristaayo, okubazuukusa okusaba n’okufuba olw’okukyuka kwabwe. Ka balabe era bawulire omusango n’akabi k’abonoonyi abali wakati mu bo ddala, olwo bajja kusaba.

III. Nnina okwogera ku bintu ebiwerako ebiyinza okulemesa ekigendererwa ky’olukuŋŋaana lw’okusaba.

1. Bwe wabaawo obutaba na bwesige okw’ennaku mu mukulembeze, tewali ssuubi lya kirungi kyonna. Ensonga ka ebe ki, ka abe nga y’alina omusango oba nedda, ekyo kyokka nti y’akulembera olukuŋŋaana kijja kulusuulako obunnyogovu ne kiziyiza ebirungi byonna. Kino nkirabye mu kkanisa, awaali omukadde oba omudyakoni anyiiza, mpozzi anyiiza mu nsonga, era mpozzi nedda, ateekeddwawo okukulembera olukuŋŋaana lw’okusaba, olukuŋŋaana ne lufiira ddala wansi w’okukwata kwe. Bwe wabaawo obutaba na bwesige ku kutya Katonda kwe, oba ku busobozi bwe, oba ku magezi ge, oba ku kintu kyonna ekikwata ku lukuŋŋaana, buli ky’ayogera oba ky’akola kijja kugwa wansi. Ekintu kye kimu emirundi mingi kibaawo ekkanisa bw’eba ng’efiiriddwa obwesige mu mubuulizi.

2. Omukulembeze bw’aba nga tali wa mwoyo, wajja kubaawo obukalu n’obunnyogovu mu bigambo bye ne mu kusaba kwe, era buli kintu kijja kulaga obutaba na kufukibwako mafuta, era okukwata kwe kwonna kujja kuba kukontana ddala n’ekyo kye kisaanidde okuba. Mmanyiiko ekkanisa olukuŋŋaana lw’okusaba mwe lwali terusobola kuwanirirwa, era ensonga nga teyeeyolekera, naye abo abaali bategeera embeera y’ebintu baali bamanyi nti omukulembeze yali amanyiddwa nnyo olw’obutaba wa mwoyo, ne kiba nti teyandiyinzizza kwewala kunnyogoza lukuŋŋaana lw’okusaba okutuusa lwe lufa. Mu kkanisa nnyingi eza Presbyterian abakadde bali wala nnyo n’okuba abasajja ab’omwoyo ne kiba nti bulijjo bannyogoza olukuŋŋaana lw’okusaba. Era ate emirundi mingi baba n’obuggya obw’ekitalo olw’ekitiibwa kyabwe, era tebayinza kugumiikiriza muntu mulala yenna kukulembera lukuŋŋaana. Era memba yenna ow’omwoyo bw’akulembera olukuŋŋaana lw’okusaba, bajja kumuvunaana olw’ekyo: “Kale, ggwe toli mukadde, era tosaanidde kukulembera lukuŋŋaana lwa kusaba ng’omukadde aliwo.” Era bwe batyo bayimirira mu kkubo, so ng’ekkanisa yonna ebonaabona wansi w’okukwata kwabwe okuwotosa.

Omusajja amanyi nti tali mu mbeera ya mutima ey’omwoyo talina kya kukola mu kukulembera lukuŋŋaana lwa kusaba; ajja kulutta. Waliwo ensonga bbiri: Okusooka, tajja kuba na kutegeera kwa mwoyo, era tajja kumanya kya kukola, oba ddi lw’ateekwa okukikola. Omuntu ow’omwoyo ayinza okulaba entambula y’Okulabirira kwa Katonda, era ayinza okuwulira Omwoyo wa Katonda, n’ategeera ky’abakulembera okusabira, alyoke alonde ekiseera ky’ensonga ze, n’okukozesa embeera y’okuwulira mu Bakristaayo. Tajja kusuula kuwulira kwonna mu lukuŋŋaana ng’aleeta ebintu ebirala ebitakwatagana oba ebitali mu kiseera kyabyo. Alina okutegeera okw’omwoyo okutegeera okukulembera kw’Omwoyo, n’okukola kwe mu abo abasaba, n’okugoberera ng’Omwoyo bw’akulembera. Ka tugambe nti omuntu akulembera si wa mwoyo, era wabaddewo okusaba kubiri oba kusatu, omwoyo gw’okusaba ne gusituka, naye omukulembeze talina kutegeera kwa mwoyo kukulaba, n’ayogera ebigambo ebimu ku nsonga endala, oba n’asoma ekitundu okuva mu kitabo ekimu, ekiri ewala n’okuwulira kw’olukuŋŋaana nga ensonda y’obukiikakkono bw’ensi bw’eri ewala. Kiyinza okuba nga kyeyoleka bulungi eri abalala kye bayitiddwa okusabira, nga singa Omwana wa Katonda yennyini yali azze mu lukuŋŋaana n’ayogera ensonga eyo; naye omukulembeze ajja kukisuula kyonna, kubanga musiru nnyo n’atamanya bubonero bwa lukuŋŋaana.

