Essuula 5 · eddakiika 10 ez’okusoma · eddakiika 13 ez’okuwuliriza
Okusaba n’Okwegomba
“Waliwo abanansekerera, ne bang’amba nneenyweze ku mulimu gwange ogw’okutunga engatto, nneme kweraliikiriza magezi gange n’eby’obufirosoofo n’eby’eddiini. Naye amazima ga Katonda gaayokya nnyo mu magumba gange, ne nkwata ekkalaamu mu ngalo zange ne ntandika okuwandiika bye nnali ndabye.” — JACOB BEHMEN.
OKWEGOMBA si kwagala kwa bwagazi obwangu; kwe kuyaayaana okw’omunda ennyo; okwetaaga okw’amaanyi okufuna ekintu. Mu by’omwoyo, kintu kikulu nnyo ekiyamba okusaba. Kikulu nnyo, ne kiba nti omuntu ayinza okugamba, kumpi, nti okwegomba kwe kwetaagisa ddala mu kusaba. Okwegomba kusooka okusaba, kukuwerekera, era kukuddirira. Okwegomba kukulembera okusaba, era okusaba kukutonda ne kukwongera amaanyi. Okusaba kwe kweyoleka mu kamwa okw’okwegomba. Okusaba bwe kuba kusaba Katonda ekintu, kale okusaba kuteekwa okwogerwa. Okusaba kuvaayo mu lwatu. Okwegomba kusirika. Okusaba kuwulirwa; okwegomba tekuwulirwa. Okwegomba gye kukoma okuba okw’omunda ennyo, n’okusaba gye kukoma okuba okw’amaanyi. Awatali kwegomba, okusaba kubeera kuvuuvuuma bigambo ebitaliimu makulu. Okusaba okw’ekikolwa obukolwa, okw’empisa obwampisa, awatali mutima, awatali kuwulira, awatali kwegomba kwa ddala okukuwerekera, kuteekwa okwewalibwa nga kawumpuli. Okukukola kwe kwonoona ebiseera eby’omuwendo, era tekuvaamu mukisa gwa ddala.
Era wadde nga kizuulibwa nti okwegomba ddala tekuliiwo, tuteekwa okusaba bwe kityo. Tugwanidde okusaba. “Tugwanidde” ekyo kiyingira, okwegomba n’okweyoleka byombi bisobole okukuzibwa. Ekigambo kya Katonda kikiragira. Amagezi gaffe gatugamba nti tugwanidde okusaba — okusaba ka tube nga twagala oba nga tetwagala — era obutaganya nneewulira zaffe okusalawo empisa zaffe ez’okusaba. Mu mbeera ng’eyo, tugwanidde okusaba tufune okwegomba okusaba; kubanga okwegomba ng’okwo kuva eri Katonda era kuzaalibwa mu ggulu. Tusabenga tufune okwegomba; awo, okwegomba bwe kumala okuweebwa, tusabenga nga bwe kutulagira. Okubulwa okwegomba okw’omwoyo kusaanidde okutunakuwaza, ne kututuusa ku kukungubagira obutabaawo bwakwo, n’okukunoonya n’obunyiikivu tukuweebwe, okusaba kwaffe, okuva olwo, kubeere okweyoleka kw’”okwegomba okw’amazima okw’emmeeme.”
Okuwulira nti tulina obwetaavu kutonda, oba kusaanidde okutonda, okwegomba okw’amaanyi. Gye tukoma okuwulira obwetaavu mu maaso ga Katonda, n’okwegomba gye kusaanidde okukoma okuba okunene, n’okusaba gye kukoma okunyiikira. “abaavu mu mwoyo” be basinga ennyo okusobola okusaba.
Enjala kwe kuwulira okw’amaanyi okw’obwetaavu bw’omubiri. Y’eleetera omuntu okusaba emmere. Mu ngeri y’emu, okumanya okw’omunda nti tulina obwetaavu obw’omwoyo kutonda okwegomba, era okwegomba ne kubutukayo mu kusaba. Okwegomba kwe kuyaayaanira okw’omunda ekintu kye tutalina, kye twetaaga — ekintu Katonda kye yasuubiza, era ekiyinza okufunibwa nga tusaba n’obunyiikivu ku ntebe ye ey’ekisa.
