Ekigendererwa mu Kusaba
Okusaba okw’Okukkiriza Tekulemwa

Essuula 11 · eddakiika 21 ez’okusoma · eddakiika 27 ez’okuwuliriza

Okusaba okw’Okukkiriza Tekulemwa

Obwetaavu obusinga obunene obw’Ekkanisa leero si bwa kintu kya mubiri oba eky’okungulu, wabula obwetaavu obusinga obunene bwa mwoyo. Omulimu ogutaliimu kusaba tegulireeta bwakabaka. Tulagajjalira okusaba mu ngeri eyalagirwa. Tetutera kuyingira mu kisenge eky’okusaberamu ne tuggalawo oluggi okumala ekiseera nga tusaba. Ensonga z’obwakabaka zitunyigiriza nnyo era mu bungi, era tulina okusaba. Okugaba okutaliimu kusaba tekulituusa njiri mu nsi yonna.—Dr. A. J. Gordon

Ensonga enkulu ey’okusaba, obwetaavu obwo obugazi obw’obulamu bw’Omukristaayo, ekwatagana nnyo n’okujjuzibwa Omwoyo Omutukuvu mu buntu bwe. Kubanga “tuyita mu Mwoyo omu okutuuka eri Kitaffe” (Abaefeso 2:18), era ku bw’Omwoyo oyo yennyini, bwe tumala okuyingira mu maaso ga Kabaka nga tuyita mu “kkubo eriggya era eddamu,” tusobozesebwa okusaba mu kwagala kwa Katonda (Abaruumi 8:15, 26-27; Abaggalatiya 4:6; Abaefeso 6:18; Yuda 20-21).

Kino kye kyama ky’okusaba okuwangula: okusaba nga Omwoyo Omutukuvu atuluŋŋamya butereevu, oyo ebyo by’atusabira era by’asaba ng’ayita mu ffe bulijjo bikwatagana n’ekigendererwa kya Katonda, era n’olwekyo biddibwamu awatali kubuusabuusa. “Okusaba mu Mwoyo Mutukuvu” kwe kukolera awamu n’okwagala kwa Katonda kwokka, era okusaba ng’okwo bulijjo kuwangula. Abakristaayo nga bangi abatasobola kusaba, era abagezaako okwekulizaamu “ekikugu ekitukuvu eky’okwegayiririra abalala,” nga beefuba, nga bamalirira, nga beegatta ku bibiina by’okusaba n’ebirala, naye byonna ne biba bya bwereere. Wano, gye bali ne eri bonna, we wali ekyama kyokka eky’obulamu obw’okusaba obwa nnamaddala—“Omwoyo ajjulenga mu bulamu bwammwe,” oyo “Omwoyo ow’ekisa n’okwegayirira.”—Rev. J. Stuart Holden, M.A.

Essuula eyaakavaawo yakomekkereza n’ekigambo nti okusaba kuyinza okukola buli kintu Katonda ky’ayinza okukola. Kigambo kya maanyi nnyo okwogera, naye kigambo ebyafaayo n’obumanyirivu bye bikakasa. Bwe tuba nga tubeera mu Kristo—era bwe tubeera mu ye, tuba tugondera okwagala kwe okutukuvu—ne tusemberera Katonda mu linnya lye, olwo eby’obugagga bya Katonda ebitaliiko kkomo eby’omu ggwanika lye biba bitugguddwawo mu maaso gaffe.

Omuntu asaba ddala afuna okuva eri Katonda ebintu bingi ebimmibwa omuntu atasaba. Ekigendererwa ky’okusaba kwonna okwa nnamaddala kwe kufuna ekyo ekisabiddwa, ng’omwana bw’akaaba ng’asaba emmere, ekigendererwa kye kufuna mmere. Endowooza eno eggya ddala okusaba mu bikolwa eby’obulombolombo bw’eddiini. Okusaba si kuzannya muzannyo oba kukola bikolwa bya ddiini eby’okungulu. Okusaba tekuli kwa butongole, wadde kwa nnono, wadde kwa mukolo, wabula kwa butereevu, kwa mutima gwonna, kwa maanyi. Okusaba si mulimu gwa ddiini ogulina okukolebwa, ne gugasa kubanga gukoleddwa bulungi. Okusaba gwe mwana atalina buyambi era eyeetaaga ng’akaabirira okusaasira kw’omutima gwa Kitaffe, n’obugabi n’amaanyi g’omukono gwa Kitaffe. Okuddibwamu kujja awatali kubuusabuusa, nga bwe kiri ekikakafu nti omutima gwa Kitaffe gukwatibwako n’omukono gwa Kitaffe gusitulibwa.

Ekigendererwa ky’okusaba kwe kufuna. Ekigendererwa ky’okunoonya kwe kulaba. Ekigendererwa ky’okukonkona kwe kusikiriza okuwulirwa n’okuyingira, era kino Kristo ky’akakasa emirundi n’emirundi nti okusaba awatali kubuusabuusa kujja kuddibwamu, n’ekigendererwa kyakwo awatali kubuusabuusa kutuukirira. Si mu kkubo ery’okwetooloola, wabula mu kufuna ekyo kyennyini ekisabiddwa.

