Essuula 2 · eddakiika 8 ez’okusoma · eddakiika 10 ez’okuwuliriza
Okusaba Kukyusa Ekigendererwa kya Katonda
Nti tusaanidde okwewaayo eri Katonda mu bintu eby’omubiri n’eby’omwoyo, era tunoonye essanyu lyaffe mu kutuukiriza okwagala kwe kwokka, ka atukulembere mu kubonaabona oba mu kubudaabudibwa, kubanga byonna byandibadde bye bimu eri Emmeeme eyeewaddeyo ddala. Okusaba si kirala wabula okuwulira okubeerawo kwa Katonda.—Ow’oluganda Lawrence
Kakasa nti ofaayo ku buvunaanyizibwa bwo obw’ekyama; bukuume ka obe ng’okola ki. Emmeeme teyinza kukulaakulana ng’ebulagajjalidde. Okuva mu kukkiriza kutera kutandikira ku mulyango gw’ekisenge eky’okusabiramu. Beeranga nnyo mu kussa ekimu ne Katonda mu kyama. Okusuubula okw’ekyama kwe kugaggawaza Omukristaayo.
Saba wekka. Okusaba kubeere ekisumuluzo eky’okumakya n’ekisiba eky’ekiro. Engeri esinga obulungi ey’okulwanyisa ekibi kwe kukirwanyisa nga tufukamidde.—Philip Henry
Okusaba okw’okukkiriza ge maanyi gokka mu bitonde byonna Yakuwa Omukulu g’agondera. Okusaba lye ddagala erisinga byonna.—Robert Hall
Essaawa emu ey’okubeera wekka ng’ogimala mu kusaba okw’amazima n’okw’omutima ogunyiikivu, oba okulwanagana n’okuwangula okwegomba okumu oba ekibi ekimu ekikwekeddwa mu kifuba, bijja kutuyigiriza bingi ku kulowooza, bijja kuzuukusa amaanyi g’okulowooza n’okuzimba empisa y’okufumiitiriza okusinga omwaka gumu ogw’okusoma mu masomero nga tebirina.—Coleridge
Omuntu ayinza okusaba emisana n’ekiro ne yeerimba, naye tewali muntu ayinza kukakasa bwesimbu bwe nga tasaba. Okusaba kwe kukkiriza nga kufuuka ekikolwa. Kwe kugatta okwagala n’amagezi nga bituukirira mu kikolwa eky’amagezi. Omuntu yenna mulamba y’asaba. Ekiri wansi w’ekyo kwe kwegomba obwegombi oba omulimu gw’emimwa, kwefuula oba mukolo gwa bwereere.
Katonda bw’anaanzizaawo obulamu bwange, mmaliridde obutasoma kirala kyonna wabula Bayibuli. Ebitabo eby’amagezi g’ensi bya bulabe eri obulamu bw’omwoyo bwe bitafugibwa na mukono munywevu.—Richard Cecil
Okutukuzibwa kwaffe tekwesigama ku kukyusa mirimu gyaffe, wabula ku kukola ku lwa Katonda ebyo bye tutera okukola ku lwaffe. Ekiseera kyange eky’emirimu tekyawukana ku kiseera eky’okusaba. Okusaba si kirala wabula okuwulira okubeerawo kwa Katonda.—Ow’oluganda Lawrence
Ka nzigweerewo ku lwa Katonda. Ku nkomerero, ka Katonda alagire ki, okusaba kye kintu ekikulu. Woowe, ka mbeere omuntu ow’okusaba.—Henry Martyn
Ebisoboka n’obwetaavu bw’okusaba, amaanyi gaakwo n’ebivaamu, birabikira mu kuyimiriza n’okukyusa ebigendererwa bya Katonda, ne mu kuwonya ekibonerezo eky’obuyinza bwe. Abimereki yakubibwa Katonda:
Awo Ibulayimu n’asabira Abimereki eri Katonda, ne Katonda n’awonya Abimereki era n’awonya ne mukazi we; n’abaweereza be abakazi ne balyoka bazaala abaana.
Kubanga Mukama yali aggalidde embuto z’ab’omu nnyumba y’Abimereki olwa Saala mukazi wa Ibulayimu.
Abasaasizi ba Yobu ab’ennaku era abaali bakyamu baali beeyisizza bwe batyo mu kukaayana kwabwe ne Yobu, obusungu bwa Katonda ne bubabuubuukirako. “Omuddu wange Yobu ajja kubasabira,” Katonda bwe yagamba, “kubanga nzija kukkiriza okusaba kwe.”