Okwegomba okw’omwoyo, nga kutuuse ku ddaala erya waggulu, bwe bujulizi bw’okuzaalibwa obuggya. Kuzaalibwa mu mwoyo ogwafuulibwa omuggya:
“Ng’abaana abaakazaalibwa bwe beegomba amata, nammwe mwegombenga amata ag’omwoyo, muganywenga mukule.”
Obutabaawo bw’okwegomba kuno okutukuvu mu mutima bwe bubonero obulaga, oba nti essanyu ery’omwoyo likendedde, oba nti okuzaalibwa obuggya tekubangawo n’akatono.
“Balina omukisa abalumwa enjala olw’obutuukirivu kubanga abo balikkusibwa.”
Okwagala kuno okuva mu ggulu bwe bukakafu bw’omutima ogwafuulibwa omuggya, bwe bujulizi bw’obulamu bw’omwoyo obukyakola. Okwagala kw’omubiri kwa mubiri omulamu, so si kwa mulambo, era okwegomba okw’omwoyo kwa mmeeme eyafuulibwa ennamu eri Katonda. Era ng’omwoyo ogwafuulibwa omuggya bwe gulumwa enjala n’ennyonta olw’obutuukirivu, okwegomba kuno okutukuvu okw’omunda kubutukayo mu kusaba okw’amaanyi era okw’okwegayirira.
Mu kusaba, tusibiddwa ku Linnya, ku bulungi n’amaanyi ag’okwegayirira aga Yesu Kristo, Kabona waffe Asinga Obukulu. Bwe tusima wansi, okusukka embeera n’amaanyi ebiwerekera okusaba, tutuuka ku musingi gwakwo ogw’obulamu, oguli mu mutima gw’omuntu. Si bwetaavu bwaffe bwokka; kwe kuyaayaana kw’omutima olw’ekyo kye twetaaga, era kye tuwulira nga tukakkiddwa okusabira. Okwegomba kwe kwagala kw’omuntu nga kukola; kuyaayaana okw’amaanyi okumanyiddwa, okusituddwa mu buntu obw’omunda, olw’ekirungi ekinene. Okwegomba kugulumiza ekyo kye kuyaayaanira, ne kunyweza ebirowoozo ku kyo. Kulimu okulonda, n’obunywevu, n’omuliro, era okusaba okukwesigamyeko kubeera kwa lwatu era kwa nkomeredde. Kumanyi bwetaavu bwakwo, kuwulira era kulaba ekintu ekinaabumalawo, era kwanguwa okukifuna.
Okwegomba okutukuvu kuyambibwa nnyo okufumiitiriza okw’okutya Katonda. Okufumiitiriza ku bwetaavu bwaffe obw’omwoyo, ne ku kwagala kwa Katonda n’obusobozi bwe okubutuukiriza, kuyamba okwegomba okukula. Okulowooza ennyo nga tetunnasaba kwongera okwegomba, kukufuula okw’amaanyi, era kutuyamba okutuwonya akabi k’okusaba mu kyama — ebirowoozo okubungeeta. Tulemererwa nnyo mu kwegomba okusinga mu kukweyolesa ebweru. Tukuuma engeri yaakwo ey’ebweru, ng’obulamu obw’omunda buwotoka era kumpi ne bufa.