Era ate, omukulembeze bw’aba nga si wa mwoyo, kiyinzika nnyo nti ajja kuba wa kizikiza era mukalu mu bigambo bye ne mu bikolwa bye byonna. Ajja kusoma oluyimba oluwanvu ng’ali mu kirooto, olwo asome ekitundu ekiwanvu eky’Ebyawandiikibwa, mu ddoboozi ennyogovu nnyo ng’obutiti ne kiba nti ajja kubikka olukuŋŋaana ekibikka eky’obutiti, era lujja kuba lwa kizikiza ebbanga lyonna omutima gwe omunnyogovu nga gussiddwa mu maaso g’ekintu kyonna.

3. Obutaba na bitone bisaanidde mu mukulembeze. Bw’aba nga abulwa ebitone eby’engeri eyo ebisaanira okufuula olukuŋŋaana olw’omugaso, ajja kwonoona olukuŋŋaana. Bw’aba nga tayinza kwogera kintu kyonna, oba ebigambo bye nga biri wala nnyo n’ekkubo ne biviirako ebisaago oba okunyooma, oba nga tebirina kintu kyonna kiyinza kukwata ku mutima, oba nga tebiluŋŋamizibwa magezi malungi, oba nga tebisaanidde, ajja kwonoona olukuŋŋaana. Omuntu ayinza okuba ng’atya Katonda, naye nga munafu nnyo ne kiba nti okusaba kwe tekuzimba, wabula kwenyinyalwa, abantu abaliwo. Bwe kiba bwe kityo, asinze okusirika.

4. Oluusi omugaso gw’olukuŋŋaana lw’okusaba gulemesebwa omwoyo omubi mu mukulembeze. Ng’ekyokulabirako bwe wabaawo okuzuukuka, n’okuwakanyizibwa okunene, omukulembeze bw’ayimirira mu lukuŋŋaana lw’okusaba n’ayogera ku bigambo eby’okuwakanya, n’abyogerako, era bw’atyo n’akyusa olukuŋŋaana okuva ku kigendererwa kye bajjidde okusabira, tamanyi mwoyo gw’alina. Ekivaamu bulijjo kizikiriza olukuŋŋaana lw’okusaba. Omubuulizi mu kuzuukuka ka avaayo abuulire ng’awakanya abawakanya, era ddala ajja kuzikiriza okuzuukuka, akyuse emitima gy’Abakristaayo okuva ku kigendererwa kyabwe ekisaanidde. Omusajja oyo ateekeddwawo okukulembera ekkanisa ka yeegendereze okukuuma omwoyo gwe yennyini, aleme okubuza ekkanisa, n’okubunyisa empisa enkyamu. Bwe kityo bwe kinaaba, omuntu yenna bw’anaaba ayitiddwa okwogera oba okusaba, aleeta mu bigambo bye oba mu kusaba kwe ekintu kyonna eky’enkaayana, ekitali kya mpisa, ekitali kya nsonga, ekitali kya Byawandiikibwa, eky’okusekererwa oba ekitakwatagana. Ekimu ku bintu bino kijja kuzikiza okussa okugonvu okw’omwoyo gw’okusaba, ne kizikiriza olukuŋŋaana.

5. Abantu okujja ekikeerezi mu lukuŋŋaana. Kino kiziyiza kinene nnyo eri olukuŋŋaana lw’okusaba. Abantu bwe baba nga batandise okusaba, n’ebirowoozo byabwe nga binywevu, ne bazibiriza amaaso gaabwe ne baggala amatu gaabwe, okuziyiza buli kintu okuyingira mu mitima gyabwe, wakati mu kusaba omuntu omu ajja kuyingira nga yeesuula n’atambula mu kisenge. Abamu bajja kutunula waggulu, era bonna ebirowoozo byabwe bitaataaganyizibwa okumala akaseera. Olwo bonna ne beeteeka nate, omulala n’ayingira, era bwe kityo bwe kigenda. Kale, ndowooza Setaani teyandifaayo Bakristaayo bameka abagenda mu lukuŋŋaana lw’okusaba, kasita bagenda nga olukuŋŋaana lumaze okutandika. Yandisanyuse okulaba bangi nnyo nga bagenda nga basaasaanidde bwe batyo, nga beekweka ne bayingira mu ngeri ey’okutya Katonda ng’olukuŋŋaana lumaze okutandika.

