Okusaba n’Abasajja Abaasabanga
Abatukuvu Abaasabanga mu Ndagaano Enkadde

Essuula 2 · eddakiika 7 ez’okusoma · eddakiika 9 ez’okuwuliriza

Abatukuvu Abaasabanga mu Ndagaano Enkadde

Omwoyo Omutukuvu alimuwa omutukuvu asaba okumasamasa kw’essuubi eritafa, n’ennyimba ez’oluyimba olutakoma; mu kubatiza kwe ne mu kussa ekimu n’omutima, alimuwa okwolesebwa okusinga obuwoomi n’obugazi okw’eggulu, okutuusa ng’okwegomba ebintu ebirala kuweddewo, n’okwolesebwa okulala ne kuzibuwala ne kubeera wala. Alissa mu mitima gy’abantu amaloboozi ag’ensi endala, okutuusa ennyimba zonna ez’ensi lwe zifuuka okuwogana okutaliimu luyimba.—Omwawule E. M. Bounds

Ebyafaayo by’Endagaano Enkadde bijjudde ebigambo ku batukuvu abaasabanga. Abakulembeze ba Isirayiri mu biseera ebyo eby’edda baamanyibwa olw’empisa yaabwe ey’okusaba. Okusaba kye kintu kimu ekyeyoleka ennyo mu bulamu bwabwe.

Okusooka, lowooza ku kyaliwo mu Yoswa 10, ebitonde eby’omu bbanga byennyini we byafugibwa okusaba. Olutalo olw’ebbanga eddene lwali lugenda mu maaso wakati w’Abayisirayiri n’abalabe baabwe, era ekiro bwe kyali kisembera mangu, ne kizuulibwa nti essaawa ntono endala ez’omusana zaali zeetaagisa okukakasa obuwanguzi bw’eggye lya Mukama, Yoswa, omusajja wa Katonda oyo omuvumu, n’ayingira mu muwaatwa n’okusaba. Enjuba yali ekka mangu nnyo ebugwanjuba abantu ba Katonda baleme kukungula bibala byonna eby’obuwanguzi obwo obw’ettutumu, era Yoswa, bwe yalaba nga bingi byesigamye ku kaseera ako, n’akoowoola mu maaso g’Abayisirayiri nga bawulira nti, “Ggwe enjuba, yimirira butengerera waggulu wa Gibyoni, naawe omwezi kola bw’otyo waggulu w’ekiwonvu Ayalooni.” Era enjuba yennyini n’eyimirira, n’omwezi ne gukoma mu kkubo lyagwo ku kiragiro ky’omusajja wa Katonda oyo eyasabanga, okutuusa abantu ba Mukama lwe baamala okuwalana eggwanga ku balabe ba Mukama.

Yakobo teyali kyakulabirako kituufu eky’obutuukirivu, nga tannaba kusaba okumala ekiro kyonna. Naye yali musajja wa kusaba, era yakkiririza mu Katonda awulira okusaba. Kyetuva tumulaba nga yanguwa okukoowoola Katonda mu kusaba buli lwe yabanga mu buzibu. Yali adduka okuva awaka ng’atya Esawu, ng’agenda ewa Labbaani, owooluganda lwe. Ekiro bwe kyatuuka, n’atuuka mu kifo ekimu okuwummulamu mu tulo, era bwe yali yeebase n’aloota ekirooto eky’ekitalo, mwe yalabira bamalayika ba Katonda nga balinnya era nga bakka ku madaala agaali gava ku nsi okutuuka mu ggulu. Tekyewuunyisa nti bwe yazuukuka yawalirizibwa okwogera nti, “Mazima ddala Mukama ali mu kifo kino, nze mbadde ssimanyi.”

Awo n’alyoka akola endagaano entongole ne Katonda Ayinzabyonna, era mu kusaba ne yeerayirira eri Mukama, ng’agamba nti, “Katonda bw’alibeera nange, n’ankuuma mu lugendo luno lwe ndiko, n’ampa emmere okulya era n’ebyokwambala ne nkomawo mirembe mu nnyumba ya kitange, olwo Mukama n’aba Katonda wange. Era ejjinja lino lye nsimbye okuba empagi liriba nnyumba ya Katonda, era n’ebyo byonna by’ompa ndikuwaako ekimu eky’ekkumi.”