Omuwendo gw’okusaba teguli mu bungi bw’essaala, wadde mu buwanvu bwazo, wabula omuwendo gwakwo gusangibwa mu mazima amakulu nti olw’enkolagana yaffe ne Katonda tuweereddwa enkizo okwetikkula ebyo bye twegomba n’okutegeeza Katonda bye twetaaga, era ajja kutuwummuza ng’atuwa bye tumusaba. Omwana asaba kubanga muzadde we amanyidde okumuwa by’asaba. Ng’abaana ba Katonda twetaaga ekintu era tukyetaaga nnyo, ne tugenda eri Katonda okukifuna. Bayibuli newakubadde omwana wa Katonda tebamanyi kintu kyonna ku kigambo ekyo ekiri kumpi n’obutakkiriza, nti ffe tulina okuddamu essaala zaffe. Katonda y’addamu okusaba. Omukristaayo owa nnamaddala tasaba kwezuukusa bwezuukusa, wabula okusaba kwe kwe kwezuukusa okwekwata ku Katonda. Omutima ogw’okukkiriza tegumanyi kintu kyonna ku kubuusabuusa okwo okw’obulimba okuziyiza ebigere by’okusaba ne kunyogoza ebbugumu lyakwo nga kwogerera wansi nti okusaba tekulina kye kukola ku Katonda.

D. L. Moody yali atera okunyumya olugero lw’omwana omuwala omuto kitaawe ne nnyina gwe baali bafudde, n’atwalibwa mu maka amalala. Ekiro ekisooka n’abuuza obanga yali asobola okusaba nga bwe yali amanyidde. Ne bagamba nti: “Ye, wewaawo!” Awo n’afukamira n’asaba nga nnyina bwe yali amuyigirizza; era bwe yamala, n’ayongerako akasaba ke ku bubwe: “Ai Katonda, fuula abantu bano babe ba kisa gye ndi nga taata ne maama bwe baali.” Awo n’asirikamu katono n’atunula waggulu, ng’alinga alindirira okuddibwamu, n’alyoka ayongerako nti: “Mazima ojja kukikola.” Okukkiriza kw’omwana oyo omuto nga kwali kwangu era kulungi! Yasuubira Katonda okuddamu n’“okukola,” era “mazima” n’afuna kye yasaba, era ogwo gwe mwoyo Katonda gw’atuyita okumusembereramu.

Ekyo kyawukana ku lugero olunyumizibwa ku Daniel Quorm, omukulembeze w’ekibiina ow’e Yorkshire eyalina empisa ez’enjawulo, eyali akyalidde mukwano gwe. Lumu ku makya n’agenda eri mukwano gwe n’agamba nti, “Nnakuwadde nnyo okuba nti osanze okumalibwamu essuubi okunene bwe kutyo.”

“Nedda,” omusajja n’addamu, “sisanze kumalibwamu ssuubi kwonna.”

“Wewaawo,” Daniel n’agamba, “wabadde osuubira ekintu eky’ekitalo leero.”

“Otegeeza ki?” mukwano gwe n’abuuza.

“Kubanga wasabye okukuumibwa nga oli muteefu era mukkakkamu olunaku lwonna. Era, okusinziira ku ngeri ebintu gye bibadde bitambulamu, ndaba nti essuubi lyo limaliddwamu nnyo.”

“Oo,” omusajja n’agamba, “nnalowoozezza nti otegeeza ekintu ekyenjawulo.”

Okusaba kwa maanyi mu ngeri gye kukolamu, era Katonda tamalangamu ssuubi abo abamwesiga era abamwesigamako. Bayinza okulinda ebbanga ddene okuddibwamu, era bayinza obutawangaala kukulaba, naye okusaba okw’okukkiriza tekulemwa kutuuka ku kigendererwa kyakwo.

“Mukwano gwange omu e Cincinnati yali amaze okubuulira obubaka bwe n’atuula mu ntebe ye, n’awulira ng’asindiikirizibwa okwongera okukoowoola abantu,” bw’atyo Dr. J. Wilbur Chapman bw’agamba. “Omulenzi eyali emabega mu kkanisa n’ayimusa omukono gwe. Mukwano gwange n’ava ku kituuti n’aserengeta gy’ali, n’amugamba nti, ‘Mbuulira ku bikukwatako.’ Omulenzi n’agamba nti, ‘Mbeera New York. Ndi mwana omujaajaamya. Nswazizza erinnya lya kitange era mmenyese omutima gwa mmange. Nnadduka ne mbagamba nti siridda okutuusa nga nfuuse Omukristaayo, oba nga bandeese eka nga nfudde.’ Ekiro ekyo ne wava e Cincinnati ebbaluwa egamba kitaawe ne nnyina nti omwana waabwe akyukidde Katonda.

“Oluvannyuma lw’ennaku musanvu, mu bbahasa eriko ensalosalo enzirugavu, ne wajja okuddibwamu nga kugamba nti: ‘Mwana wange omwagalwa, bwe nnafuna amawulire nti ofunye Yesu Kristo, eggulu lyali libisse ebire; kitaawo yali afudde.’ Awo ebbaluwa n’egenda mu maaso n’ennyonnyola engeri kitaawe gye yasabira omwana we omujaajaamya okutuusa ku mukka gwe ogw’enkomerero, n’ekomekkereza nti, ‘Oli Mukristaayo ekiro kino kubanga kitaawo omukadde teyakuta.’”

Omulenzi ow’emyaka kkumi n’ena yaweebwa omulimu kitaawe. Kyagwawo nti ekibinja ky’abalenzi ne kiyitawo mu kiseera ekyo ne kimusendasenda okugenda nabo, n’olwekyo omulimu ne gutakolebwa. Naye kitaawe bwe yakomawo awaka akawungeezi, n’agamba nti, “Frank, omulimu gwe nnakuwadde wagukoze?” “Ye, ssebo,” Frank bwe yaddamu. Yayogera eky’obulimba, era kitaawe yakimanya, naye teyagamba kintu. Kyaluma omulenzi, naye n’agenda okwebaka nga bulijjo. Enkeera ku makya nnyina n’amugamba nti, “Kitaawo teyeebase kiro kyonna ekiyise.”

