Ekigendererwa mu Kusaba
Tetulina Kubanga Tetusaba

Essuula 3 · eddakiika 9 ez’okusoma · eddakiika 12 ez’okuwuliriza

Tetulina Kubanga Tetusaba

Bw’owulira ng’osinga okuba nga toyagala kusaba, tokkiriza nneewulira eyo, wabula fuba era gezaako okusaba ne bw’oba ng’olowooza nti toyinza kusaba.—Hildersam

Mu Bapaazi waaliwo empisa nti tewali yali awa baana be mmere yonna ku makya nga tannalaba ntuuyo ku maaso gaabwe, era ojja kukizuula nti eno ye ngeri ya Katonda eya bulijjo: obutawa baana be kuloza ku bisanyusa bye okutuusa lwe batandika okutuuyana nga babinoonya.—Richard Baxter

Mu buvunaanyizibwa bwonna Obukristaayo bwe bulagira, tewali businga bukulu era nga businga okulagajjalirwa okusinga okusaba. Abantu abasinga balowooza nti omulimu guno mukolo gwa kukooya, gwe balina eddembe okusalako nga bwe kisoboka. Ne abo abasaba olw’omulimu gwabwe oba olw’okutya kwabwe, basaba n’obunafu era n’ebirowoozo ebibuna ne kiba nti okusaba kwabwe, mu kifo ky’okuleeta emikisa, kwongera bwongezi omusango gwabwe.—Fenelon

Okusaba okungi era okusingawo obulungi kye kyama ky’ensonga yonna. Ebiseera ebisingawo eby’okusaba, okwagala n’okwetegeka okusingawo okusisinkana Katonda, okussa ekimu ne Katonda okuyita mu Kristo—kino kirimu ensonga yonna. Engeri yaffe ey’okusaba n’ebyo bye tusaba tebitusaanira. Embeera n’enkolagana ya Katonda n’Omwana ye nkolagana ey’olubeerera eya Taata n’Omwana, ey’okusaba n’okugaba—Omwana bulijjo ng’asaba, Kitaffe bulijjo ng’agaba:

Nsaba, nange ndikuwa amawanga gonna okuba obusika bwo,

era n’ensi yonna gy’ekoma okuba amatwale go.

Olibafugisa omuggo ogw’ekyuma,

era olibabetenta ng’entamu y’omubumbi.

Yesu ajja kubeeranga ng’asaba bulijjo ng’ayita mu bantu be. “Abantu bamwegayiririrenga era bamusabirenga emikisa buli lunaku.” “Kubanga ennyumba yange eriyitibwa nnyumba ya kusabiramu eri amawanga gonna.” Tulina okwetegeka okusaba; okufaanana nga Kristo, okusaba nga Kristo.

Okutuuka kw’omuntu eri Katonda mu kusaba kuggulawo buli kintu, era kufuula obwavu bwe obugagga bwe. Byonna bibye olw’okusaba. Obugagga n’ekitiibwa—byonna bya Kristo. Ekitangaala nga bwe kyeyongera okwaka era bannabbi nga bwe bategeera embeera y’okuzzibwawo, ekiwandiiko eky’Obwakatonda kirabika nga kigaziwa. “Bw’ati bw’ayogera Mukama Omutukuvu wa Isirayiri era Omutonzi we”: mumubuuze ebigenda okujja, ebikwata ku batabani be, era mumulagire ku bikwata ku mirimu gy’emikono gye. “Nze nakola ensi ne ngitonderamu abantu. Emikono gyange gyennyini gye gyayanjuluza eggulu, era ne ndagira eby’omu bwengula byonna bitondebwewo.”