Omuntu ayinza okubuuza, obanga obunafu bw’okwegomba kwaffe olwa Katonda, olw’Omwoyo Omutukuvu, n’olw’obujjuvu bwonna obwa Kristo, si bwe buvaako okusaba kwaffe okutono bwe kutyo, n’okuddirira kwaffe mu kusaba? Ddala tuwulira okuwejjawejja kuno okw’omunda okw’okwegomba eby’obugagga eby’omu ggulu? Okusinda okw’okwegomba okuli mu ffe kusitula emyoyo gyaffe okulwana ennyo mu kusaba? Zitusanze! Omuliro gwaka wansi nnyo. Ebbugumu ery’omuliro ery’emmeeme likkakkanyiziddwa ne lifuuka kibuguumirize. Kino, kisaanidde okujjukirwa, kye kyali ekivaako ekikulu eky’embeera ey’ennaku era ey’akabi ey’Abakristaayo b’e Lawodikiya, abaawandiikibwako omusango ogw’entiisa nti baali “mugagga era nnina ebintu bingi, sso siriiko kye neetaaga,” era nga tebamanyi nti baali “munaku asaasirwa, omwavu, omuzibe w’amaaso.”
Nate: tuyinza okubuuza — tulina okwegomba okutusindiikiriza okukolagana ennyo ne Katonda, okujjudde okwaka okutayogerekeka, era okutukuumira eyo mu bulumi bw’okusaba okw’amaanyi era okusitula emmeeme? Emitima gyaffe gyetaaga nnyo okukolebwako, si kugiggyamu bubi kyokka, wabula n’okugiteekamu obulungi. Era omusingi n’ekisitula obulungi obuyingira, kwe kwegomba okw’amaanyi okusindika. Omuliro guno omutukuvu era ogwaka mu mmeeme gusitula okufaayo kw’eggulu, gusikiriza amaaso ga Katonda, era guteeka mu mikono gy’abo abagukozesa, obugagga bw’ekisa kya Katonda obutaggwaawo.
Okuzikiza omuliro gw’okwegomba okutukuvu kwonoona amaanyi amalamu era agalwanirira mu bulamu bw’ekkanisa. Katonda yeetaaga okukiikirirwa Ekkanisa eyaka omuliro, oba si ekyo, aba takiikiriddwa n’akatono mu ngeri esaanidde. Katonda yennyini ayaka omuliro gwonna, era Ekkanisa ye, bw’eba ey’okumufaanana, nayo eteekwa okwokya ennyo. Ebintu ebinene era eby’emirembe n’emirembe eby’eddiini eyazaalibwa mu ggulu, Katonda gy’awa, bye byokka Ekkanisa ye by’esaanidde okwokera. Naye obuggya obutukuvu tebwetaaga kuba bwa kweraliikirira okusobola okwokya. Mukama waffe yali kifaananyi ekiramu ekikontana n’okutabukatabuka, ekyawukana ddala ku kwogera okw’obukambwe oba okw’oluyoogaano, naye obuggya bw’ennyumba ya Katonda bwamulya; era ensi ekyawulira ebbugumu ly’omuliro gwe ogw’amaanyi ogwokya, era ekyaguddamu, n’obwagazi obweyongera buli lunaku n’okuddamu okugaziwa buli kiseera.
Okubulwa ebbugumu mu kusaba kabonero akakakafu ak’okubulwa obuziba n’amaanyi g’okwegomba; era obutabaawo bw’okwegomba okw’amaanyi kabonero akakakafu nti Katonda tali mu mutima! Okukendeeza ebbugumu kwe kudda emabega okuva ku Katonda. Asobola, era agumiikiriza, ebintu bingi eby’obunafu n’ensobi mu baana be. Asobola, era ajja kusonyiwa ekibi omwonoonyi eyeenenya bw’asaba, naye ebintu bibiri tabigumiikiriza — obutaba na mazima n’okuba ekibuguumirize. Obutaba na mutima n’obutaba na bbugumu bye bintu bibiri by’akyawa, era Abalawodikiya yabagamba, mu bigambo eby’obukambwe obutabuusibwabuusibwa n’omusango:
“Nandiyagadde obe ng’oyokya oba ng’onnyogoga. Naye olwokubanga oli wa kibuguumirize toyokya so tonnyogoga, kinaandetera okukuwandula okuva mu kamwa kange.”