“Lwaki teyeebase?” Frank bwe yabuuza.

Nnyina n’agamba nti, “Ekiro kyonna akimazeeko ng’akusabira.”

Ekyo ne kiyingiza akasaale mu mutima gwe. Omutima gwe gwamulumiriza nnyo olw’ekibi kye, era teyafuna kuwummula okutuusa lwe yatabagana ne Katonda. Oluvannyuma lw’ebbanga ddene, omulenzi oyo bwe yafuuka Omulabirizi Warne, yagamba nti okusalawo kwe okugoberera Kristo kwava mu kusaba kwa kitaawe ekiro ekyo. Yalaba kitaawe ng’atunula ekiro ali yekka mu nnaku ng’asabira omwana we, ekyo ne kimenya omutima gwe. Yagamba nti, “Sirisobola kumwebaza kimala olw’okusaba okwo.”

Omubuulizi w’enjiri omu, Katonda gwe yakozesa ennyo, yawandiika nti yatandika omuddiring’anwa gw’enkuŋŋaana mu kkanisa entono eyalimu abantu nga amakumi abiri, abaali abannyogovu ennyo era abafu, era nga beeyawuddemu nnyo. Akakuŋŋaana k’okusaba akatono kaali kakuumibwa abakazi babiri oba basatu. “Nnabuulira, ne nkomya ku ssaawa bbiri ez’ekiro,” bw’agamba. “Tewaali muntu yenna ayogera wadde asaba. Akawungeezi akaddako omusajja omu n’ayogera.

“Enkeera ku makya ne nvuga mayiro mukaaga okutuuka mu kisenge ky’omusumba omu omw’okusomera, ne nfukamira ne nsaba. Ne nkomawo, ne ŋŋamba ekkanisa eyo entono nti:

“‘Bwe munaasobola okukuŋŋaanya ekimala okundiisa n’okunsuza, nja kusigala wano okutuusa Katonda lw’aliggulawo ebituli eby’omu ggulu. Katonda yasuubiza okuwa omukisa enkola zino, era nzikiriza nti ajja kukikola.’

“Mu nnaku kkumi, emmeeme ezaali zeeraliikirira zaali zifuuse nnyingi nnyo ne kiba nti nnasisinkana kikumi mu ataano ku bo ku mulundi gumu mu lukuŋŋaana lw’abeebuuza, so nga Abakristaayo basaba mu kizimbe ekirala eky’okusinzizaamu. Ebikumi ebiwerako, ndowooza, baakyuka. Tewali kabi mu kukkiriza Katonda.”

Nnyina w’omuvubuka omu yasaba John B. Gough, kati omugenzi, okukyalira mutabani we amuleete eri Kristo. Gough n’asanga ng’ebirowoozo by’omuvubuka oyo bijjudde endowooza ez’obubuusabuusa, era ng’empaka tezimuyingira. Ku nkomerero, omuvubuka n’asabibwa okusaba, omulundi gumu gwokka, afune omusana. N’addamu nti: “Simanyi kintu kyonna kituukiridde gwe nnyinza okusaba oba kye nnyinza okusaba.” “Ate okwagala kwa nnyoko?” omwogezi oyo n’abuuza. “Okwo tekutuukiridde? Teyabeeranga naawe bulijjo, n’abeera mwetegefu okukwaniriza n’okukulabirira, ne bwe kyali nti ne kitaawo yali akugobye ddala?” Omuvubuka n’asirikamu ng’ennyiike zimuziyiza okwogera, n’agamba nti, “Y-e-e, ssebo; kiri bwe kityo.” “Kale saba Okwagala—kujja kukuyamba. Onsuubiza?” N’asuubiza. Ekiro ekyo omuvubuka n’asaba ng’ali yekka mu kisenge kye. N’afukamira, n’azibiriza amaaso, n’alwanagana akaseera katono, n’ayogera ebigambo bino: “Ai Okwagala.” Amangu ago ng’okumyansa kw’eggulu, ekyawandiikibwa ekyo ekikadde mu Bayibuli ne kimujjira: “Katonda kwagala,” n’agamba mu ddoboozi erikankana, “Ai Katonda!” Awo ne wajja okumyansa okulala okw’amazima ga Katonda, eddoboozi ne ligamba nti, ‘Katonda bwe yayagala ensi, bw’atyo n’awaayo Omwana we omu yekka,’ era awo, amangu ddala, n’ayogerera waggulu nti, “Ai Kristo, ggwe Okwagala okw’obwakatonda okusingira ddala okwafuuka omubiri, ndaga omusana n’amazima.” Byonna ne biggwa. Yali mu musana gw’emirembe egisingira ddala okutuukirira. N’adduka n’aserengeta amadaala, bw’ayongerako oyo eyanyumya olugero luno, n’agamba nnyina nti alokose. Omuvubuka oyo leero mubuulizi wa Yesu Kristo omwogezi ow’amaanyi.