“Awo Mukama n’aggyawo ennaku ya Yobu bwe yamala okusabira mikwano gye.”
Yona yali mu mbeera embi ennyo “Mukama n’aleeta omuyaga ogw’amaanyi ne gukunta ku nnyanja.” Bwe baakuba obululu, “akalulu ne kagwa ku Yona.” Yasuulibwa mu nnyanja, naye “Mukama yateekateeka ekyennyanja ekinene ennyo ne kimira Yona ... Awo Yona n’asinziira mu kyennyanja n’asaba Mukama Katonda we ... Awo Mukama Katonda n’alagira ekyennyanja ne kiwandula Yona n’agwa ettale ku lukalu.”
Nnabbi eyali ajeemye bwe yayimusa eddoboozi lye mu kusaba, Katonda yawulira n’amuweereza okununulibwa.
Falaawo yali akkiririza ddala mu bisoboka by’okusaba, ne mu busobozi bwakwo okuwonya. Bwe yali ng’atagala wansi w’ebikolimo bya Katonda eby’entiisa, yeegayirira Musa amwegayiririre. “Mwegayirire Mukama,” kwe kwali okwegayirira kwe okw’ennaku, kwe yaddiŋŋana emirundi ena ng’ebibonyoobonyo bikuba Misiri. Emirundi ena okwegayirira kuno okw’amaanyi kwaleetebwa eri Musa, era emirundi ena okusaba kwaggyawo ekikolimo eky’entiisa ku kabaka omukakanyavu n’ensi ye eyali egenda okuzikirira.
Okuvvoola n’okusinza ebifaananyi kwa Isirayiri mu kukola ennyana eya zaabu ne bagyewaayo, kwali kusobya kwa ntiisa. Obusungu bwa Katonda bwabuubuuka, n’alangirira nti agenda kuzikiriza abantu abo abaali basobezza. Mukama yali asunguwalidde nnyo ne Alooni, era n’agamba Musa nti, “Leka mbazikirize—Naye Musa n’asaba, ne yeeyongera okusaba; emisana n’ekiro yasaba ennaku amakumi ana. Yeewandiikira yekka ebyo eby’okulwana kwe mu kusaba. “Ate ne nziramu okweyala wansi,” bw’agamba, “awali Mukama Katonda okumala ennaku amakumi ana, emisana n’ekiro; ne sirya ku mmere wadde okunywa ku tuzzi okumala ennaku amakumi ana emisana n’ekiro, olw’ekibi kye mwali mukoze, bwe mwakola ebitasaana mu maaso ga Mukama Katonda ne mumusunguwaza. Ne ntya nnyo olw’obusungu bwa Mukama Katonda n’ekiruyi kye, kubanga yali abasunguwalidde nnyo ng’ayinza n’okubazikiriza. Naye era Mukama n’ampuliriza ne ku mulundi ogwo. Era Mukama yali asunguwalidde nnyo Alooni nga n’okumuzikiriza ayinza okumuzikiriza. Naye mu kiseera ekyo ne Alooni ne mmusabira nnyo.”
“Bwe waliyitawo ennaku amakumi ana, Nineeve kirizikirira. Kyali kigendererwa kya Katonda okuzikiriza ekibuga ekyo ekinene era ekibi. Naye Nineeve kyasaba, nga kibikkiddwa ebibukutu; nga kitudde mu vvu kyakaabirira “nnyo Katonda,” era Katonda “n’abasonyiwa n’atabatuusaako kibonerezo, kye yali agambye okubatuusaako.”
Obubaka bwa Katonda eri Keezeekiya bwali nti: “Teekateeka ennyumba yo, kubanga togenda kulama, ogenda kufa.” Awo Keezeekiya n’akyuka n’atunuulira ekisenge n’asaba ne yeegayirira Mukama, n’agamba nti: “Jjukira kaakano, Ayi Mukama, nkwegayiridde, engeri gye natambuliranga mu maaso go n’amazima n’omutima ogutuukiridde, ne nkola ebisaanidde mu maaso go.” Era Keezeekiya n’akaaba nnyo amaziga. Katonda n’agamba Isaaya nti, “Genda ogambe Keezeekiya nti, Mpulidde okusaba kwo, ndabye amaziga go: laba nzija kwongera ku nnaku zo emyaka kkumi n’ettaano.”