Ng’awulira nnyo nti yeesigamye ku Katonda yekka, era ng’asinga byonna okwagala obuyambi bwa Katonda, Yakobo yasiba okusaba kwe okw’okukuumibwa, n’okuweebwa omukisa, n’okuluŋŋamizibwa ku kweyama okw’ekitiibwa. Bw’atyo Yakobo n’awagira okusaba kwe eri Katonda n’obweyamo.

Emyaka amakumi abiri gyali giyiseewo Yakobo ng’abeera mu nnyumba ya Labbaani, era yali awasizza bawala be babiri, era Katonda yali amuwadde abaana. Yali agaggawadde nnyo, n’amalirira okuva mu kifo ekyo addeyo eka gye yakulira. Bwe yali ng’anaatera okutuuka eka, n’ajjukira nti kimugwanira okusisinkana muganda we Esawu, obusungu bwe obwali butannakkakkana wadde nga waali wayiseewo emyaka mingi. Kyokka Katonda yali amugambye nti, “Ddayo mu nsi ya bajjajjaabo, mu bantu bo, era nnaabeeranga naawe.” Mu buzibu buno obw’amaanyi, awatali kubuusabuusa, ekisuubizo kya Katonda n’obweyamo bwe bwe yakola edda byamujjukirwa, n’ayingira mu kiseera eky’okusaba ekiro kyonna. Wano we tusanga ekyaliwo ekyewuunyisa ekitannyonnyolekeka, malayika ng’ameggana ne Yakobo ekiro kyonna, okutuusa Yakobo lwe yawangula ku nkomerero. “Sijja kukuta nga tompadde mukisa.” Era awo wennyini, olw’okusaba kwe okunyiikivu, okw’amaanyi era okutaggwaamu maanyi, n’aweebwa omukisa mungi ye kennyini, era erinnya lye ne likyusibwa. Naye n’okusinga ekyo, Katonda yakola okusinga Yakobo kye yali ayagala, era mu ngeri ey’ekitalo n’akwata ku mbeera ya Esawu eyali ejjudde obusungu, era laba, Yakobo bwe yamusisinkana olunaku olwaddako, obusungu bwa Esawu bwali buweddewo ddala, era n’avuganya ne Yakobo mu kulaga ekisa eri muganda we eyali amusobezza. Tewali nnyinnyonnyola ku nkyukakyuka eno ey’ekitalo mu mutima gwa Esawu esobola okumatiza ng’eresse ebbali okusaba.

Samwiri, omwegayirizi ow’amaanyi mu Isirayiri era omusajja wa Katonda, yava mu kusaba kwa nnyina. Kaana kyakulabirako kya kujjukirwa eky’engeri n’emiganyulo gy’okusaba okutaggwaamu maanyi. Teyali azaddeko mwana wa bulenzi, era yalumirwa nnyo okufuna omwana omulenzi. Emmeeme ye yonna yali mu kwegomba okwo. Bw’atyo n’agenda mu nnyumba ey’okusinzizaamu, Eri kabona wa Katonda gye yali, era ng’atagala wansi w’obuzito obwali bunyigiriza omutima gwe, yali ng’atakyategeera, era ng’alabika ng’atamidde ddala. Okwegomba kwe kwali kwa maanyi nnyo ne kutasobola kwogerwa mu bigambo. Yennyini yagamba nti, “mbadde nkaabira Mukama Katonda mu mmeeme yange.” Wabaddewo ebiziyiza eby’obutonde ebitasobola kuvvuunukibwa, naye ne “yeeyongera okusaba ennyo,” ng’ekyawandiikibwa bwe kitegeeza, okutuusa omutima gwe Katonda gwe yawewula n’amaaso ge agaakaayakana lwe byalaga eky’okuddamu eri okusaba kwe, era Samwiri n’aba wuwe olw’okukkiriza okumanyi, era eggwanga ne lizzibwawo olw’okukkiriza.