Ekyeya ky’amazzi kyali kitiisa e Hakodate, mu Japan. Miss Dickerson, ow’Essomero ly’Abawala erya Methodist Episcopal, n’alaba amazzi nga gakendeera buli lunaku, era mu gumu ku myezi gy’omwaka egy’ebikoola okugwa n’asaba Olukiiko e New York okuyamba. Tewaaliwo ssente zaali ziriwo, era tewali kyakolebwa. Miss Dickerson n’abuuza ssente ezeetaagisa okusima nayikonto, naye n’asanga ng’ensimbi nnyingi nnyo okusobola okugikola. Ku kawungeezi ka nga 31 Ogwekkumi n’Ebiri, amazzi bwe gaali kumpi okuggwaawo, abasomesa n’abayizi abakulu ne bakuŋŋaana okusaba amazzi, wadde nga tebaalina kye bamanyi ku ngeri okusaba kwabwe gye kwandiddiddwamu. Oluvannyuma lw’ennaku nga bbiri, ebbaluwa n’etuuka mu wofiisi y’e New York, ng’egamba bwe kiti: “Philadelphia, nga 1 Ogwolubereberye. Ye ssaawa kkumi na bbiri ez’oku makya ku lunaku lw’Omwaka Omuggya. Abalala bonna mu maka beebase, naye nnazuukuka nga nnina okuwulira okw’ekyewuunyo nti waliwo omuntu, awantu awamu, eyeetaaga ssente Mukama z’ayagala mmuwe.” Mwalimu ceeke ey’omuwendo ogwakola butereevu ku nsimbi ezeetaagisa okusima nayikonto n’okuyisa amazzi mu mpombo okutuuka mu bizimbe by’essomero.

“Ndabye omukono gwa Katonda nga gugoloddwa okuwonya mu bakaafiiri n’amaanyi ag’ekitalo agakola eby’amagero nga mu biseera by’abatume,” omubuulizi omu amanyiddwa ennyo bwe yagamba omuwandiisi wa kino. “Nnali mbuulira abawala enkumi bbiri abaafuuka enfuuzi olw’enjala, e Kedgaum, mu Buyindi, ku Mukti (obulokozi) Mission ya Ramabai. Ekibinja ky’emisota egy’obusagwa era egitta ng’omusota ogwaluma Pawulo ne kirumba mu bwangu ekifo ekyetooloddwa bbugwe, ‘ekisindikiddwa Setaani,’ Ramabai bwe yagamba, era bangi ku bawala be Abakristaayo abasinga obulungi n’obwesigwa ne balumibwa, babiri ku bo nga balumiddwa emirundi ebiri. Nnalaba bana ku basinga obulungi mu kisibo kye nga bakonzibwa ku mulundi gumu, nga tebamanyi bibaliwo era nga balabika nga bali mu bulumi bw’okufa.

“Ramabai akkiriza Bayibuli n’okukkiriza okutaliimu kubuusabuusa era okugonda. Ffe abaminsani twali basatu awo. N’agamba nti: ‘Tujja kukola ddala Bayibuli ky’egamba, njagala mubaweereze balyoke bawone nga bwe kiri mu Yakobo 1:14-18.’ N’atukulembera okuyingira mu kisulo abawala be mwe baali bagalamidde nga bakonzibwa, ne tubassaako emikono ku mitwe gyabwe ne tusaba, ne tubasiiga amafuta mu linnya lya Mukama. Buli omu ku bo yawona amangu ddala nga yaakasiigibwa, n’atuula n’ayimba ng’amaaso ge gamasamasa. Eky’amagero ekyo n’eky’ekitalo mu bakaafiiri byakakasa nnyo ekigambo kya Mukama, era kwali kulangirira kwa Katonda okw’amaanyi era okusukkiridde.”

Emyaka egiwerako emabega, ebyawandiikibwa ku mulimu ogw’ekitalo ogw’ekisa ogwakolebwa ku kimu ku bifo by’omulimu ebya China Inland Mission byasikiriza nnyo abantu. Omuwendo n’embeera ey’omwoyo ey’abakyuse byali bisinze nnyo ku by’ebifo ebirala, so nga okwewaayo kw’abaminsani mu bifo ebyo kwali kwenkanankana n’okw’ekifo ekyo ekyabala ennyo.

Amakungula gano amangi ag’emmeeme gaasigala nga kyama okutuusa Hudson Taylor bwe yakyalira Bungereza n’azuula ekyama. Ku nkomerero y’emu ku nsisinkano mwe yayogerera, omwami omu n’ajja mu maaso okumumanya. Mu kwogera okwaddirira, Omwami Taylor yeewuunya okumanya okutuufu omusajja oyo kwe yalina ku kifo ekyo eky’omunda mu China. “Naye kiba kitya,” Omwami Taylor bwe yabuuza, “okumanya ennyo embeera z’omulimu ogwo?” “Oo!” n’addamu, “omuminsani ali eyo nange twasomera wamu ku ttendekero; okumala emyaka mingi tubadde tuwandiikiganya bulijjo; ampeereza amannya g’abo abeebuuza n’abakyuse, era abo buli lunaku mbatwala eri Katonda mu kusaba.”

Ku nkomerero ekyama ne kizuulibwa! Omusajja asaba ng’ali eka, ng’asaba ku bintu ebimanyiddwa obulungi, ng’asaba buli lunaku, ku lw’abantu abategeerekeka mu bakaafiiri. Oyo ye muminsani ow’okwegayiririra abalala owa nnamaddala.

Hudson Taylor yennyini, ng’ensi yonna bw’emanyi, yali musajja amanyi okusaba era okusaba kwe kwaweebwa omukisa okuddibwamu okw’ebibala. Mu byafaayo by’obulamu bwe, ebyawandiikibwa Dr. ne Mukyala Howard Taylor, tusanga empapula ku mpapula nga zaaka olw’okusaba okwaddibwamu. Bwe yali ku lugendo lwe olusooka okugenda e China, mu 1853, ng’alina emyaka abiri mu gumu gyokka, yafuna okuddibwamu okutegeerekeka eri okusaba kwe okwamuzzaamu ennyo amaanyi mu kukkiriza kwe. “Baali baakava mu Dampier Strait, naye nga bakyalaba ebizinga. Bulijjo empewo yafuuwanga oluvannyuma lw’enjuba okugwa n’emala okutuusa nga bukya. Baagikozesanga nnyo nga bwe kisoboka, naye emisana baasigalanga nga tebatambula ng’amatanga gaabwe gakubagana, era emirundi mingi nga bazzibwa emabega ne bafiirwa nnyo ku bye baali bafunye ekiro.” Olugero lugenda mu maaso mu bigambo bya Hudson Taylor yennyini:

