Essaala eziri mu Baibuli

Abo abaaleka akabonero akasingayo obuziba ku nsi eno ekolimiddwa ekibi baabadde basajja na bakazi ab’okusaba. Ojja kulaba nti okusaba kwe kwabadde amaanyi amangi agatanuula si Katonda yekka, naye n’omuntu. Ibrahimu yali musajja wa kusaba, era bamalayika ne bava mu ggulu ne bajja okwogera naye. Essaala ya Yakobo yaddibwamu mu kusisinkana okw’ekitalo e Peniyeeri, ekyavaamu okufuna omukisa omungi ennyo, era ne kigonza omutima gwa muganda we Esawu; omwana Samwiri yaweebwa nga ye ddibwamu ku ssaala ya Kaana; essaala ya Eriya yaggalawo eggulu okumala emyaka esatu n’emyezi mukaaga, n’asaba nate eggulu ne liwa enkuba.

Omutume Yakobo atubuulira nti nnabbi Eriya yali muntu “eyalina okwegomba okufaanana okwaffe.” Nsiima nti abasajja n’abakazi abo abaali ab’amaanyi amangi mu kusaba baali nga ffe. Tuyinza okulowooza nti bannabbi abo n’abasajja n’abakazi ab’amaanyi ab’edda baali ba njawulo ne ffe. Mazima ddala baali mu mulembe ogw’ekizikiza ekingi okusinga ogwaffe, naye baali n’okwegomba okufaanana okwaffe.

Tusoma nti ku mulundi omulala Eriya yassa omuliro ku lusozi Kalumeeri. Bannabbi ba Baali ne bakaaba ennyo era n’eddoboozi ery’omwanguka, naye tewaali kuddibwamu okwajja. Katonda wa Eriya yawulira n’addamu essaala ye. Katujjukire nti Katonda wa Eriya akyali mulamu. Nnabbi yasitulibwa n’alinnya mu ggulu, naye Katonda we akyali mulamu, era tulina okumusemberera okwenkanankana n’okwo Eriya kwe yalina. Tulina obuyinza bwe bumu okugenda eri Katonda ne tusaba omuliro okuva mu ggulu okukka okwokya okwegomba kwaffe n’okwagala kwaffe okubi—okwokya ebijama byaffe, ne tuleka Kristo okwaka ng’ayita mu ffe.

Erisa yasaba, obulamu ne budda mu mwana eyali afudde. Abaana baffe bangi bafudde mu byonoono ne mu bibi. Katukole nga Erisa bwe yakola; katwegayirire Katonda okubazuukiza ng’addamu essaala zaffe.

Manase kabaka yali musajja mubi, era yakola buli kye yasobola okukola nga awakanya Katonda wa kitaawe; naye e Babulooni, bwe yakaabira Katonda, okukaaba kwe ne kuwulirwa, n’aggibwa mu kkomera n’atuuzibwa ku ntebe ey’obwakabaka mu Yerusaalemi. Mazima obanga Katonda yassaayo omwoyo eri essaala ya Manase omubi, ajja kuwulira eyaffe mu kiseera eky’okunakuwala kwaffe. Kino si kiseera kya kunakuwala eri bantu bannaffe bangi? Tewali bangi mu ffe abalina emitima egizitoowereddwa? Nga tugenda eri entebe ey’ekisa, katujjukire nti Katonda addamu essaala.

Nate tunuulire Samusooni. Yasaba; amaanyi ge ne gamuddamu, n’okutta n’atta abangi mu kufa kwe okusinga bwe yatta mu bulamu bwe. Yali muntu eyawaba n’akomawo, era yalina amaanyi ne Katonda. Abo abaawaba bwe banaadda eri Katonda, bajja kulaba Katonda nga bw’anaddamu essaala mangu nnyo.

Yobu yasaba, obusibe bwe ne bufuulibwa. Ekitangaala ne kijja mu kifo ky’ekizikiza, era Katonda n’amuyimusa okusukka waggulu w’obugagga bwe obwasooka—nga addamu essaala.