Samwiri yazaalibwa nga kye kyali eky’okuddamu eri okusaba kwa Kaana okwali kusibiddwako obweyamo, kubanga endagaano ey’ekitiibwa gye yakola ne Katonda bw’anaamuwa ky’asaba teteekwa kulekebwa bbali nga twekenneenya ekyaliwo kino eky’omukazi eyasaba n’eky’okuddamu kye yafuna. Kiraga bingi mu Yakobo 5:15 nti “okusaba kwabwe nga kuweereddwayo n’okukkiriza, kugenda kumuwonya,” ekigambo ekyavvuunulwa “okusaba” kitegeeza obweyamo. Kale okusaba mu kika kyakwo eky’okukkiriza ekisinga obugulumivu kwe kusaba okwo okusitula omuntu yenna ng’ekiweebwayo ekya ssaddaaka. Bw’atyo omuntu bwe yeewaayo yenna, ne byonna by’alina, eri Katonda mu bweyamo obutegeerekeka era obw’amagezi, obutalimenyebwa, mu kwegomba okutazikizika era okw’amaanyi olw’eggulu — embeera ng’eyo ey’okwewaayo eri Katonda eyamba nnyo okusaba. Samusooni ali nga kyewuunyo bwe tukeekenneenya empisa ze ez’eddiini. Naye wakati mu nsobi ze zonna, ezaali ez’amaanyi ennyo, yali amanyi Katonda awulira okusaba, era yali amanyi engeri y’okwogera ne Katonda.

Tewali bbanga lyonna Isirayiri lye yali egenze wala, tewali buziba bwonna Isirayiri bwe yali egudde, tewali njegere zonna, ne bwe zaali ez’ekyuma ennyo, Isirayiri ze yali esibiddwamu, okukaaba kwabwe eri Katonda kwe kutaasobola kusala bbanga eryo mu bwangu, kukka mu buziba obwo, n’okumenya enjegere ezo. Lye lyali essomo lye baali bayiga buli kiseera era lye beerabiranga bulijjo, nti okusaba bulijjo kwaleetanga Katonda okubawonya, era nti tewaaliwo kintu kizibu nnyo Katonda ky’atandisobodde kukolera bantu be. Tusanga abatukuvu ba Katonda bonna nga bali mu buzibu mu biseera eby’enjawulo mu ngeri emu oba endala. Naye obuzibu bwabwe butera okuba nga bwe bubalanguliza obuwanguzi bwabwe obukulu. Naye obuzibu bwabwe ka buve ku nsonga yonna, oba ka bube bwa kika kyonna, tewali buzibu bwa ddaala lyonna ery’obukambwe, oba obuva wonna wonna, obw’engeri yonna yonna, okusaba bwe kutandisobodde kubaggyamu. Amaanyi amangi aga Samusooni tegamuwonya era tegamuggya mu buzibu bwe. Soma Ebyawandiikibwa kye byogera:

“Bwe yali asemberera Leki Abafirisuuti ne bajja gy’ali nga baleekaana. Awo Omwoyo wa Mukama Katonda n’amukkako, emiguwa egyali gimusibye emikono ne giba ng’obugoogwa obwokeddwa omuliro, ne gisumulukuka okuva ku mikono gye.

“N’alaba oluba lw’endogoyi olutannavunda, n’alukwata, n’akuba abasajja lukumi.

“Samusooni n’alyoka ayogera nti, ‘Nkozesezza oluba lw’endogoyi okukola entuumu bbiri; nkozesezza oluba lw’endogoyi okutta abasajja lukumi.’

“Bwe yamala okwogera ekyo, n’akanyuga oluba n’alusuula, ekifo ekyo n’akituuma Lamasuleki.

“N’alumwa nnyo ennyonta, n’akabira Mukama Katonda ng’agamba nti, ‘Omuddu wo omuwadde obuwanguzi olw’amaanyi; ne kaakano nfe, ngwe mu mukono gw’abatali bakomole?’