“Kino kyaliwo nnyo ku mulundi gumu bwe twali okumpi ennyo n’akabi ku luuyi olw’obukiikakkono bwa New Guinea. Ekiro kya Lwamukaaga kyali kitutuusizza mu kifo ekiri nga mayiro asatu okuva ku lukalu, era mu kusinza kwa ku makya ku Ssande, okwali ku ddeeki y’emmeeri, saasobola butalaba nti Kapiteeni yali alabika nga yeeraliikirira era ng’atera okugenda ku mabbali g’emmeeri. Okusinza bwe kwaggwa ne mmubuuza ensonga. Amazzi agaakulukutanga ku sipiidi ya knot nnya gaali gatutwala eri enjazi ezibbidde wansi w’amazzi, era twali tuli kumpi nnyo ne kiba nti kyalabika nga tetujja kuyita mu ssaawa ez’olweggulo nga tuli bulungi. Oluvannyuma lw’ekyemisana, eryato eddene ne lissibwa mu mazzi, abakozi bonna ne bagezaako, naye nga tebalina kye bafunye, okukyusa omutwe gw’emmeeri okuguggya ku lukalu.

“Bwe twamala okuyimirira awamu ku ddeeki okumala akaseera nga tusirise, Kapiteeni n’aŋŋamba nti:

“‘Kale, tukoze buli kimu ekisoboka okukolebwa. Tusigaddeko kulindirira biriva mu kino.’

“Ekirowoozo ne kinzijira, ne nziramu nti: ‘Nedda, waliwo ekintu kimu kye tutannakola.’

“‘Kiki ekyo?’ n’abuuza.

“‘Ffe abana abali ku mmeeri tuli Bakristaayo. Buli omu ka agende mu kisenge kye, tusabe nga tukkiriziganyizza, Mukama atuwe empewo amangu ddala. Ayinza okugisindika kaakano mu ngeri ennyangu nga bw’ayinza okugisindika enjuba ng’egwa.’

“Kapiteeni n’akkiriza ekiteeso kino. Ne ŋŋenda ne njogera n’abasajja abalala ababiri, era oluvannyuma lw’okusaba n’omubazzi, ffenna abana ne tugenda okulindirira Katonda. Nnafuna ekiseera ekirungi naye ekimpi ennyo mu kusaba, n’oluvannyuma ne mpulira nga nkakasizza nnyo nti ekyo kye twasabye kyaweereddwa ne sisobola kweyongera kusaba, era mangu ddala ne nzirayo waggulu ku ddeeki. Omumyuka wa Kapiteeni, omusajja atatya Katonda, ye yali avunaanyizibwa. Ne ŋŋenda gy’ali ne mmusaba asumulule ebikwaso oba enkoona z’ettanga eddene, ezaali zisikiddwa waggulu okukendeeza okukubagana okutaliimu mugaso kw’ettanga ku miguwa.

“‘Ekyo kinaagasa ki?’ n’addamu n’obukambwe.

“Ne mmugamba nti twali tusabye Katonda empewo; nti yali ejja amangu ago; era nti mu kiseera ekyo twali tutuuse kumpi nnyo n’enjazi ne kiba nti tewaali dakiika n’emu ey’okufiirwa.

“Ng’alayira era ng’annyooma, n’agamba nti yandyagadde kulaba mpewo okusinga okugiwulirako.

“Naye bwe yali ng’akyayogera ne ntunuulira eriiso lye, ne ndigoberera nga litunula waggulu ku ttanga ery’oku ntikko, era awo ddala, enkoona y’ettanga erisinga okuba waggulu yali etandise okukankana mu mpewo.

“‘Tolaba nti empewo ejja? Tunuulira ettanga ery’oku ntikko!’ ne ndeekaana.

“‘Nedda, kigere kya kkapa kyokka,’ n’addamu (akafuuwo k’empewo obufuuwo).

“‘Kigere kya kkapa oba si kyo,’ ne nkoowoola, ‘nkwegayiridde, ssa wansi ettanga eddene tufune omugaso gwalyo.’

“Kino teyalwa kukikola. Mu dakiika endala, ebigere ebizito eby’abasajja ku ddeeki ne bireeta Kapiteeni okuva mu kisenge kye okulaba ekibaddewo. Empewo yali ddala ezze! Mu dakiika ntono twali tuseeyeeya mu mazzi ku sipiidi ya knot mukaaga oba musanvu buli ssaawa ... era newakubadde empewo oluusi teyali nnywevu, tetwagifiirwa ddala okutuusa nga tumaze okuyita ku Bizinga bya Pelew.

“Bw’atyo Katonda bwe yanzizaamu amaanyi,” omutukuvu ono asaba bw’ayongerako, “nga sinnagoba ku lubalama lwa China, okuleetanga buli kika kya bwetaavu gy’ali mu kusaba, n’okusuubira nti ajja kussaamu ekitiibwa erinnya lya Mukama Yesu n’awa obuyambi buli kizibu bwe kyetaaga.”

Mu kwogera e Cambridge emabegako (okwafulumizibwa mu “The Life of Faith,” nga 3 Ogwokuna, 1912), Omwami S. D. Gordon yanyumya mu ngeri ye ey’enjawulo etakoppebwa olugero lw’omusajja ow’omu nsi y’ewaabwe, okulaga okuva mu bulamu obwa nnamaddala nti okusaba kwa ddala, era nti si kwogera bwogezi.