6. Abantu bwe basaba okusaba okunnyogovu, n’okwatula ebibi okunnyogovu, tebalema kuzikiza mwoyo gwa kusaba. Okukola kw’Omwoyo bwe kuba nga kusanyukirwa, wakati mu bigambo ebibuguma ebikulukuta, omuntu omunnyogovu ka ayingire, afuuwe omukka gwe omunnyogovu, ng’obunnyogovu bw’okufa, era kijja kuleetera buli Mukristaayo alina okuwulira kwonna okwagala okuva mu lukuŋŋaana.

7. Mu bifo ebimu kya bulijjo okutandika olukuŋŋaana lw’okusaba nga basoma ekitundu ekiwanvu eky’Ebyawandiikibwa. Olwo omudyakoni oba omukadde n’ayogera oluyimba oluwanvu. Ekiddako, ne baluyimba. Olwo n’asaba okusaba okuwanvu, ng’asabira Abayudaaya n’okujjula kw’Abaamawanga, n’ebintu ebirala bingi ebitakwatagana n’omukolo gw’olukuŋŋaana. Oluvannyuma lw’ekyo mpozzi asoma ekitundu ekiwanvu okuva mu kitabo oba mu lupapula olumu. Olwo ne bayimba oluyimba olulala oluwanvu n’okusaba okulala okuwanvu, olwo ne baddayo eka. Lumu nnawulira omukadde ng’agamba, nti baali bamaze emyaka mingi nga bakuba olukuŋŋaana lw’okusaba, naye nga tewabangawo kuzuukuka mu kifo ekyo. Amazima gaali nti, abakulembeze b’ekkanisa baali bamanyidde okukulembera enkuŋŋaana mu ngeri eyo ey’ekitiibwa, era ekitiibwa kyabwe kyali tekikkiriza kintu kyonna kukyusibwa. Si kya kwewuunya nti tewaali kuzuukuka. Enkuŋŋaana ez’okusaba ng’ezo zimala okuziyiza okuzuukuka. Era singa okuzuukuka kungi nnyo kwandibadde kutandise, olukuŋŋaana lw’okusaba lwandikuzikiriza. Waaliwo olukuŋŋaana lw’okusaba olumu mu kibuga kino, nga bwe nnabuulirwa, omwalabika okuba n’okuwulira okumu, era omuntu omu n’aleeta ekirowoozo nti basabe okusaba kubiri oba kusatu nga kuddiriŋŋana, nga tebasituka ku maviivi gaabwe. Omusajja omu ow’ekitiibwa eyaliwo n’akiwakanya, n’agamba nti baali tebakolangako bwe batyo, era nti yali asuubira nti tewajja kubaawo bintu biggya. Yali tasiima bintu biggya. Era ekyo kye kyali enkomerero y’okuzuukuka. Abantu ng’abo enkuŋŋaana zaabwe ez’okusaba bazisibira mu nkola emu etakyuka, era bamaliridde obutava mu luguudo lwabwe, ka babe n’omukisa oba nedda. Okukkiriza ekintu ng’ekyo kyandibadde nkola mpya, era tebaagalangako nkola mpya.

8. Okuyimba ennyo emirundi mingi kwonoona olukuŋŋaana lw’okusaba. Omwoyo gw’okusaba ogw’okulumwa tegukulembera bantu kuyimba. Buli kintu kiriko ekiseera kyakyo; ekiseera eky’okuyimba, n’ekiseera eky’okusaba. Naye bwe mba nga mmanyi kye kiri okulumwa ng’azaala olw’emmeeme, Abakristaayo tebawulira nga tebaagala nnyo kuyimba, nga bwe balina omwoyo gw’okusabira abonoonyi. Okuyimba kwe kwolesa okw’obutonde okw’okuwulira okw’essanyu n’okusanyuka. Omwoyo gw’okusaba si mwoyo gwa ssanyu. Gwe mwoyo gw’okulumwa, n’obulumi bw’emmeeme, nga yeegayirira era nga yeewolereza eri Katonda n’okukaaba okw’amaanyi, n’okusinda okutayogerekeka. Kino kifaanana kintu kirala kyonna okusinga bwe kifaanana okuyimba. Mmanyiiko embeera z’okuwulira, nga temuyinza kunakuwaza bantu ba Katonda okusinga okutandika okuyimba. Kyandibadde kyawukana ddala ku kuwulira kwabwe. Kale, singa mwamanya nti ennyumba yammwe ekutte omuliro, mwandisoose okuyimirira ne muyimba oluyimba nga temunnaguzikiza? Kyandirabise kitya wano mu New York, ng’ennyumba ekutte omuliro, n’abazikiza omuliro nga bonna bakuŋŋaanye, omukulu waabwe okuyimirira n’ayimba oluyimba? Kiri kumpi kya butonde bwe kityo abantu okuyimba nga bakolebwako omwoyo gw’okusaba. Abantu bwe bawulira ng’abaagala okusika abantu okubaggya mu muliro, tebawulira ng’abaagala kuyimba. Sirabangako kuzuukuka kwa kuyimba okwatuuka ku kintu kinene. Kwolekera kuggyawo kuwulira kwonna okw’omunda. Kya mazima nti okuyimba oluyimba oluusi kubaddeko n’ekiva mu ekyo eky’amaanyi ku bonoonyi abalumirizibwa, naye okutwalira awamu enjawulo ennene eriwo wakati w’okuwulira kwabwe n’okw’emmeeme ezo ezisanyufu eziyimba, y’ereeta ekiva mu ekyo. Oluyimba bwe luba olw’essanyu terugendereddwa butereevu kugasa bonoonyi, era lusaanira nnyo okuggyawo obulumi bw’omutima bw’Omukristaayo, ne luzikiriza okulumwa okwo okw’emmeeme okwetaagisa ennyo okuwangula kwe mu kusaba.