Danyeeri yasaba Katonda, Gabulyeeri n’ajja okumugamba nti yali musajja ayagalibwa nnyo Katonda. Emirundi esatu obubaka obwo bwamujjira okuva mu ggulu nga kuddibwamu essaala. Ebyama eby’omu ggulu byabikkulibwa gy’ali, n’agambibwa nti Omwana wa Katonda yali agenda okusalibwako olw’ebibi by’abantu be. Tulaba era nti Koluneriyo yasaba; Peetero n’atumibwa okumugamba ebigambo ebyandimuwonyezza ye n’ab’ennyumba ye. Nga kuddibwamu essaala, omukisa guno omungi ne gujja ku ye ne ku b’ennyumba ye. Peetero yali alinnye waggulu ku nnyumba okusaba mu ttuntu, bwe yalaba okwolesebwa okw’ekitalo okw’olugoye olwakkirizibwa okuva mu ggulu. Kyali nga essaala esabibwa awatali kukoowa eri Katonda ku lwa Peetero, malayika bwe yatumibwa okumuwonya.

Bw’otyo mu Byawandiikibwa byonna ojja kulaba nti essaala ey’okukkiriza bwe yalinnya eri Katonda, okuddibwamu ne kukka. Ndowooza nga kyandibadde kya kunyuma nnyo okuyita mu Baibuli yonna ne tulaba ekituuseewo abantu ba Katonda nga bafukamidde nga bamukoowoola. Mazima okuyiga okwo kwandinyweezezza nnyo okukkiriza kwaffe—nga kulaga engeri Katonda gy’awuliddemu n’awonyezza ey’ekitalo, ng’okukaaba kulinnye gy’ali okusaba obuyambi.

Tunuulire Pawulo ne Siira mu kkomera e Firipi. Bwe baali basaba nga bayimba n’ennyimba ez’okutendereza, ekifo ne kikankana, n’omukuumi w’ekkomera n’akyuka. Oboolyawo okukyuka okwo okumu kwakola okusinga okulala kwonna okuwandiikiddwa mu Baibuli mu kuleeta abantu mu Bwakabaka bwa Katonda. Bameka abaweereddwa omukisa nga banoonya okuddamu ekibuuzo—“Nkole ki okulokolebwa?” Yali ssaala y’abasajja abo ababiri abatya Katonda eyaleeta omukuumi w’ekkomera ku maviivi ge, era eyaleeta omukisa gy’ali ne mu maka ge.

Ojjukira Suteefano, bwe yali asaba nga atunula waggulu, bwe yalaba eggulu nga libikkuse, n’Omwana w’Omuntu ng’ali ku mukono ogwa ddyo ogwa Katonda; ekitangaala eky’omu ggulu ne kigwa ku maaso ge ne gamasamasa. Jjukira era engeri amaaso ga Musa bwe gaamasamasa bwe yava ku lusozi; yali abadde mu kussa kimu ne Katonda. Bwe tutuuka ddala mu kussa kimu ne Katonda, atuyimusiza obwenyi bwe; awo mu kifo ky’okuba n’amaaso aganakuwadde, amaaso gaffe gajja kumasamasa, kubanga Katonda awulidde n’addamu essaala zaffe.

Njagala okussaayo essira ku Kristo ng’ekyokulabirako gye tuli mu bintu byonna; naddala mu kusaba okusinga mu kirala kyonna. Tusoma nti Kristo yasaba Kitaawe ku lwa buli kimu. Buli kizibu ekinene mu bulamu bwe kyakulemberwa okusaba. Ka njogere ebyawandiikibwa bitono. Saategeera okutuusa emyaka mitono egiyise nti Kristo yali asaba ng’abatizibwa. Bwe yali asaba, eggulu ne libikkuka, n’Omwoyo Omutukuvu n’amukkako. Ekintu ekirala ekikulu mu bulamu bwe kyali okufuusibwa kwe. “Bwe yali asaba, endabika y’obwenyi bwe n’ekyuka, n’ebyambalo bye ne byeru nga bimasamasa.”