“Omusajja ono,” Omwami Gordon bwe yagamba, “yava mu kika ekikadde eky’omu New England, ate emabegako katono mu kika eky’e Bungereza. Yali muwagguufu nnyo mu mubiri, era nga mugezi nnyo mu birowoozo, era nga yasomera ku yunivasite. Yali agenze okubeera mu Bugwanjuba, era ng’akiikirira ekitundu ekimanyiddwa mu Kisenge kyaffe ekya Congress, ekifaanana n’Ekisenge kyammwe ekya Commons. Yali mukulembeze amanyiddwa eyo. Yakulira mu maka g’Abakristaayo, naye yali abuusabuusa, era yalinga ayogera mu nkuŋŋaana ng’awakanya Obukristaayo. Yaŋŋamba nti yali ayagala nnyo, mu kwogera kwe, okukakasa, nga bwe yalowooza, awatali kubuusabuusa, nti tewali Katonda. Obutakkiriza bwe bwali bwa kika ekyo.

“Lumu yaŋŋamba nti yali atudde mu Kisenge Ekya Wansi ekya Congress. Kyali kiseera kya kulonda Pulezidenti, nga n’enjawukana z’ebibiina zaali zaakaze nnyo. Omuntu yandirowoozezza nti eyo kye kifo ekisembayo omuntu mw’ayinza okulowooleza ku by’omwoyo. Yagamba nti: ‘Nnali ntudde mu ntebe yange mu Kisenge ekyo ekyali kijjudde abantu n’embeera eyo eyali eyokya, ne mpulira nga Katonda, gwe nnalowooza nti nsobola okukakasa nti taliiwo, yali awo ddala waggulu wange, ng’antunuulira wansi, era nga tansanyukira, n’engeri gye nnali nkolamu ebintu. Ne neegamba nti, “Kino kya busirusiru, ndowooza mbadde nkola nnyo. Ka ŋŋende ndye emmere ennungi, ntambule olugendo oluwanvu, nneekunkumule, ndabe obanga ekyo kinaggyawo okuwulira kuno.”’ Yalya emmere ye ey’enjawulo, n’atambula, n’akomawo ku ntebe ye, naye okuwulira tekwamuvaako nti Katonda yali awo era nga tamusanyukira. Yagenda okutambula, olunaku ku lunaku, naye teyasobola kwekunkumulako kuwulira okwo. Awo n’addayo mu kitundu kye yali akiikirira mu Ssaza lye, bwe yagamba, okutereeza ensonga eyo. Yalina ekirooto ky’okufuuka Gavana w’Essaza lye, era ekibiina kye kye kyali kisinga amaanyi mu Ssaza eryo, era, nga bwe kyali kisoboka okusalawo ku bintu ng’ebyo, yali mu layini y’okufuuka Gavana eyo, mu limu ku Masaza agasinga amaanyi mu Bugwanjuba bwaffe obwa Wakati. Yagamba nti: ‘Nnagenda eka okutegeka ensonga eyo nga bwe nnali nsobola, n’okugyetegekera. Naye nnali nga sinnatuuka bulungi eka ne tubuuzagana, mukyala wange, eyali Omukristaayo omukazi anyiikivu, n’aŋŋamba nti abamu ku bo baali bakoze endagaano entono ey’okusaba nsobole okufuuka Omukristaayo.’ Teyayagala mukyala we amanye ebyo bye yali yaakayitamu, n’olwekyo n’agamba nga bwe yasobola obutafaayo, ‘Ekintu kino kyatandika ddi, okusaba kwammwe kuno?’ N’amubuulira olunaku. Awo n’alowooza mangu nnyo, n’amanya, bwe yajjukira emabega, nti lwe lwali olunaku ku kalenda okuwulira okwo okw’ekyewuunyo lwe kwamujjira omulundi ogusooka.

“Yaŋŋamba nti: ‘Nnakankanyizibwa nnyo. Nnayagala okuba omwesimbu. Nnali mwesimbu ddala mu butakkiriza Katonda, era nga ndowooza nti ntuufu. Naye singa bye yayogera byali bya mazima, olwo nga munnamateeka bw’asengejja obujulizi mu musango, bwandibadde bujulizi bulungi nti ddala waliwo ekintu mu kusaba kwabwe. Nnakankanyizibwa nnyo ddala, nnayagala okuba omwesimbu, ne simanya kya kukola. Mu kiro ekyo kyennyini ne ŋŋenda mu kkanisa entono eya Methodist, era singa waaliwo eyali amanyi okwogera nange, ndowooza nnandikkirizza Kristo ekiro ekyo.’ Awo n’agamba nti ekiro ekyaddirira yaddayo mu kkanisa eyo, enkuŋŋaana mwe zaali zibeera buli kiro, era eyo n’afukamira ku kyoto, n’awaayo okwagala kwe yennyini okunene era okw’amaanyi eri okwagala kwa Katonda. Awo n’agamba nti, ‘Nnamanya nti nnali wa kubuulira,’ era akyabuulira mu Ssaza ery’omu Bugwanjuba. Ekyo kitundu kimu eky’olugero. Nnayogera ne mukyala we—nnayagala okugatta ebitundu ebyo ebibiri, nfune ekyokuyiga ekiri mu byonna—n’ambuulira kino. Yali Mukristaayo—kye muyita Omukristaayo ow’erinnya obwerinnya—okutabula kw’ebigambo okw’ekyewuunyo. Awo ne wajja ekiseera lwe yakulemberwa okwewaayo ddala n’obulamu bwe bwonna eri Mukama Yesu Kristo. Awo n’agamba nti, ‘Amangu ago ne wajja okwegomba okw’amaanyi ennyo nti bba wange afuuke Omukristaayo, ne tukola endagaano eyo entono okumusabiranga—buli lunaku okutuusa lw’alifuuka Omukristaayo. Ekiro ekyo nnali nfukamidde ku mabbali g’ekitanda kyange nga sinnagenda kwebaka, nga nsabira bba wange, nga nsaba n’obunyiikivu bungi, awo eddoboozi ne liŋŋamba nti, “Oli mwetegefu okukkiriza ebinaavaamu singa bba wo akyuka?”’ Obubaka obwo obutono bwali bwa lwatu nnyo n’agamba nti yatya; yali tafunangako kintu ng’ekyo. Naye ne yeeyongera okusaba n’obunyiikivu obusingawo, era omulundi omulala ne wajja eddoboozi eryo ekkakkamu, ‘Oli mwetegefu ku binaavaamu?’ Era omulundi omulala ne wabaawo okuwulira okw’okwekanga, okutya. Naye ne yeeyongera okusaba, ng’eno bwe yeewuunya amakulu g’ekyo, era omulundi ogw’okusatu eddoboozi eryo ekkakkamu ne lijja nga likkakkamu okusinga bwe kyali kibadde, nga bwe yalinnyonnyola, ‘Oli mwetegefu ku binaavaamu?’