Okuyimba bwe kuleetebwa mu lukuŋŋaana lw’okusaba, ennyimba zisaanidde okuba ennyimpi, era nga zirondeddwa okuleeta ekintu eky’obwegendereza; ebigambo ebimu ebikwata ennyo, ng’Oluyimba olw’Omusango, n’endala ezigenderera okukola ku bonoonyi; oba ekintu ekijja okuleeta endowooza ey’omunda ku mitima gy’Abakristaayo; naye si kuyimba okw’essanyu okw’engeri eyo, okuleetera buli muntu okuwulira ng’ali bulungi, ne kukyusa omutima okuva ku kigendererwa ky’olukuŋŋaana lw’okusaba.

Lumu nnawulira omukubi w’ennanga ennene ey’empewo omwatiikirivu ng’aleeta ekiva mu ekyo eky’ekitalo mu lukuŋŋaana oluwanvu. Ennanga eyo yali ya maanyi, n’emiseke gyayo egy’eddoboozi erisinga okuba wansi nga gyali ng’okubwatuka. Ne baleeta oluyimba olulimu ennyiriri zino:

Laba omuyaga gw’okuwalana eggwanga nga gukuŋŋaana

Ku kkubo ly’oguma okutambulirako;

“Wulira okubwatuka okw’entiisa nga kuwuluguma,

N’amaanyi, n’amaanyi okusingawo waggulu w’omutwe gwo.”

Bwe yatuuka ku bigambo bino, ne tusooka okuwulira okuwuluguma kw’okubwatuka okuli ewala, olwo ne kusembera era ne kweyongera okuba n’amaanyi, okutuusa ku kigambo “okusingawo,” ne wabaawo okubwatuka okwalabika ng’okumpi okuwangula ekibiina kyonna.

Ebintu ng’ebyo mu kifo kyabyo ekisaanidde bikola bulungi. Naye okuyimba okwa bulijjo kusaasaanya okuwulira. Bulijjo kusaanidde kuba kwa ngeri etaggyawo kuwulira, wabula ekwongera obuziba.

Emirundi mingi olukuŋŋaana lw’okusaba lwonoonebwa nga bayita abakyuse abapya okuyimba ennyimba ez’essanyu. Kino tekisaanidde n’akatono mu lukuŋŋaana lw’okusaba. Si kiseera kyabwe okuleka okuwulira kwabwe okukulukuta ne kugenda mu kuyimba okw’essanyu, ng’abonoonyi bangi nnyo ababeetoolodde, ne banywanyi baabwe ab’edda, bakka mu ggeyeena. Okuzuukuka emirundi mingi kuggwaawo olw’ekkanisa n’omubuulizi bonna okwewaayo okuyimba awamu n’abakyuse abapya. Bwe batyo nga bayimirira okusanyuka, so nga basaanidde okweyongera okuwulira ennyo olw’abonoonyi, banakuwaza Omwoyo wa Katonda n’agenda, era mangu ddala basanga nti obulumi bwabwe n’okulumwa kw’emmeeme yaabwe byonna biweddewo.