Guno gwe musango Katonda gwe yasalira obutaba na muliro mu emu ku Kkanisa Omusanvu, era gwe musango gw’awaabira Abakristaayo kinnoomu olw’obutaba na buggya butukuvu, ekibatta. Mu kusaba, omuliro ge maanyi agasindika. Enkola z’eddiini ezitavaamu muliro tezirina maanyi wadde ekivaamu. Omuliro gwe kiwaawaatiro okukkiriza kwe kulinnyirako; ebbugumu gwe mwoyo gw’okusaba. “Okusaba n’omutima omumalirivu” kwe kwali n’obuyinza bungi. Okwagala kukoleezebwa mu muliro, era ebbugumu bwe bulamu bwakwo. Omuliro gwe mpewo obulamu obw’Ekikristaayo obwa ddala bwe bussa. Bulya muliro; busobola okugumira buli kimu, okuggyako omuliro omunafu; era bufa, nga bunnyogoze era nga bufiiriddwa emmere okutuuka mu bitundu byabwo ebikulu, empewo ebwetoolodde bw’eba ennyogovu oba ekibuguumirize.
Okusaba okwa ddala kuteekwa okwaka omuliro. Obulamu n’empisa by’Omukristaayo byetaaga okwaka omuliro gwonna. Obutaba na bbugumu lya mwoyo buleeta obutakkiriza bungi okusinga obutaba na kukkiriza. Obutafaayo n’obwagazi obwokya ku bintu eby’omu ggulu, kwe butabifaako n’akatono. Emyoyo egyaka omuliro gye giwangula ku lunaku olw’olutalo, abo abayingira obwakabaka obw’omu ggulu n’amaanyi, era be babutwala. Ekigo kya Katonda kiwambibwa abo bokka abakirumba n’obunyiikivu obw’entiisa, abakizingiza n’obuggya obwaka obutakendeera.
Tewali kirala, okuggyako okwokya ennyo ku lwa Katonda, ekiyinza okukuuma ebbugumu ly’eggulu mu mitima gyaffe mu nnaku zino ennyogovu. Abametodisti ab’edda baali tebalina byuma bibugumya mu makanisa gaabwe. Baagamba nti omuliro mu ntebe n’omuliro ku kituuti biteekwa okumala okubabugumya. Era naffe ab’ekiseera kino twetaaga okuba n’ekyoto ekiramu okuva ku kyoto kya Katonda n’omuliro ogwokya okuva mu ggulu nga byaka mu mitima gyaffe. Omuliro guno si maanyi ga birowoozo wadde amaanyi ag’omubiri. Gwe muliro gwa Katonda mu mmeeme, ogw’amaanyi, ogwokya ebisasiro — obulamu bwennyini obw’Omwoyo wa Katonda.
Tewali kuyiga kungi, tewali bulongoofu bwa lulimi, tewali bugazi bwa birowoozo, tewali bulungi bwa kwogera, tewali kisa kya ndabika, ebiyinza okudda mu kifo ky’omuliro ogubulawo. Okusaba kulinnya nga kuyita mu muliro. Omuliro guwa okusaba ekkubo awamu n’ebiwaawaatiro, okukkirizibwa awamu n’amaanyi. Tewali bubaane awatali muliro; tewali kusaba awatali muliro.
Okwegomba okw’amaanyi gwe musingi gw’okusaba okutakoma. Si kwagala kutaliiko buziba, okukyukakyuka, wabula kuyaayaana okw’amaanyi, ebbugumu eritazikira, eriyingira mu mutima, eryaka, eryokya era erigunyweza. Gwe muliro gw’enkola eriwo era ekola nga gulinnya eri Katonda. Ebbugumu erisindikibwa okwegomba lye lyokya ekkubo lyalyo okutuuka ku Ntebe ey’ekisa, ne lifuna kye lisaba. Okunyiikira kw’okwegomba kwe kuwa obuwanguzi mu lutalo, mu lutalo olunene olw’okusaba. Omugugu gw’okwegomba okuzito gwe gukakkanya, gweraliikiriza, era gutereeza emmeeme ekyakava mu kulwana kwayo okw’amaanyi. Engeri y’okwegomba ey’okwetooloola byonna y’ewa okusaba ensonga lukumi ez’okwegayirira, era y’ekwambaza obuvumu obutawangulika n’amaanyi agawangula byonna.