“Awo n’aŋŋamba nti yagamba n’obunyiikivu bungi nti, ‘Ai Katonda, ndi mwetegefu ku buli kintu ky’olaba nti kirungi, bba wange kasita akumanya, n’afuuka omusajja Omukristaayo owa nnamaddala.’ Yagamba nti amangu ago, okusaba okwo bwe kwava ku mimwa gye, ne wajja mu mutima gwe okuwulira okw’ekitalo okw’emirembe, emirembe eminene gye yali tasobola kunnyonnyola, ‘emirembe egisukkiridde okutegeera,’ era okuva mu kaseera ako—kwali kiro ekyo kyennyini eky’endagaano, ekiro bba we lwe yafuna okuwulira okwo okusooka okw’ekyewuunyo—obukakafu tebwamuvaako nti alikkiriza Kristo. Naye mu wiiki ezo zonna yasaba n’obukakafu obunywevu nti ekyava mu kusaba kyali kijja. Ebyavaamu byali biki? Byali bya kika nga ndowooza tewali muntu yenna yandibitwala nti bitono. Yali mukyala w’omusajja eyali mu kifo eky’ebyobufuzi ekimanyiddwa ennyo; yali mukyala w’omusajja eyali mu layini y’okufuuka omukungu ow’oku ntikko mu Ssaza lye, naye ye ng’aba omukyala ow’oku ntikko mu bantu ab’omu Ssaza eryo, n’ekitiibwa kyonna embeera eyo gye yandimuleetedde. Kaakano mukyala w’omubuulizi wa Methodist, ng’amaka ge gakyusibwa buli myaka ebiri oba esatu, ng’ava mu kifo kino ng’agenda mu kiri, mu kifo eky’enjawulo ennyo mu bantu, era ng’alina ensimbi ez’enjawulo ennyo ku ze yandibadde nazo. Naye sisisinkanangako mukazi eyalina emirembe gya Katonda egy’ekitalo mu mutima gwe n’omusana gwa Katonda mu maaso ge okusinga omukazi oyo.”

Era Omwami Gordon ky’agamba ku lugero olwo kye kino: “Kaakano, mulaba amangu ddala nti tewaaliwo kukyuka mu kigendererwa kya Katonda olw’okusaba okwo. Okusaba kwatuukiriza ekigendererwa kye; tekwakikyusa. Naye okwewaayo kw’omukazi oyo kwawa omwagaanya okutuukiriza okwagala Katonda kwe yayagala okutuukiriza. Singa twewaayo gy’ali ne tuyiga okwagala kwe, ne tukozesa amaanyi gaffe gonna okuyiga okwagala kwe n’okukugondera, olwo twanditandise okusaba, era tewandibaddewo kintu na kimu ekiyinza okuziyiza amaanyi amangi ennyo ag’okusaba okwo. Ai, singa twafuna abasajja abangi abanaaba abangu okwekwataganya ne Katonda, ne bamuwa obufuzi ku bulamu bwabwe bwonna, ne bayiga okwagala kwe, ne beewaayo, nga Yesu bwe yeewaayo, eri obuweereza obutukuvu obw’okwegayiririra abalala!”

Eri omusajja oba omukazi amanyi Katonda era amanyi okusaba, tewali kyewuunyisa mu kuddibwamu okujja. Bakakafu nti bawulirwa, kubanga basaba nga bakwatagana n’ebyo bye bamanyi nti bye birowoozo n’okwagala kwa Katonda. Dr. William Burr, Omulabirizi wa Bulaaya mu Kkanisa ya Methodist Episcopal, anyumya nti emyaka mitono emabega, bwe yakyalira Essomero lyabwe ery’Abalenzi e Vienna, yasanga nga newakubadde omwaka gwali tegunnaggwaako, ensimbi zonna ezaaliwo zaali zimaze okukozesebwa. Yalonzalonza okusaba mu ngeri ey’enjawulo mikwano gye e Amerika. Yateesa n’abasomesa. Ensonga eyo ne bagitwala eri Katonda mu kusaba okw’obunyiikivu era okutakoma, nga bakkiriza nti ajja kubawa kye baasaba. Ennaku kkumi oluvannyuma Omulabirizi Burt yali mu Rooma, era n’afuna ebbaluwa okuva eri mukwano gwe e New York, ng’egamba bwe kiti: “Bwe nnali ŋŋenda mu wofiisi yange ku Broadway lumu ku makya (era olunaku olwo lwe lwali olwo lwennyini abasomesa lwe baali basaba), eddoboozi ne liringa erimbuulira nti weetaaga ensimbi ez’Essomero ly’Abalenzi e Vienna. Nsanyuse nnyo okuteekamu ceeke ey’omulimu ogwo.” Ceeke yali ya muwendo ogwali gwetaagibwa. Tewaaliwo kwogeragana kwa bantu wakati wa Vienna ne New York. Naye nga bakyayogera, Katonda n’abaddamu.