Omuntu aweereddwa okulagira Katonda, n’obuyinza buno bwonna n’amaanyi, mu ebyo Obwakabaka bwa Katonda obw’oku nsi bye bwetaaga. Eggulu, n’ebyo byonna bye lirina, liri wansi w’omusolo okutuukiriza ebigendererwa bya Katonda eby’enkomerero, ebisembayo era eby’ekitiibwa. Kale lwaki ekiseera kiwanvu bwe kityo mu kutuukiriza emikisa gino egy’amagezi eri omuntu? Kale lwaki ekibi kifugira ebbanga eddene bwe lityo? Lwaki ebisuubizo by’endagaano eyalayirirwa bitwala ebbanga eddene bwe lityo okutuuka ku nkomerero yaabyo ey’ekisa? Ekibi kifuga, Setaani afuga, okusinda kwe kulamba obulamu bw’abangi; amaziga gonna gakyali mabisi era mangi.

Lwaki byonna biri bwe bityo? Tetusabye bubi bukome; tetusabye nga bwe tulina okusaba. Tetutuukirizza bukwakkulizo bwa kusaba.

Nsaba. Saba Katonda. Tetwesigamye ku kusaba. Tetufudde kusaba bukwakkulizo bwokka. Obukwakkulizo obusookerwako obw’okusaba bwamenyebwa. Tetusabye bulungi. Tetusabye n’akatono. Katonda mwetegefu okugaba, naye ffe tuli balwawo okusaba. Omwana, ng’ayita mu batukuvu be, bulijjo asaba, ne Katonda Kitaffe bulijjo addamu.

Nsaba. Mu kuyita kuno mulimu obukakafu bw’okuddibwamu; eddoboozi ery’obuwanguzi liri omwo era liyinza okuwulirwa okutu okuwuliriza. Kitaffe akutte obuyinza n’amaanyi mu mikono gye. Obukwakkulizo nga bwangu nnyo, naye nga tulwawo nnyo okutuukiriza obukwakkulizo! Amawanga gali mu buddu; ensi gy’ekoma ekyali tennafugibwa. Ensi esinda; ensi ekyali mu buddu; Setaani n’obubi bye bifuga.

Kitaffe yeeteeka mu mbeera y’Omugabi, Nsaba, era okwegayirira okwo eri Katonda Kitaffe kuwa amaanyi ebikola byonna, kuluŋŋamya entambula zonna. Enjiri yaluŋŋamizibwa Katonda. Emabega w’okuluŋŋamizibwa kwayo kwonna waliwo okusaba. Nsaba kiri emabega w’entambula zonna. Ng’ekirabo eky’Omwana atuuziddwa ku ntebe, waliwo endagaano ya Kitaffe eyalayirirwa, “Nsaba, nange ndikuwa amawanga gonna okuba obusika bwo, era n’ensi yonna gy’ekoma okuba amatwale go.” “Abantu bamwegayiririrenga era bamusabirenga emikisa buli lunaku.”

Okusaba kw’abantu abatukuvu bulijjo kulinnya eri Katonda nga kuwunya akaloosa ng’obubaane obusinga obulungi. Era Katonda mu ngeri nnyingi atwogerera, ng’alangirira obugagga bwe n’obwavu bwaffe. “Nze Mutonzi wa byonna; obugagga n’ekitiibwa byange. Mundagire.”

Tusobola okukola byonna nga Katonda atuyamba, era tusobola okufuna obuyambi bwe bwonna nga tusaba. Enjiri, mu buwanguzi bwayo n’amaanyi gaayo, yeesigamye ku busobozi bwaffe okusaba. Enteekateeka za Katonda zeesigamye ku busobozi bw’omuntu okusaba. Tusobola okufuna byonna Katonda by’alina. Mundagire. Kino si kirowoozo kya kweyiiyizza, si kirooto kya bwereere, si kwegomba kwa bwereere. Obulamu bw’Ekkanisa bwe bulamu obusingayo. Omulimu gwayo kwe kusaba. Obulamu bwayo obw’okusaba bwe bulamu obusingayo, obusinga akaloosa, obusinga okulabika.