9. Okuleeta ensonga ez’enkaayana mu kusaba kujja kulemesa olukuŋŋaana lw’okusaba. Tewali kintu kya nkaayana kisaanidde kuleetebwa mu kusaba, okuggyako nga kye kigendererwa ky’olukuŋŋaana okugonjoola ekintu ekyo. Bwe kitaba bwe kityo, Abakristaayo ka bakuŋŋaanire wamu mu nkuŋŋaana zaabwe ez’okusaba, ku musingi omugazi ogw’okuwaayo okusaba okw’awamu olw’ekigendererwa kimu. Era enkaayana ka zigonjoolerwe walala.

10. Wasaanidde okubaawo okufuba okunene, omukulembeze n’abalala, okutunuulira n’obwegendereza entambula y’Omwoyo wa Katonda. Baleme kusaba awatali Mwoyo, wabula bagoberere okukulembera kwe. Mwegendereze obutazikiza Mwoyo olw’okusaba ng’empisa eya bulijjo bw’eri. Mwewale buli kintu ekigenderera okukyusa ebirowoozo okuva ku kigendererwa. Okwefuula kwonna okw’okuwulira okutali kwa mazima, kusaanidde okwekuumibwa ennyo. Bwe wabaawo okwefuula okuwulira, emirundi egisinga abalala balaba era bawulira nti kwefuula, si mazima. Ka kibe kitya, Omwoyo wa Katonda akimanyi, era ajja kunakuwazibwa, ave mu kifo ekyo. Ku ludda olulala, okuziyiza kwonna okw’Omwoyo nakwo kujja kuzikiriza olukuŋŋaana. Emirundi mingi kibaawo, nti waliwo abamu abannyogovu nnyo ne kiba nti omuntu yenna bw’abaluka mu mwoyo gw’okusaba, bandikiyise bulalu, era mpozzi ne babaluka mu kuwakanya.

11. Abantu bwe bagaana okusaba nga bayitiddwa kyonoona olukuŋŋaana lw’okusaba. Waliwo abantu abamu, bulijjo abeefuula nti tebalina birabo. Abakyala oluusi bagaana okusaba nga omulundi gwabwe gutuuse, ne beefuula nti tebalina busobozi bwa kusaba. Naye omuntu omulala yenna bw’ayogera bw’atyo, bandinyiize. Ka tugambe nti bategedde nti omuntu omulala ayogedde ekigambo nga kino, “Temumusaba kusaba; tayinza kusaba; talina bitone bimala;” bandikyagadde? Bwe kityo n’omusajja eyeefuula nti talina birabo, omuntu omulala yenna ka ayogere nti talina bitone bimala kusaba ssaala esaanidde, mulabe obanga ajja kukyagala. Okwefuula okwo si kwa mazima; kwonna kwa bulimba.

Abamu bagamba nti tebayinza kusabira mu maka gaabwe, tebalina kirabo. Naye omuntu tayinza kubanyiiza okusinga okugamba nti tebayinza kusaba ssaala esaanidde mu maaso g’ab’omu maka gaabwe. Bandigambye nti, “Kale, omusajja ono ayogera ng’alowooza nti tewali muntu mulala alina birabo okuggyako ye.” Abantu tebatera kuba na ndowooza ntono bwe zityo ku bo bennyini. Emirundi mingi ndabye ekikolimo kya Katonda nga kigoberera abeeyatula ng’abo. Tebalina kya kwewolereza. Katonda tajja kukkiriza kyonna. Omusajja alina olulimi olw’okwogera ne baliraanwa be, era ayinza okwogera ne Katonda bw’aba n’omutima gwonna ogw’okukikola. Mujja kulaba abaana baabwe nga tebannakyuka, omwana waabwe ow’obulenzi nga kikolimo, muwala waabwe—olulimi teruyinza kunnyonnyola. Katonda agamba nti alifuka obusungu bwe ku bantu abatakoowoola linnya lye. Singa nnina obudde, nnandiyinzizza okwogera ebintu bingi nnyo ebiraga nti Katonda ATEEKA AKABONERO ku bantu abo ab’obutasiima kwe n’ekikolimo kye abagaana okusaba nga basaanidde okusaba. Okutuusa abeeyatula eddiini lwe balyenenya ekibi kino ne beetikka omusalaba (bwe baba baagala okuyita okusaba omusalaba!) ne bakola omulimu gwabwe, tebasaanidde kusuubira mukisa.

12. Enkuŋŋaana ez’okusaba emirundi mingi mpanvu nnyo. Bulijjo zisaanidde okuggwa ng’Abakristaayo bakyalina okuwulira, so si kuwuubibwa okutuusa ng’okuwulira kwonna kuweddewo, era ng’Omwoyo agenze.