Omukazi Omusulofoyiniiki ky’ekyokulabirako eky’okwegomba, okunywevu mu kunyweera kwakwo, naye okutayinza kuwangulwa mu maanyi gaakwo n’obuvumu bwakwo obutakoowa. Nnamwandu eyeegayiriranga obutakoowa ky’ekifaananyi ky’okwegomba okutuuka ku kigendererwa kyakwo, ng’okuyita mu biziyiza ebitandiyinzise eri okwagala okunafu.
Okusaba si kuddiŋŋana kikolwa bukolwa; era si kuleekaana okutaliimu kigendererwa okusaasaanidde buli wamu. Okwegomba, nga kukoleeza emmeeme, kugikuumira ku kintu ekinoonyezebwa. Okusaba kitundu ekyetaagisa ennyo eky’empisa ez’omwoyo, naye kulekera awo okuba okusaba bwe kukolebwa olw’empisa yokka. Obuziba n’amaanyi g’okwegomba okw’omwoyo bye biwa okusaba amaanyi n’obuziba. Emmeeme teyinza kuba nnafu ng’okwegomba okunene kugikoleeza ne kugyokya. Okwanguyiriza kw’okwegomba kwaffe kutunyweza ku kintu kye twegomba, n’obunywevu obugaana okukendeezebwa oba okusumululwa; kusigala, kwegayirira, kunyiikira, era kugaana okuta okutuusa omukisa lwe guweebwa.
“Mukama, siyinza kukuta, Okutuusa ng’ompadde omukisa; Tokyusa maaso go kunviira; Ensonga yange ya bwangu, enzito.”
Ekyama ky’obunafu bw’omutima, obutanyiikira, obutaba na buvumu na maanyi mu kusaba, kiri mu bunafu bw’okwegomba okw’omwoyo, so ng’obutasaba kabonero ak’entiisa nti okwegomba okwo kufudde. Emmeeme eyo ekyuse n’eva ku Katonda, okwegomba kwayo gy’ali bwe kutakyagisindiikiriza kugenda mu kisenge eky’omunda. Tewayinza kubaawo kusaba okuwangula awatali kwegomba okwokya. Kya lwatu nti wayinza okubaawo bingi ebifaanana okusaba, awatali kwegomba kwa ngeri yonna.
Ebintu bingi biyinza okuwandiikibwa mu lukalala era ettaka lingi ne lituukibwako. Naye okwegomba kwe kukola olukalala olwo? Okwegomba kwe kukola maapu y’ekitundu ekirina okutuukibwako? Ku kuddamu okwo kwe kwesigamye okumanya obanga okwegayirira kwaffe kuba kuwaayiriza bigambo oba kusaba. Okwegomba kwa maanyi, naye kufunda; tekuyinza kwegaziya ku kitundu kinene. Kwagala ebintu bitono, era kubyagala nnyo, nnyo ddala, ne kiba nti tewali kirala, okuggyako Katonda okwagala okuddamu, ekiyinza okukuwa okuwummula oba okumatira.
Okwegomba kukuba essasi limu ku kigendererwa kyakwo. Wayinza okubaawo ebintu bingi ebyegombebwa, naye biwulirwa era byogerwa kinnakimu era mu ngeri entongole. Dawudi teyayaayaanira buli kintu; era teyaganya kwegomba kwe kusaasaana buli wantu ne kutakuba kintu kyonna. Bw’eti bwe kwali okwegomba kwe era bwe kwayogerwa:
“Ekintu kimu kye nsaba Mukama, era ekyo kye nnoonya: okubeeranga mu nnyumba ya Mukama ennaku zonna ez’obulamu bwange, ne ndabanga obulungi bwa Mukama, era ne nsinzizanga mu Yeekaalu ye.”
Obumu buno obw’okwegomba, obutegeerekeka buno obw’okuyaayaana, bwe bukola omugaso mu kusaba, era bwe busindika okusaba butereevu ku nsibuko n’ekifo ekya wakati eky’ebyetaago byonna.