Ekitabo ky’Okubikkulirwa tekyogera ku kusaba ng’omulimu omukulu, obuweereza obutukuvu, wabula kyogera nnyo ku kusaba mu maanyi gaakwo amakuŋŋaanye. Ge maanyi g’okusaba agabeera amalamu bulijjo era agasaba bulijjo; kwe kusaba kw’abatukuvu bonna nga kugenda ng’amaanyi amangi era amalamu, ate ng’emimwa egyayogera ebigambo gisirise era nga gisibiddwa mu kufa, ng’ekkanisa ennamu erina amaanyi g’okukkiriza okusikira amaanyi g’okusaba kwonna okw’edda n’okukufuula okutafa.

Ekyo ekyogerwa omufirosoofo Omubatisti, John Foster, kirimu amagezi agasinga obulongoofu n’amazima ga Katonda amangu, kubanga Katonda talina maanyi malala era tasaba bukwakkulizo bulala wabula okusaba. “Okusaba okungi era okusingawo obulungi kujja kuleetera omulimu gwa Katonda obuwanguzi obusinga obukakafu n’obwangu; okusaba okunafu, okw’omukolo obukolo, okutaliimu bunyiikivu, kuleeta okuvunda n’okufa. Ekkanisa ennanga yaayo eyeesigika eri mu kisenge eky’okusabiramu; amaterekero gaayo g’ebyokulwanyisa gali omwo.”

“Nkakasa,” Foster bw’agenda mu maaso, “nti buli muntu, wakati mu nteekateeka ze enkulu, ategeezeddwa nti yeesigamye ku Katonda ddala ng’obwesigame obwo bwe buli mu mazima, ajja kukubirizibwa okusaba era ajja kwagala nnyo okusikiriza mikwano gye egy’omu mazima okusaba kumpi buli ssaawa. Tajja, awatali kwo, kwesuubiza buwanguzi bwonna obw’ekitiibwa, okusinga omuvuzi w’eryato bwe yandisuubidde okutuuka ku lubalama oluli ewala ng’ayanjuluzza amatanga ge ng’empewo tekunta.

“Ndaze okutya kwange nti kirooto okusuubira obuwanguzi obutali bwa bulijjo mu kuddukanya eddiini mu bantu okuggyako nga waliwo obubonero obutali bwa bulijjo: kale omwoyo ogw’okusaba ogusinga ennyo amaanyi gwandibadde akabonero ng’ako; era omuntu eyandimalirira okugezesa amaanyi gaakwo agasembayo okusoboka, oboolyawo yandizudde nga yeeyongera okufuuka omukozi asinga okuwangula mu kitundu kye ekitono. Era singa abayigirizwa b’Obukristaayo bonna, oba abasinga obungi, baali n’okumalirira okunyiikivu era okutakyuka, buli omu okwegatta, nti eggulu terirema kuwa wadde amaanyi gamu agandifunibwa okufuba okusembayo okw’okwegayirira okw’awamu era okugumiikiriza, kyandibadde kabonero nti enkyukakyuka y’ensi yonna eri kumpi.”

Edward Payson, omu ku bantu ba Katonda ddala, ayogera ku kigambo kino ekya Foster nti, “Abaminsani batono nnyo okuva ku batume, oboolyawo, abagezezzaako okugezesa kuno. Oyo alisooka okukugezesa, nzikiriza, alikola eby’ekitalo. Tewali kye nnyinza kuwandiika, tewali malayika ky’ayinza kuwandiika, ekyandimwetaagisizza oyo alikola okugezesa kuno.

“Ekimu ku bivudde mu bumanyirivu obutono bwe nnina ng’omubuulizi Omukristaayo kwe kukakasa nti eddiini erimu nnyo okuwa Katonda ekifo ekyo mu ndowooza zaffe ne mu nneewulira zaffe, ky’alina ddala mu bwengula bwonna. Tumanyi nti mu bwengula bwonna ye byonna mu byonna. Nga bw’abeera bulijjo byonna mu byonna gye tuli, era nga bwe tugondera ekiragiro Omuwandiisi wa Zabbuli kye yawa emmeeme ye, “Emmeeme yange ewummulire mu Katonda yekka;” bwe tutyo, nga bwe ndowooza, bwe tuba tukulaakulanye okutuuka ku butuukirivu. Kyangu mu ngeri emu okulindirira Katonda; naye okumulindirira yekka—okuwulira, ku bikwata ku maanyi gaffe, essanyu lyaffe, n’okugasa kwaffe, ng’ebitonde byonna n’ensonga ez’okubiri bisaanyiziddwawo, era nga tuli ffekka mu bwengula ne Katonda, nga ndowooza, kye kintu ekizibu era ekitali kya bulijjo okutuukako. Wakiri, nkakasa nti kye kimu kye ndi wala nnyo okukituukako. Nga bwe tutuuka ku kino, bwe tutyo bwe tujja okusanga buli kintu nga kyangu; kubanga tujja kufuuka, mu ngeri ey’amaanyi, abantu ab’okusaba; era tuyinza okwogera ku kusaba nga Sulemaani bw’ayogera ku nsimbi, nti kusobola byonna.”