“Katonda n’akola ekinnya mu Leki, ne muvaamu amazzi, kwe yanywa n’addamu amaanyi, n’aba mulamu. Ekifo ekyo kyeyava akituuma Enkakkole, era kikyaliyo mu Leki n’okutuusa leero.”

Tulina ekyaliwo ekirala ku muntu ono ow’enjawulo ow’omu Ndagaano Enkadde, ekiraga engeri, bwe baabanga mu buzibu obw’amaanyi, emitima gyabwe bwe gyakyukiranga eri Katonda mu kusaba nga tebeegendereza. Ne bwe baabanga mu bulamu obutali butereevu wa kigero ki, ne bwe baavanga ku Katonda wala wa kigero ki, ne bwe baabanga aboonoonyi wa kigero ki, obuzibu bwe bwabajjiranga, abasajja bano bulijjo baakoowoolanga Katonda abawonye, era emirundi egisinga, bwe beenenyanga, Katonda yawuliranga okukaaba kwabwe n’abawa bye baasaba. Ekyaliwo kino kyabaawo ku nkomerero y’obulamu bwa Samusooni, era kitulaga engeri obulamu bwe gye bwaggwaamu.

Soma ebyawandiikibwa nga bwe biri mu Balamuzi 16. Samusooni yali yeegasse ne Derira, omukazi omukaafiiri, era ye, ng’akolagana n’Abafirisuuti mu nkukutu, n’agezaako okuzuula ensibuko y’amaanyi ge amangi ennyo. Emirundi esatu egiddiriŋŋana yalemwa, naye ku nkomerero olw’okukakaalukana kwe n’obukujjukujju bwe obw’ekikazi n’asendasenda Samusooni okumubikkulira ekyama ekyo eky’ekitalo. Bw’atyo mu ssaawa ey’obutategeera n’amubikkulira nti ensibuko y’amaanyi ge yali mu nviiri ze ezaali tezisalibwangako; n’amuggyako amaanyi ge amangi ag’omubiri ng’amusalako enviiri. N’ayita Abafirisuuti, ne bajja ne bamuggyamu amaaso, ne bamuyisa bubi mu ngeri endala.

Ku mulundi gumu Abafirisuuti bwe baakuŋŋaana okuwaayo ssaddaaka ennene eri Dagoni, katonda waabwe omubumbe, ne bayita Samusooni abasanyuse. Era bino bye byawandiikibwa ku kiseera ekyo bwe yali ayimiridde awo, oboolyawo ng’asekererwa abalabe be bano era abalabe ba Katonda.

“Awo Samusooni n’agamba omuweereza eyali amukutte ku mukono nti, ‘Leka nkwate ku mpagi eziwaniridde essabo, nsobole okuzeesigama.’

“Mu ssabo mwalimu ekibiina kinene eky’abasajja n’abakazi nga mulimu n’abakulembeze bonna ab’Abafirisuuti. Ne waggulu ku kasolya kwaliko abantu ng’enkumi ssatu abaali batunuulira Samusooni ng’abasanyusaamu.

“Awo Samusooni n’asaba eri Mukama ng’agamba nti, ‘Mukama Katonda onzijukire kaakano, ompe amaanyi. Omulundi guno gwokka, ayi Katonda mpalane eggwanga ku Bafirisuuti olw’amaaso gange abiri.’ Samusooni n’akwata empagi zombi ezaali wakati mu ssabo we yali ayimiridde, n’azeesigamako, omukono gwe ogwa ddyo nga guli ku mpagi emu, n’omukono ogwa kkono nga guli ku ndala.

“Samusooni n’ayogera nti, ‘Leka nfiire wamu n’Abafirisuuti.’ N’asindika n’amaanyi ge gonna, essabo ne ligwa ku bakulembeze, n’abantu bonna abaalimu naye, era n’atta bangi mu kufa kwe okusinga ne be yatta nga mulamu.”

Ekyayita Ekiddako