13. Okwatula okutaliimu mutima. Abantu baatula ebibi byabwe ne batabireka. Buli wiiki banaayatula okwatula kwe kumu nate. Okwatula okuwanvu, okunnyogovu, okw’ekizikiza, okw’obusiru wiiki eno, olwo wiiki eddako okulala okufaanana nakwo ddala, nga tebaleseeyo kibi kyonna. Kale, tebalina kigendererwa kyonna kuleka bibi byabwe! Kiraga bulungi nti tebagenderera kwekyusa. Eddiini yaabwe yonna eri mu kwatula kuno. Mu kifo ky’okufuna omukisa okuva eri Katonda olw’okwatula ng’okwo bajja kufuna kikolimo kyokka.

14. Abakristaayo bwe bamala obudde bwonna nga beesabira bokka. Ekyo bandibadde bakikoze mu bisenge byabwe eby’ekyama. Bwe bajja mu lukuŋŋaana lw’okusaba, basaanidde okuba nga beetegefu okuwaayo okwegayiririra okukola omulimu ku lw’abalala. Abakristaayo bwe basaba mu bisenge byabwe eby’ekyama nga bwe kibagwanira, bajja kuwulira ng’abaagala okusabira abonoonyi. Bwe beesabira bokka mu bisenge byabwe eby’ekyama nga tebasabira balala, tebajja kufuna mwoyo gwa kusaba. Mmanyiiko abasajja abeggalira okumala ennaku okwesabira, ne batafuna bulamu bwonna, kubanga okusaba kwabwe kwonna kwa kwerowoozaako. Naye bwe banaayerabira bokka, ne basuula emitima gyabwe ebweru, ne basabira abalala, kijja kuzuukusa okuwulira okw’engeri eyo, nti bajja kuyinza okufuka emitima gyabwe. Era olwo bayinza okugenda okukola ku lw’emmeeme. Nnamanya omuntu omu mu kuzuukuka, eyeggalira ennaku kkumi na musanvu, n’asaba ng’ayagala Katonda ajje ku bukwakkulizo bwe, naye ne kitakola, olwo n’afuluma okugenda okukola, amangu ago n’aba n’Omwoyo wa Katonda mu mmeeme ye. Kirungi Abakristaayo okwesabira, n’okwatula ebibi byabwe, olwo ne basuula emitima gyabwe ebweru, okutuusa lwe bawulira nga bwe kibagwanira.

15. Enkuŋŋaana ez’okusaba emirundi mingi zirema olw’obutaba na bigambo bisaanidde. Ebintu ebigenderera okubakulembera okusaba tebyogerwa. Mpozzi omukulembeze teyeetegese; oba mpozzi talina bitone byetaagisa, okukulembera ekkanisa mu kusaba, oba takulembera mitima gyabwe kulowooza ku nsonga ezisaanidde ez’okusaba.

16. Abantu abanyiiza mu nsonga olw’ensonga yonna, bwe beesowolayo okwogera n’okusaba. Abantu ng’abo oluusi bamalirira nnyo okwetaba. Bagamba nti mulimu gwabwe okusituka ne bajulira Katonda ku mikolo gyonna. Bajja kugamba nti bamanyi nti tebasobola kuzimba kkanisa, naye tewali muntu mulala ayinza kukola mulimu gwabwe, era baagala okujulira. Mpozzi ekifo kyokka mwe baali bajulidde Katonda kwali mu lukuŋŋaana lw’okusaba; obulamu bwabwe bwonna, ebweru w’olukuŋŋaana, bujulira Katonda bubi. Baba basinze okusirika.

17. Abantu abatasomye ennyo ne kiba nti tekisoboka abantu abalina endowooza ennongoofu obutenyinyala, bwe beetaba. Abantu abalina amagezi tebayinza kubagoberera, era emitima gyabwe gikyusibwa nga tegiyinza kwewala. Sitegeeza nti kyetaagisa omuntu okuba n’okusoma okw’awaggulu alyoke akulembere mu kusaba. Abantu bonna abasomye okwa bulijjo, naddala bwe baba n’empisa ey’okusaba, basobola okukulembera mu kusaba, bwe baba n’omwoyo gw’okusaba. Naye waliwo abantu abamu abakozesa ebigambo ebitaliimu magezi era eby’obutasoma bwe bityo, nga tebiyinza butenyinyaza buli mutima ogulina amagezi. Tebayinza butenyinyala. Okwenyinyala kintu ekitali kya kwagala, era ekintu ekyenyinyaza bwe kiba mu maaso g’omutima, okuwulira okwo tekuyinza kuziyizibwa. Okutya Katonda tekujja kulemesa muntu kukuwulira. Engeri yokka kwe kuggyawo ekintu ekyo. Abantu ng’abo bwe baba bagenderera okukola ebirungi, baba basinze okusirika, Abamu ku bo bayinza okuwulira ennaku olw’obutayitibwa kwetaba. Naye kisinga obulungi okubategeeza mu kisa ensonga okusinga olukuŋŋaana lw’okusaba okwonoonebwanga buli kiseera, n’okufuulibwa eky’okusekererwa olw’ebikolwa byabwe.