John Foster oyo yennyini yagamba, bwe yali anaatera okufa: “Sisabangako n’obunyiikivu bwe nti, wadde, oboolyawo, emirundi emingi egy’obwesigwa bwe gityo. “Musabenga obutayosa” kye kigambo ekibadde kiddiŋŋana mu birowoozo ebisirifu, era nkakasa nti kirina okuba empisa yange okutuusa essaawa esembayo ey’obulamu nga nkyategeera. Woowe, lwaki si mu myaka gino ataano egiyise egy’obugayaavu, egitaliimu bulamu?”

Era naye eyo ye ngeri ffenna gye tukolamu ku bikwata ku kusaba. Newankubadde tumanyi obukulu bwakwo, obukulu bwakwo obw’obulamu n’okufa, naye tuleka essaawa ne ziyitawo nga tezirina kye zikoze, ne tuyinza okukungubagira kyokka mu kufa okufiirwa okutaddizibwawo.

Bwe tufumiitiriza mu kasirise ku kya mazima nti okukulaakulana kw’Obwakabaka bwa Mukama waffe kwesigamye ku kusaba, kya nnaku okulowooza nti tuwa ebiseera bitono nnyo omulimu guno omutukuvu. Buli kintu kyesigamye ku kusaba, era naye tukulagajjalira si ku lw’okwonoona obulamu bwaffe obw’omwoyo kwokka, wabula n’okulwisa n’okukosa omulimu gwa Mukama waffe ku nsi. Amaanyi g’obulungi n’ag’obubi galwanira ensi. Singa twagala, twandyongedde ku maanyi ag’okuwangula ag’eggye ery’obutuukirivu, era naye emimwa gyaffe gisibiddwa, emikono gyaffe giwanikiddwa bwereere ku mabbali gaffe, era tussa mu kabi omulimu gwennyini gwe twogera nti tugufaako nnyo, olw’okwewala ekisenge eky’okusabiramu.

Okusaba bwe bukwakkulizo obumu obukulu obw’olubeerera Kitaffe bw’asuubiza okuwa Omwana ensi okuba eyiye. Kristo asaba ng’ayita mu bantu be. Singa wabaddewo okusaba okw’okulemerako, okwa bonna era okutakoma okw’abantu ba Katonda, edda ddala ensi yandibadde efugiddwa ku lwa Kristo. Okulwawo tekunnyonnyolwa nziyiza ezaasimba amakanda, wabula obutabaawo kusaba okutuufu. Tukola nnyo buli kintu ekirala okusinga okusaba. Newankubadde okugaba kwaffe kutono, ensimbi ze tuwaayo zisinga ebiweebwayo byaffe eby’okusaba. Oboolyawo mu kibiina ky’abasinza ekya bulijjo, abantu ataano bayamba mu kusasula, ng’emmeeme emu entukuvu era eyaka yokka y’eyeggalira ne Katonda n’emeggana olw’okununulibwa kw’ensi y’abatamanyi Katonda. Okusaba okw’omukolo ku mikolo egyateekebwawo oba egy’eggwanga tekubalibwa mu kubalirira kuno. Tussa essira ku bintu ebirala okusinga ku bwetaavu bw’okusaba.