Tusoma nate nti: “Awo mu nnaku ezo n’afuluma n’alaga ku lusozi okusaba, n’amala ekiro kyonna ng’asaba eri Katonda.” Kino kye kifo kyokka we kiwandiikiddwa nti Omulokozi yamala ekiro kyonna mu kusaba. Kiki ekyali kinaatera okubaawo? Bwe yava ku lusozi, yakuŋŋaanya abayigirizwa be okumwetooloola, n’abuulira okubuulira okunene okumanyiddwa nga Okubuulira okw’oku Lusozi—okubuulira okusinga okw’ekitalo okwali kubuuliddwa abantu abafa. Oboolyawo tewali kubuulira kwakola bulungi bungi bwe kityo, era kwakulemberwa ekiro eky’okusaba. Obanga okubuulira kwaffe kunaatuuka ku mitima n’oku myoyo gy’abantu, tuteekeddwa okuba n’okusaba okungi eri Katonda, waleme okubaawo amaanyi mu kigambo.

Mu Njiri ya Yokaana tusoma nti Yesu ku ntaana ya Laazaalo yayimusa amaaso ge eri eggulu, n’agamba nti: “Kitange, nkwebaza kubanga ompulidde; era mmanyi nti ompulira bulijjo; naye olw’abantu abayimiridde wano kye njogedde bwe ntyo, balyoke bakkirize nti ggwe wantuma.” Tegeera nti nga tannagamba bafu kudda balamu yasooka kwogera ne Kitaawe. Obanga abafu baffe mu mwoyo bagenda okuzuukizibwa, tuteekeddwa okusooka okufuna amaanyi ne Katonda. Ensonga lwaki emirundi mingi tulemererwa okusiimula bantu bannaffe, kubanga tugezaako okubawangula nga tetusoose kufuna maanyi ne Katonda. Yesu yali mu kussa kimu ne Kitaawe, bw’atyo yasobola okukakasibwa nti essaala ze zaawulirwa.

Tusoma nate, mu Yokaana ow’ekkumi n’ababiri, nti yasaba Kitaawe. Ndowooza nti eno y’emu ku ssuula ezisaalirwa ennyo mu Baibuli yonna. Yali anaatera okuva mu ggwanga ery’Abayudaaya n’okutangirira ekibi ky’ensi. Wulira ky’agamba: “Kaakano emmeeme yange eraluse, kiki kye nnaayogera? Kitange, mponya mu kiseera kino; naye kyenava ntuuka mu kiseera kino.” Yali kumpi wansi w’ekisiikirize ky’Omusaalaba; obutali butuukirivu bw’abantu bwali bunaatera okuteekebwa ku ye; omu ku bayigirizwa be ekkumi n’ababiri yali agenda okumwegaana n’alayira nti tamumanyi; omulala yali agenda okumutunda ku bitundu bya ffeeza amakumi asatu; bonna baali bagenda okumwabulira ne badduka. Emmeeme ye yali enakuwadde nnyo, era asaba; emmeeme ye bwe yaraluka, Katonda n’ayogera naye. Awo mu Nnimiro ya Gesusemane, bwe yali asaba, malayika n’alabika okumugumya. Nga kuddibwamu okukaaba kwe, “Kitange, gulumiza Erinnya lyo,” awulira eddoboozi liva mu kitiibwa—“Ndigulumizza, era ndiddayo okulugulumiza.”

Essaala endala ejjukirwa eya Mukama waffe yali mu Nnimiro ya Gesusemane: “N’avaako ng’awera ng’okukasuka ejjinja, n’afukamira n’asaba.” Njagala okusika essira lyo ku kyawandiikibwa nti emirundi ena okuddibwamu kwakka butereevu okuva mu ggulu nga Omulokozi asaba Katonda. Omulundi ogusooka gwali ku kubatizibwa kwe, eggulu bwe lyabikkuka, n’Omwoyo n’amukkako nga kuddibwamu essaala ye. Nate, ku Lusozi olw’Okufuusibwa, Katonda n’alabika n’ayogera naye. Awo Abayonaani bwe bajja nga baagala okumulaba, eddoboozi lya Katonda ne liwulirwa nga liddamu okukoowoola kwe; era nate, bwe yakaabira Kitaawe wakati mu kubonaabona kwe, okuddamu okwa butereevu ne kuweebwa. Ebintu bino biwandiikiddwa, sirina kubuusabuusa, tulyoke tuzzibwemu amaanyi okusaba.