18. Obutaba na bumu mu kusaba. Omu bw’akulembera abalala tebagoberera, wabula balowooza ku kintu kirala. Emitima gyabwe tegyegatta, tegigamba nti, Amiina. Kibi nga singa omu yandisabye ekintu omulala n’akiwakanya. Omu asaba Katonda akole ekintu, abalala ne bamusaba aleme kukikola, oba akole ekintu kirala.

Okulagajjalira okusaba okw’ekyama. Abakristaayo abatasabira mu kyama, tebayinza kwegatta n’amaanyi mu lukuŋŋaana lw’okusaba, era tebayinza kuba na mwoyo gwa kusaba.

EBIGAMBO EBY’OKUFUNDIKIRA.

1. Olukuŋŋaana lw’okusaba olukulemberwa obubi emirundi mingi lukola obulabe okusinga obulungi. Mu kkanisa nnyingi, engeri ey’awamu ey’okukulembera enkuŋŋaana ez’okusaba eri nti Abakristaayo tebalina kirowoozo n’akatono ku kigendererwa oba ku maanyi g’enkuŋŋaana ng’ezo. Eri bw’etyo nti eyolekera okunyigiriza okusinga okutumbula okuwulira okw’okutya Katonda n’omwoyo gw’okusaba.

2. Olukuŋŋaana lw’okusaba lwe kabonero akalaga embeera y’eddiini mu kkanisa. Ekkanisa bw’erekayo enkuŋŋaana ez’okusaba, oba bwe bajja nga tebalina mwoyo gwa kusaba, mumanyi awatali kubuusabuusa nti eddiini eri wansi. Ka ŋŋende mu lukuŋŋaana lw’okusaba, era bulijjo nsobola okulaba embeera y’eddiini eyo.

3. Buli mubuulizi asaanidde okumanya nti enkuŋŋaana ez’okusaba bwe zirekebwayo, emirimu gye gyonna gya bwereere. Okuggyako ng’asobola okuleeta Abakristaayo okujjanga mu nkuŋŋaana ez’okusaba, byonna by’ayinza okukola tebijja kuzzaawo ddiini ya mazima.

4. Obuvunaanyizibwa obunene buli ku oyo akulembera olukuŋŋaana lw’okusaba. Olukuŋŋaana lw’okusaba bwe luba nga si nga bwe lusaanidde okuba, bwe luba nga terusitula mbeera ya ddiini, asaanidde okugenda ku mulimu n’obwegendereza n’alaba ekikyamu kye ki, n’afuna omwoyo gw’okusaba, ne yeetegeka okwogera ebigambo ebigenderera okukola obulungi n’okutereeza ebintu. Omukulembeze talina kya kukola mu kukulembera nkuŋŋaana za kusaba, bw’aba nga teyeetegese, mu mutwe ne mu mutima, okukola kino. Njagala mmwe, abakulembera enkuŋŋaana ez’okusaba ez’ebitundu eby’ekkanisa eno, mwetegereze ensonga eno.

5. Enkuŋŋaana ez’okusaba ze zisinga obuzibu okuwanirira nga bwe zisaanidde okuba. Za mwoyo nnyo, ne kiba nti okuggyako ng’omukulembeze yeetegese mu ngeri ey’enjawulo, mu mutima ne mu birowoozo, zijja kukendeera. Tekigasa mukulembeze kwemulugunya nti bammemba b’ekkanisa tebajja. Mu mbeera mwenda ku kkumi, kiba kya mukulembeze, nti tebajja. Singa yawulira nga bw’asaanidde, bandisanze enkuŋŋaana nga zinyuma nnyo, ne kiba nti bandijjidde ddala. Bw’aba nga munnyogovu nnyo, era nga wa kizikiza, era nga talina bwa mwoyo, n’annyogoza buli kintu, si kya kwewuunya nti abantu tebajja mu lukuŋŋaana. Abakulembeze b’ekkanisa emirundi mingi beemulugunya ne banenya kubanga abantu tebajja mu lukuŋŋaana lw’okusaba, so ng’amazima gali nti, bo bennyini bannyogovu nnyo ne kiba nti bannyogoza buli muntu ajja okutuusa lw’afa.

6. Enkuŋŋaana ez’okusaba ze nkuŋŋaana ezisinga obukulu eri ekkanisa. Kikulu nnyo Abakristaayo okuwanirira enkuŋŋaana ez’okusaba:—

(1.) Okutumbula obumu.