Mu Bigambo eby’Omukisa Yesu yayogera ebigambo ebikwata butereevu ku kwegomba okw’omunda okw’omwoyo ogwafuulibwa omuggya, n’ekisuubizo nti kujja kutuukirizibwa: “Balina omukisa abalumwa enjala olw’obutuukirivu kubanga abo balikkusibwa.”
Kale, guno gwe musingi gw’okusaba okukaka okuddibwamu — nti okwegomba okw’amaanyi okw’omunda kuyingidde mu njala ey’omwoyo, era kuleekaana kukkusibwe. Zitusanze! Kya mazima nnyo era kibaawo emirundi mingi nnyo, nti okusaba kwaffe kukolera mu kitundu ekikalu eky’okwagala obwagazi, oba mu kitundu ekitaliimu bikoola eky’okusaba okukwatiddwa obukwatibwa mu mutwe. Oluusi, ddala, okusaba kwaffe kubeera bigambo bya kifaananyi kimu ebyateekebwawo, n’ebipimo eby’empisa, obuggya n’obulamu bwabyo ebyaggwaawo emyaka mingi emabega.
Awatali kwegomba, tewali mugugu gwa mmeeme, tewali kuwulira bwetaavu, tewali bbugumu, tewali kwolesebwa, tewali maanyi, tewali kwaka kwa kukkiriza. Tewali kusindiikiriza kwa maanyi, tewali kwekwata ku Katonda, n’okukwata okutafa, okw’okwekaliriza — “Sijja kukuta nga tompadde mukisa.” Tewali kwewaayo kwennyini kwonna, nga bwe kwali eri Musa, bwe yali, ng’abuliddwa mu bulumi bw’okwegayirira okw’okwekaliriza, okutakoowa era okwokya byonna, n’akaaba nti: “Bw’oba osiima basonyiwe ekibi kyabwe; naye bwe kitaba kityo, nkwegayirira onsangule mu kitabo kyo ky’owandiise.” Oba, nga bwe kwali eri John Knox bwe yeegayirira nti: “Mpa Scotland, oba nfe!”
Katonda asemberera nnyo emmeeme esaba. Okulaba Katonda, okumanya Katonda, n’okubeera abalamu ku lwa Katonda — bino bye kigendererwa ky’okusaba kwonna okwa ddala. N’olwekyo okusaba, ku nkomerero, kusitulibwa okunoonya Katonda. Okwegomba okw’okusaba kukoleezebwa okulaba Katonda, okufuna okubikkulirwa kwa Katonda okutegeerekeka obulungi, okujjuvu, okuwoomu era okugagga. Kale eri abo abasaba bwe batyo, Bayibuli efuuka Bayibuli mpya, ne Kristo Omulokozi omuggya, olw’ekitangaala n’okubikkulirwa okw’ekisenge eky’omunda.
Tuddiŋŋana era tuddiŋŋana nti okwegomba okwokya — okugaziyiziddwa era okweyongera okugaziwa — olw’ebirabo n’ekisa ebisinga obulungi n’amaanyi eby’Omwoyo wa Katonda, bwe busika obutuufu obw’okusaba okwa ddala era okulina amaanyi. Omuntu yennyini n’obuweereza bwe tebiyinza kwawukanyizibwa — tebiyinza, n’akatono, kwawulwa. Okusingawo: okwegomba kuteekwa okufuulibwa okw’omuntu ku bubwe ddala, kuteekwa okussibwa ku Katonda n’enjala n’ennyonta etakkuta ku lulwe ne ku lw’obutuukirivu bwe. “Emmeeme yange eyaayaanira Katonda, Katonda omulamu.” Ekyetaagisa ennyo mu kusaba kwonna okwa ddala kwe kwegomba okw’omunda ennyo okunoonya Katonda yennyini, era okusigala nga tekumatidde, okutuusa ebirabo ebisinga obulungi eggulu bye ligaba lwe biweebwa mu bungi era mu bujjuvu.