Abantu bano baali bamanyi okusaba n’okuwangula mu kusaba. Okukkiriza kwabwe mu kusaba tekwali ndowooza ya kaseera ekyuka n’empewo oba n’enneewulira zaabwe n’embeera zaabwe; kyali kintu kya mazima nti Katonda awulira era addamu, nti okutu kwe kwali kuggule bulijjo eri okukaaba kw’abaana be, era nti amaanyi ge ag’okukola ekyo ekimusabibwa gaali genkana n’okwagala kwe. Era bwe batyo abantu bano, ab’amaanyi mu kukkiriza ne mu kusaba, be bo “abaawangula bakabaka, be baakola eby’obutuukirivu, be baafuna ebyasuubizibwa, era be baabuniza obumwa bw’empologoma, be baazikiza omuliro ogw’amaanyi, be baawona obwogi bw’ekitala. Be baaweebwa amaanyi okuva mu bunafu, era be baafuuka abazira ab’amaanyi mu ntalo, ne bagoba amaggye g’amawanga.”
Byonna olwo, nga bwe kiri kaakano, byali bisoboka eri abasajja n’abakazi abaali bamanyi okusaba. Mazima okusaba kwaggulawo etterekero eritaliiko kkomo, era omukono gwa Katonda tegwagaana kintu. Okusaba kwayingiza abo abaakukolanga mu nsi ey’enkizo, ne kuleeta amaanyi n’obugagga bw’eggulu wansi okuyamba omuntu ow’ekkomo. Nga gaali maanyi ga ttendo era ga kitalo ag’abo abaali bayize ekyama ky’okusemberera Katonda mu buwanguzi! Ku Musa kwalokola eggwanga; ku Ezera kwalokola ekkanisa.
Era naye, newankubadde kyewuunyisa bwe tulowooza ku byamagero abantu ba Katonda bye baali balabye, waajjawo obunafu mu kusaba. Okukwata Katonda okw’amaanyi, okwali kutera okuleeta okutya n’entiisa mu mitima gy’abalabe baabwe, kwasumulukuka. Abantu, nga baddiridde era nga bavudde mu kukkiriza, baali balekedde awo okusaba kwabwe—bwe kiba nti abasinga obungi mu bo baali basabye ddala mu mazima. Okusaba okunnyogovu era okutaliimu bulamu okw’Omufalisaayo kwadda mu kifo ky’okusemberera Katonda kwonna okw’amazima, era olw’engeri eyo ey’okusaba ey’omukolo obukolo, okusinza kwonna ne kufuuka kifaananyi kya bwereere eky’ekigendererwa kyakwo ekyennyini. Yali nteekateeka ya kitiibwa, era yatuukirizibwa mu kitiibwa, Musa, Ezera, Danyeri ne Eriya, Kaana ne Samwiri; naye olukuŋŋaana lwabwe lulabika nga lwali lutono era lwa kaseera buseera; abaasabanga baali batono nnyo era nga basaasaanidde. Tebaalina basigalira, tebaalina ababakoppa mu kwewaayo kwabwe eri Katonda, tebaalina abakuuma olukalala lw’abalonde.
Bwereere ekiragiro kyali kinywezezza enteekateeka ey’Obwakatonda, omulanga ogw’Obwakatonda. Nsaba. Okuva mu kukaabirira Katonda okw’amaanyi era okubala ebibala, baakyusa amaaso gaabwe eri bakatonda ab’amawanga, ne bakaabirira bwereere okuddibwamu okutaasobola kujja. Era bwe batyo ne bagwa mu mbeera eyo etaliimu Katonda era ey’ennaku, efiirwa ekigendererwa kyayo mu bulamu ng’enkolagana ne Katonda Ataggwaawo ekutuse. Enteekateeka yaabwe ey’okusaba gye baali baganyuddwamu ne yeerabirwa; tebaamanya kusaba.
Nga kya njawulo nnyo ku bikolwa ebyakaayakana ku mpapula endala ez’Ekiwandiiko ekitukuvu! Amaanyi agaakolera mu Eriya ne Erisa nga kuddamu okusaba gaatuuka n’okutuuka ku ntaana yennyini. Buli omu ku bo yazuukiza omwana okuva mu bafu, era amaanyi g’enjala ne gamenyebwa. “Okusaba n’omutima omumalirivu ogw’omuntu omutuukirivu, kubeera n’obuyinza bungi.” Eriya yali muntu ddala nga ffe, naye bwe yeewaayo n’asaba enkuba ereme okutonnya, enkuba teyatonnya okumalira ddala emyaka esatu n’ekitundu. Ate n’asaba enkuba n’etonnya, omuddo n’ebisimbe byonna ne biddamu okumera. Yona yasaba ng’asibiddwa mu kyennyanja ekinene, n’atuuka ku lukalu, ng’awonyezeddwa omuyaga n’ennyanja n’ebisolo eby’omu buziba olw’amaanyi amangi ag’okusaba kwe.