(2.) Okwongera okwagalana kw’ab’oluganda.

(3.) Okukuza obwesige obw’Ekikristaayo.

(4.) Okutumbula okukula kwabwe bennyini mu kisa.

(5.) Okukuuma n’okukulaakulanya obw’omwoyo.

7. Enkuŋŋaana ez’okusaba zisaanidde okuba nnyingi nnyo mu kkanisa, era nga ziteekeddwateekeddwa, okukozesa ebirabo bya buli memba w’ekkanisa—omusajja n’omukazi. Buli muntu asaanidde okuba n’omukisa okusaba, n’okwolesa okuwulira kw’omutima gwe, bw’aba nakwo. Enkuŋŋaana ez’okusaba ez’ebitundu eby’ekkanisa eno zaateekebwawo okukola kino. Era bwe zibeera nga nnene nnyo olw’ekyo, ka zigabanyizibwemu, okuleeta ekibiina kyonna mu mulimu, okukozesa ebirabo byonna, n’okubunyisa obumu, obwesige, n’okwagalana kw’ab’oluganda mu bonna.

8. Kikulu abonoonyi abatenenya okujjanga bulijjo mu nkuŋŋaana ez’okusaba. Bwe wataba n’omu ajja ku bubwe, mufulume mubayite. Abakristaayo basaanidde okufuba ennyo okusikiriza mikwano gyabwe ne baliraanwa baabwe abatenenya okujja mu nkuŋŋaana ez’okusaba. Basobola okusabira obulungi abonoonyi abatenenya nga babalaba ddala mu maaso gaabwe. Mmanyiiko enkuŋŋaana ez’okusaba ez’abakyala ezaagaana abonoonyi okujja mu lukuŋŋaana. Era ensonga yali, nti baali ba malala nnyo nga bakwatibwa ensonyi okusabira mu maaso g’abonoonyi. Nga mwoyo ki ogwo! Okusaba ng’okwo tekujja kukola kirungi kyonna. Kuvuma Katonda. Temunnakola kimala, n’akatono, bwe muba mugenze mu lukuŋŋaana lw’okusaba mmwe bennyini. Temuyinza kusaba, bwe muba nga temuyise mwonoonyi yenna kugenda. Ekkanisa yonna bw’eba erekeddaawo omulimu gwayo bw’etyo, ne bagenda mu lukuŋŋaana lw’okusaba, ne batatwala mwonoonyi n’omu nabo, nga tebalina ba kusabira—bazze kukola ki?

9. Ekigendererwa ekinene eky’engeri zonna ez’ekisa kwe kuluubirira butereevu okukyuka kw’abonoonyi. Musaanidde okusaba bakyukire awo. Si kusaba bazuukusibwe ne balumirizibwa, wabula musabe bakyukire mu kifo ekyo kyennyini. Tewali muntu yenna asaanidde kusaba oba kwogera bigambo byonna, ng’asuubira nti omwonoonyi n’omu ajja kuvaawo nga tawaddeyo mutima gwe eri Katonda. Mwenna musaanidde okuleeta endowooza mu mutima gwe, nti KAAKANO ateekwa okwewaayo. Era bwe mukola kino, nga mukyayogera Katonda ajja kuwulira. Abakristaayo bwe balaga mu lwatu nti mazima ddala bassizza emitima gyabwe ku kukyuka kw’abonoonyi, era nga bamaliridde ku ekyo, ne basaba nga bwe kibagwanira, tewandibaddewo nkuŋŋaana za kusaba nnyingi ezikubibwa nga tewali mmeeme ekyuse, era oluusi buli mwonoonyi ali mu kisenge. Ekyo kye kiseera kyennyini, oba nga waliwo ekiseera, abonoonyi lwe basaanidde okukyuka olw’okuddibwamu kw’okusaba okwo. Sibuusabuusa nti muyinza okuba n’abonoonyi abakyuka mu buli lukuŋŋaana lw’okusaba olw’ekitundu, bwe mukola omulimu gwammwe. Mubatwaleyo, mutwaleyo ab’omu maka gammwe, mikwano gyammwe, oba baliraanwa bammwe n’ekigendererwa ekyo, mubawe okuyigirizibwa okusaanidde, bwe baba nga beetaaga okuyigirizibwa, era mubasabire nga bwe kibagwanira, mujja kulokola emmeeme zaabwe. Mukyesige, bwe mukola omulimu gwammwe, mu ngeri entuufu, Katonda tajja kuziyiza mukisa gwe, era omulimu gujja kukolebwa.

Ekyayita Ekiddako