Tusaba essaala mu ngeri entegeke, naye ensi tetugirina mu mukono gw’okukkiriza kwaffe. Tetusaba mu ngeri etambuza Katonda era ereeta amaanyi gonna ag’Obwakatonda okutuyamba. Ensi yeetaaga okusaba okw’amazima okusingawo okugiwonya obufuzi n’okuzikirizibwa kwa Setaani.

Tetusaba nga Eriya bwe yasaba. John Foster ensonga yonna agituusa ku kye tuyinza okukola. “Ekkanisa ya Katonda,” bw’agamba, “bw’eriba ezuukuse okumanya obuvunaanyizibwa bwayo n’emirimu gyayo n’okukkiriza okutuufu okusaba ekyo Kristo ky’asuubizza—“buli kye munaasabanga”—enkyukakyuka ey’amaanyi ejja kubaawo.”

Naye si buli kusaba nti kwe kusaba. Amaanyi agavuga, amaanyi agawangula mu mulimu gwa Katonda ye Katonda yennyini. “Mumpite n’abayitaba ne mbalaga ebikulu ebitanoonyezeka bye mutamanyi,” kwe kusoomooza kwa Katonda eri okusaba. Okusaba kuleeta Katonda n’amaanyi ge gonna mu mulimu gwa Katonda. Katonda bw’agamba nti tumubuuze ebigenda okujja, ebikwata ku batabani be, era tumulagire ku bikwata ku mirimu gy’emikono gye—eyo ye carte blanche ya Katonda eri okusaba. Okukkiriza kuba kwa buyinza bwonna nga kufukamidde kwokka, era emikono gyakwo egyanjuluziddwa nga gikwata ku Katonda, olwo kuwolereza okutuuka ku kusoboka kwa Katonda kwonna; kubanga okukkiriza okusaba kwokka kwe kuyinza okufuna ku Katonda ekyo kye yasuubiza nti “buli kye munaasabanga.” Omukazi Omusulofoyiniiki, nnamwandu eyalemerako, n’omukwano eyajja mu ttumbi, masomo ga kitalo ag’ekyo okusaba okutatya kye kuyinza okukola mu kufuga oba mu kusoomooza embeera, mu kukyusa okuwangulwa ne kufuuka obuwanguzi, n’okuwangula mu bitundu eby’okuggwaamu essuubi. Okubeera omu ne Kristo, entikko y’okutuuka mu by’omwoyo, kwa kitiibwa mu bintu byonna; kusinga ekitiibwa mu kuba nti olwo tusobola “okusaba buli kye tunaasabanga, ne kitukolerwanga.” Okusaba mu linnya lya Yesu kuteeka engule esinga ku Katonda, kubanga kumugulumiza okuyita mu Mwana era kusuubizisa Omwana okuwa abantu “buli kye munaasabanga n’ekintu kyonna” bye banaasaba.

Mu Ndagaano Empya okusaba okw’ekitalo okw’Endagaano Enkadde kuteekebwa mu maaso kulyoke kusikirize era kukubirize okusaba kwaffe, era kukulemberwa okulangirira, amaanyi gaakwo agakola ge tutasobola kunnyonnyola bulungi. “Okusaba n’omutima omumalirivu ogw’omuntu omutuukirivu, kubeera n’obuyinza bungi. Eriya yali muntu ddala nga ffe, naye bwe yeewaayo n’asaba enkuba ereme okutonnya, enkuba teyatonnya okumalira ddala emyaka esatu n’ekitundu. Ate n’asaba enkuba n’etonnya, omuddo n’ebisimbe byonna ne biddamu okumera.”

Obutono bw’ebivaamu byaffe, ensibuko y’obukovvu bwonna, bunnyonnyolwa Omutume Yakobo—“Mwagala ebintu ne mutabifuna ... kubanga mulemeddwa okubisaba. Era ne bwe mubisaba, temubifuna kubanga ekigendererwa kyammwe kikyamu; mugenderera kubikozesa ku masanyu gokka.”

Ago ge mazima gonna mu bufunze.

Ekyayita Ekiddako