Tusoma nti abayigirizwa be bajja gy’ali, ne bagamba nti, “Mukama waffe, tuyigirize okusaba.” Tekiwandiikiddwa nti yabayigiriza okubuulira. Njogedde emirundi mingi nti nnandisinze okumanya okusaba nga Danyeeri okusinga okubuulira nga Gabulyeeri. Bw’ofuna okwagala mu mmeeme yo, ekisa kya Katonda kiryoke kikke nga kuddibwamu essaala, tewajja kubaawo buzibu bwa kutuuka ku bantu. Si kubuulira okw’obumanyirivu obw’ebigambo okunaatuuka ku myoyo egibula; twetaaga amaanyi ga Katonda omukisa gulyoke gukke.

Essaala Mukama waffe gye yayigiriza abayigirizwa be etera okuyitibwa Essaala ya Mukama waffe. Ndowooza nti Essaala ya Mukama waffe, mu ngeri entuufu ennyo, y’eri mu Yokaana ow’ekkumi n’omusanvu. Eyo y’essaala esinga obuwanvu ewandiikiddwa Yesu gye yasaba. Osobola okugisoma mpola era n’obwegendereza mu ddakiika nga nnya oba ttaano. Ndowooza nti tuyinza okuyiga eno essomo. Essaala za Mukama waffe zaali mpimpi bwe yazisaba mu lujjudde; bwe yali yekka ne Katonda ekyo kyali kirala, era yasobola okumala ekiro kyonna mu kussa kimu ne Kitaawe. Kye njize kwe kuti abo abasinga okusaba mu bisenge byabwe eby’ekyama batera okusaba essaala mpimpi mu lujjudde. Essaala empanvu emirundi mingi si ssaala n’akatono, era zikooya abantu. Nga ssaala y’omusolooza w’omusolo bw’eyali empimpi: “Ayi Katonda, onsaasire nze omwonoonyi!” Ey’omukazi Omusulofoyiniiki yali mpimpi n’okusingawo: “Mukama wange, mbeera!” Yatuuka butereevu ku kiruubirirwa, n’afuna kye yayagala. Essaala y’omubbi eyali ku musaalaba yali mpimpi: “Mukama wange, onzijukire bw’olijja mu Bwakabaka bwo!” Essaala ya Peetero yali, “Mukama wange, ndokola, nneme okubula!” Bw’otyo, bw’oyita mu Byawandiikibwa, ojja kulaba nti essaala ezaaleeta okuddibwamu okw’amangwago zaali za mpimpi. Essaala zaffe zibe ez’omugaso, nga zigamba busa Katonda kye twetaaga.

Mu ssaala ya Mukama waffe, mu Yokaana xvii, tulaba nga yasaba ebisaba musanvu—kimu ku lulwe, bina ku lw’abayigirizwa be abaali bamwetoolodde, na bibiri ku lw’abayigirizwa ab’emirembe egyaddirira. Emirundi mukaaga mu ssaala eyo emu addamu okugamba nti Katonda yamutuma. Ensi yamutwala ng’omulimba; era yayagala bamanye nti yatumibwa okuva mu ggulu. Ayogera ku nsi emirundi mwenda, era ayogera ku bayigirizwa be n’abo abamukkiriza emirundi amakumi ataano.

Essaala ya Kristo esembayo ku Musaalaba yali mpimpi: “Kitange, basonyiwe kubanga tebamanyi kye bakola.” Nzikiriza nti essaala eyo yaddibwamu. Tulaba nti awo ddala mu maaso g’Omusaalaba, omuserikale Omuruumi omukulu w’ekitongole n’akyuka. Oboolyawo kyali nga kuddibwamu essaala y’Omulokozi. Okukyuka kw’omubbi, nzikiriza, kwali nga kuddibwamu essaala eyo eya Mukama waffe eyaweebwa omukisa. Sawulo ow’e Taluso ayinza okuba nga yagiwulira, era ebigambo biyinza okuba nga byamugoberera ng’atambula okulaga e Ddamasiko; bwe kityo Mukama bwe yayogera naye mu kkubo, ayinza okuba nga yategeera eddoboozi. Ekintu kimu kye tumanyi; nti ku lunaku olwa Pentekooti abamu ku balabe ba Mukama baakyuka. Mazima ekyo kyali nga kuddibwamu essaala, “Kitange, basonyiwe!”