Nga kyali kigazi ekirabirirwa eky’ekisa ky’okusaba nga bwe kyagabibwanga mu nteekateeka eyo ey’ekitalo! Baasabanga mu ngeri ey’ekitalo. Lwaki okusaba kwabwe tekwasobola kuwonya nteekateeka eyo okuvunda n’okufa? Si lwa kuba nti baafiirwa omuliro, ogwo awatali gwo okusaba kwonna kukyuka ne kufuuka omukolo ogutaliimu bulamu? Kyetaagisa okufuba n’okutegana n’obwegendereza okuteekateeka obubaane. Okusaba si mulimu gwa mugayaavu. Ebirungi byonna eby’omuwendo era eby’akaloosa eby’omubiri gw’okusaba bwe biba bimaze okugattibwa n’okulongoosebwa n’okutabulwa olw’okutegana n’okusekula, omuliro gwetaagibwa okusumulula obubaane n’okulinnyisa akaloosa kaabwo eri entebe ya Katonda. Omuliro ogwokya gwe gutonda omwoyo n’obulamu bw’obubaane. Awatali muliro okusaba tekulina mwoyo; kuli ng’eby’akaloosa ebifu, eby’okuvunda n’envunyu.
Okusaba okw’akaseera n’akaseera, okw’ebiseera ebimu, tekunnyikibwa mu muliro guno ogw’Obwakatonda. Kubanga omuntu asaba bw’atyo abulwa obunyiikivu obukwata Katonda, nga amaliridde obutamuta okutuusa omukisa lwe gujja. “Musabenga obutayosa,” bwe yabuulirira Omutume omukulu. Eyo ye mpisa evuga okusaba ne kuyingira mu bbumba erigatta amayinja g’ekizimbe. “Oyinza okukola ebisingawo ku kusaba ng’omaze okusaba,” bwe yagamba Dr. A. J. Gordon omutya Katonda, “naye toyinza kukola bisingawo ku kusaba okutuusa ng’omaze okusaba.” Ebyafaayo by’obuwanguzi bwonna obukulu obw’Ekikristaayo bye byafaayo by’okusaba okuddibwamu.
“Ekitone ekisinga obukulu n’obulungi Katonda ky’awa omusajja oba omukazi yenna mu nsi muno kye kitone ky’okusaba,” bw’awandiika Principal Alexander Whyte. “Era amagoba agasinga obulungi omusajja oba omukazi yenna g’akomyawo eri Katonda bw’alijja okubalaŋŋanya ku nkomerero y’ensi eno bwe bulamu obw’okusaba. Era abaddu abo be basinga okuteeka ensimbi za Mukama waabwe “mu bbanka” abo abazuukuka mu makya ennyo ne batuula ekiro ennyo, ebbanga lyonna lye bamala mu nsi muno, nga bulijjo bazuula era bulijjo bagoberera engeri ez’okusaba ezigenda zisinga obulungi, era nga bulijjo bazimba empisa z’okusaba ez’ekyama okusingawo, ezinywevu okusingawo, era ezibala ebibala eby’omwoyo okusingawo, okutuusa lwe “basaba obutayosa,” era okutuusa lwe batandika buli kiseera emirimu emipya mu kusaba, n’obuwanguzi obupya, n’obugagga obupya.”
Martin Luther, bwe yabuuzibwa omulundi gumu enteekateeka ze ez’olunaku olwaddako bwe zaali, yaddamu nti: “Mirimu, mirimu, okuva mu makya ennyo okutuusa ekiro. Mazima, nnina bingi nnyo eby’okukola ne kiba nti essaawa ssatu ezisooka nzija kuzimala mu kusaba.” Ne Cromwell yakkirizanga mu kufukamira ennyo. Bwe yali atunuulira ebifaananyi by’abantu abatutumufu ku mulundi ogumu, yakyukira mukwano gwe n’agamba nti: “Ekyange kikole nga nfukamidde, kubanga bwe ntyo bwe natuuka ku kitiibwa.”
Omutima gwonna bwe gukwatibwa okwagala okw’amaanyi okw’okusaba, olwo lwokka omuliro oguleeta obulamu lwe gukka, kubanga tewali afuna kutuuka ku kutu kwa Katonda okuggyako omuntu omunyiikivu.