Emabegako, mu lupapula lw’eddiini olw’omu Bungereza olufulumizibwa buli wiiki, mwalimu lipoota y’ekintu ekyanyumizibwa omubuulizi amanyiddwa ennyo bwe yali ayogera eri abaana. Yali asobola okukakasa amazima g’olugero olwo. Omwana omuwala yali mulwadde mu nnyumba ey’omu kyalo, era muto we n’awulira omusawo ng’agamba, bwe yali ava mu nnyumba, nti, “Tewali kirala kiyinza kumuwonya okuggyako eky’amagero.” Omuwala omuto n’agenda ku kasanduuko ke ak’ensimbi, n’aggyamu obusente obutono obwalimu, era mu mutima omwangu ddala n’agenda mu dduuka ku dduuka mu kkubo ly’ekyalo, ng’abuuza nti, “Mwattu, njagala kugula kya magero.”

Buli dduuka yavangamu ng’essuubi limuggwaamu. Ne omutunzi w’eddagala ow’omu kyalo yalina okugamba nti, “Mwana wange, wano tetutunda bya magero.” Naye ebweru w’oluggi lwe waaliwo abasajja babiri abaali boogera, era baali bawulidde omwana ky’asaba. Omu yali musawo mukulu okuva mu ddwaliro ly’e London, n’amusaba annyonnyole ky’ayagala. Bwe yategeera obwetaavu, n’ayanguwa naye okugenda mu nnyumba, n’akebera omuwala omulwadde n’agamba nnyina nti: “Kya mazima—eky’amagero kyokka kye kiyinza okumuwonya, era kirina okukolebwa amangu ddala.” N’aleeta ebikozesebwa bye, n’amulongoosa, obulamu bw’omulwadde ne buwonyezebwa.

D. L. Moody awa ekyokulabirako kino eky’amaanyi g’okusaba: “Bwe nnali mu Edinburgh, mukwano gwange n’andaga omusajja omu, n’agamba nti: ‘Omusajja oyo ye ssentebe w’Ekibiina ky’Abatakkiriza mu Katonda eky’e Edinburgh.’ Ne ŋŋenda ne ntuula ku mabbali ge ne ŋŋamba nti, ‘Mukwano gwange, nsanyuse okukulaba mu lukuŋŋaana lwaffe. Ofaayo ku bulungi bwo?’

“‘Sikkiriza nti waliwo obulamu oluvannyuma lw’okufa.’

“‘Kale, fukamira kyokka nkusabire.’

“‘Nedda, sikkiriza mu kusaba.’

“Ne nfukamira ku mabbali ge nga bw’atudde, ne nsaba. Yakiduulira nnyo. Oluvannyuma lw’omwaka nnamusisinkana nate. Ne mmukwata ku mukono ne ŋŋamba nti: ‘Katonda tannaddamu kusaba kwange?’

“‘Tewali Katonda. Bw’oba okkiriza mu muntu addamu okusaba, gezaako ku nze.’

“‘Kale, abantu bangi nnyo kaakano bakusabira, era ekiseera kya Katonda kirituuka, era nzikiriza nti olirokolebwa.’

“Oluvannyuma lw’ekiseera ne nfuna ebbaluwa okuva eri munnamateeka omukulu e Edinburgh ng’ambuulira nti mukwano gwange oyo atakkiriza mu Katonda yali azze eri Kristo, era nti ab’omu kibiina kye kkumi na musanvu baali bagoberedde ekyokulabirako kye.

“Saamanya ngeri Katonda gy’alyaddamu okusaba, naye nnamanya nti aliddamu. Ka tusemberere Katonda n’obuvumu.”

Robert Louis Stevenson anyumya olugero olulabika obulungi olw’omuyaga ku nnyanja. Abasaabaze abaali wansi baatya nnyo, amayengo bwe gaali gakuba ku mmeeri. Ku nkomerero omu ku bo, ng’ajeemera ebiragiro, n’atambula mpola mu kyama okutuuka ku ddeeki, n’atuuka ku mugoba w’emmeeri, eyali asibiddwa ku nnamuziga gye yali akyusa awatali kutya. Omugoba w’emmeeri n’alaba omusajja oyo eyali ajjudde entiisa, n’amumwenyeza okumuzaamu amaanyi. Omusaabaze n’akka wansi, n’agumya abalala ng’agamba nti, “Ndabye amaaso g’omugoba w’emmeeri, era amwenyedde. Byonna biri bulungi.”

Bwe tutyo bwe tuwulira bwe tuyita mu mulyango gw’okusaba ne tutuuka mu maaso ga Kitaffe. Tulaba amaaso ge, era tumanya nti byonna biri bulungi, kubanga omukono gwe guli ku nnamuziga y’ebibaawo, era “n’embuyaga n’ennyanja bimugondera.” Bwe tubeera mu kukolagana naye, tujja mu maaso ge n’obuvumu, nga tusaba n’obwesige bwonna nti tujja kufuna, era nga tusanga nti okukkiriza kwaffe kukakasibwa nga kutuufu.

Omalirizza Okusaba okw’Okukkiriza Tekulemwa

Ekyayita Ekiddako