Bwe tutyo tulaba nti okusaba kulina ekifo ekya waggulu mu mirimu egy’obulamu obw’omwoyo. Abantu ba Katonda bonna baabadde bantu ba kusaba. Tunuulire, ng’ekyokulabirako, Baxter! Yaddugaza ebisenge by’ekifo kye eky’okusomera n’omukka gw’okusaba; era bwe yamala okufukibwako amafuta ag’Omwoyo Omutukuvu, yasindika omugga gw’amazzi amalamu okuyita mu Kidderminster, n’akyusa abantu ebikumi. Luter ne banne baali basajja abaawakanya Katonda n’amaanyi amangi, ne bamenya obuloko bw’emyaka mingi, ne bateeka amawanga nga gawanguddwa wansi w’Omusaalaba. John Knox yakwata Sukotolande yonna mu mikono gye egy’amaanyi egy’okukkiriza; essaala ze zaatiisa bafuzi ab’ettima. Whitefield, oluvannyuma lw’okwegayirira okungi okutukuvu era okw’obwesigwa mu kisenge eky’ekyama, yagenda mu katale ka Setaani, n’aggya emyoyo egisukka mu lukumi mu kikwate ky’empologoma mu lunaku lumu. Laba Wesley eyali asaba ng’akyusa emyoyo egisukka mu mutwalo eri Mukama! Tunuulire Finney eyali asaba, essaala ze, okukkiriza kwe, okubuulira kwe n’ebiwandiiko bye, ebikankanyizza ensi eno yonna, ne biweereza ejjuwa ery’omukisa okuyita mu kkanisa ku njuyi zombi ez’ennyanja.

Dr. Guthrie ayogera bw’ati ku kusaba n’obwetaavu bwakwo: “Akabonero akasooka ak’amazima ak’obulamu obw’omwoyo, ye ssaala, era y’ekkubo ery’okubuwanirira. Omuntu asobola okuba omulamu mu mubiri awatali kussa, nga bw’asobola okuba omulamu mu mwoyo awatali kusaba. Waliwo ekika ky’ebisolo—ebya cetaceous, si byennyanja so si nnyonyi za ku nnyanja—ebibeera mu buziba. Bwe maka gaabyo, tebibivaako okulaga ku lubalama; naye, wadde nga biwuga wansi w’amayengo gaabyo, era nga bikessa mu buziba obusingayo ekizikiza, bulijjo birina okulinnya waggulu ku maaso g’amazzi bisobole okussa empewo. Awatali ekyo, bakabaka bano ab’obuziba tebandisobodde kubeerawo mu kifo ekigumu mwe bibeera, ne bitambulira, ne biba n’obulamu bwabyo. Era ekifaanana ng’ekyo ekibiteekebwako olw’obwetaavu obw’omubiri, Omukristaayo kimugwanira okukikola olw’obwetaavu obw’omwoyo. Obulijjo ng’alinnya eri Katonda, ng’ayita mu kusaba n’alinnya mu kifo ekya waggulu era ekirongoofu okufuna ekisa kya Katonda, bw’atyo bw’awanirira obulamu bwe obw’omwoyo. Ziyiza ebisolo bino okulinnya ku maaso g’amazzi, bijja kufa olw’obutassa; ziyiza Omukristaayo okulinnya eri Katonda, afa olw’obutasaba. ‘Mpa abaana,’ Laakeeri bwe yakaaba, ‘oba nzija kufa.’ ‘Ka nsse,’ omuntu bw’agamba ng’awejjawejja, ‘oba nzija kufa.’ ‘Ka nsabe,’ Omukristaayo bw’agamba, ‘oba nzija kufa.’”

“Okuva lwe natandika,” Dr. Payson bwe yagamba ng’akyali omuyizi, “okusaba omukisa gwa Katonda ku kusoma kwange, nkoze bingi mu wiiki emu okusinga bye nnakola omwaka gwonna oguyise.” Luter, bwe yali asinga okunyigirizibwa emirimu, yagamba nti, “Nnina bingi eby’okukola nga siyinza kweyongerayo awatali kusaba essaawa ssatu buli lunaku.” Era si bayivu ba by’okutya Katonda bokka abalowooza era abayogera obulungi ku kusaba; abasajja ab’ebifo n’ebisanja byonna eby’obulamu baawulira bwe kimu. Jenero Havelock yagolokoka essaawa nnya, singa essaawa ey’okutambula yali essaawa mukaaga, okusinga okufiirwa enkizo ey’omuwendo ey’okussa kimu ne Katonda nga tannava. Ssebo Matthew Hale agamba nti: “Bwe nnema okusaba n’okusoma Ekigambo kya Katonda ku makya, tewali kigenda bulungi olunaku lwonna.”

“Ekitundu ekinene eky’obudde bwange,” McCheyne bwe yagamba, “nkimalira mu kutereeza omutima gwange okusaba. Kye kirunga ekigatta ensi n’eggulu.”

Okutunuulira okujjuvu okw’ensonga eno kujja kulaga nti waliwo ebintu mwenda ebyetaagisa ennyo mu ssaala ey’amazima. Ekisooka ye Kusinza; tetuyinza kusisinkana Katonda ku mutindo gwe gumu okuva ku ntandikwa. Tuteekeddwa okumusemberera nga Oyo eyeesuddeyo nnyo okusinga bwe tuyinza okutuukako oba okulaba. Ekiddako ye Kwatula; ekibi kiteekeddwa okuggibwawo. Tetuyinza kubeera na kussa kimu na Katonda ng’ekyonoono kyonna wakati waffe. Bwe wabaawo ekibi ky’okoze omuntu, toyinza kusuubira kuganja mu maaso g’omuntu oyo okutuusa lw’onoogenda gy’ali n’oyatula omusango. Okuliyira kandi; tuteekeddwa okuliyira ekibi, buli we kisoboka. Okwebaza kye kiddako; tuteekeddwa okwebaza ku ebyo Katonda by’atukoledde dda. Awo ne wajja Okusonyiwa, ne kwe kudda Obumu; awo olwo okusaba, ng’okwo ebintu bino kwe bireeta, waateekwa okubaawo Okukkiriza. Bwe tuba tukwatiddwa bwe tutyo, tunaaba tweteefeteefe okuwaayo Okusaba okwa butereevu. Tuwulira okusaba okungi okuli okubuulirira busa, era singa toraba amaaso g’omuntu nga gaggale, wandirowoozezza nti abuulira. Ate, ebingi ebiyitibwa okusaba mubbi busa kunoonya nsobi. Waliwo obwetaavu obw’okusaba okusingawo mu ssaala zaffe. Oluvannyuma lwa bino byonna, waateekwa okujja Okwewaayo. Nga tusaba, tuteekeddwa okuba abeetegefu okukkiriza okwagala kwa Katonda. Tujja kwetegereza ebintu bino omwenda mu bujjuvu, nga tuggalawo okwekenneenya kwaffe nga tuwa ebyaliwo ebiraga obukakafu obw’okuweebwa kwaffe, mu mbeera ng’ezo, Okuddibwamu kw’Essaala.

Essaawa ey’Okusaba

“Mukama waffe, nkyukakyuka ki mu ffe essaawa emu entono
gy’emala mu maaso go gy’esobola okuleeta!
Emigugu emizito nga gy’eggya ku bifuba byaffe;
ettaka erikaze nga bwe rifukirira ng’enkuba.

“Tufukamira—ne byonna ebitwetoolodde nga bikwafuwala;
Tugolokoka—ne byonna, ebiri ewala n’ebiri okumpi,
ne biyimirira mu ngeri ey’omusana nga bizira era nga bitangaavu;
Tufukamira: nga tunafuye!—Tugolokoka: nga tujjudde amaanyi!

“Kale, lwaki twekola akabi kano ffekka,
oba abalala—nti tetuli ba maanyi bulijjo?
nti bulijjo tuwangulwa okweraliikirira;
nti tusaanidde okuba abanafu oba abatalina mwoyo,
nga tweraliikirivu oba nga tweraluse, so ng’okusaba kuli naffe,
n’essanyu, n’amaanyi, n’obuvumu, biri naawe?”

Trench.