Essuula 6 · eddakiika 6 ez’okusoma · eddakiika 8 ez’okuwuliriza
Okusaba n’Ebbugumu
“Mutukuvu Teresa yagolokoka ku kitanda kye eky’okufiirako n’amaliriza omulimu gwe. Yeekenneenya, n’amaaso ge gonna amasongovu n’okwagala kwe eri obutegeke, ennyumba yonna gye baali bamuleese okufiiramu. Yalaba buli kintu nga kiteekeddwa mu kifo kyakyo ekituufu, na buli muntu ng’atuukiriza obuvunaanyizibwa bwe obutuufu, n’oluvannyuma n’agenda mu kusinza okw’olunaku olwo. Oluvannyuma n’addayo ku kitanda kye, n’ayita bawala be bamwetooloole . . . era, ng’alina ku lulimi lwe essaala esinga obwenenya mu ssaala za Dawudi ez’okwenenya, Teresa wa Yesu n’agenda okusisinkana Omugole we.” — ALEXANDER WHYTE.
OKUSABA okutaliimu bbugumu tekuliiko kye kuteeka ku ssubi, kubanga tekulina kye kuyinza kuteekako. Kujja n’emikono emyereere. Emikono, era, egitaliimu maanyi, ate nga gyereere, egitayiganga ssomo ly’okwekwata ku Musaalaba.
Okusaba okutaliimu bbugumu tekulina mutima; kintu kyereere, kibya ekitasaana. Omutima, emmeeme, n’obulamu biteekwa okufuna ekifo mu kusaba kwonna okwa ddala. Eggulu liteekwa okuleetebwa okuwulira amaanyi g’okukaabirira kuno eri Katonda.
Pawulo yali kyakulabirako kya maanyi eky’omuntu eyalina omwoyo ogw’ebbugumu ogw’okusaba. Okwegayirira kwe kwali kwokya byonna, nga kunywerera ddala ku kintu kye yali ayaayaanira, ne ku Katonda eyali asobola okukimuwa.
Okusaba kuteekwa okwokya ennyo. Okusaba okw’ebbugumu kwe kulina amaanyi era kwe kukola. Obunnyogovu bw’omwoyo buziyiza okusaba; okusaba tekuyinza kubeera mulamu mu mbeera ennyogovu ey’obutiti. Embeera ennyogovu ekwatisa okwegayirira omuzira, n’ekaza ensulo z’okwegayirira. Kyetaagisa omuliro okusobozesa okusaba okugenda. Ebbugumu ly’emmeeme litonda embeera esaanira okusaba, kubanga esaanira ebbugumu. Okusaba kulinnya mu ggulu nga kuyita mu muliro. Naye omuliro si kwetawula, n’ebbugumu si luyoogaano. Ebbugumu ge maanyi ag’omunda — ekintu ekyaka era ekyokya. Eggulu katale kabi nnyo eri omuzira.
Katonda ayagala abaweereza abalina emitima egy’ebbugumu. Omwoyo Omutukuvu ajja ng’omuliro, okubeera mu ffe; tulina okubatizibwa n’Omwoyo Omutukuvu n’omuliro. Ebbugumu kwe kwokya kw’emmeeme. Embala ennyogovu etafaayo ya muzizo eri obulamu obw’omwoyo obwa ddala. Eddiini yaffe bw’etatukoleeza muliro, kiba kubanga emitima gyaffe gyakwata omuzira. Katonda abeera mu muliro; Omwoyo Omutukuvu akka mu muliro. Okumirwa mu by’ayagala Katonda, okunyiikira ennyo okubikola ne kiba nti obulamu bwaffe bwonna bwaka omuliro, kye kisaanyizo ky’omuntu ayagala okusaba okulina amaanyi.
Mukama waffe atulabula ku kusaba okunafu. Abantu “bagwanidde obutakoowanga kusaba,” bw’agamba, “n’obutaggwaamu mwoyo.” Ekyo kitegeeza nti tuteekwa okuba n’ebbugumu erimala okutuyisa mu biseera ebikalubo era ebiwanvu eby’okwegayirira mu kusaba. Omuliro gufuula omuntu omutunuulivu era omwegendereza, ne gumutuusa ku buwanguzi, ng’asinga omuwanguzi. Empewo etwetoolodde ejjudde nnyo amaanyi agaziyiza, ne kitasoboka kusaba okunafu oba okugayaavu okweyongerayo. Kyetaagisa ebbugumu, n’obunyiikivu n’omuliro ogw’amaanyi ng’emmunyeenye egwa, okuwaguza okutuuka mu ggulu erya waggulu, Katonda gy’abeera n’abatukuvu be, mu kitangaala.
Bangi ku bantu abakulu ab’omu Bayibuli baali byakulabirako bya maanyi eby’ebbugumu ly’omwoyo nga banoonya Katonda. Omuwandiisi wa Zabbuli ayogera n’obunyiikivu bungi nti:
“Bulijjo emmeeme yange eyaayaanira amateeka go.”
Nga waliwo okwegomba okw’amaanyi okw’omutima wano! Nga waliwo okuyaayaana okw’amaanyi okw’emmeeme olw’Ekigambo kya Katonda omulamu!
Ebbugumu eriisinga n’obunene alyolesa mu kifo ekirala:
“Ng’empeewo bw’ewejjawejja olw’amazzi, n’emmeeme yange bw’etyo bwe wejjawejja ku lulwo, Ayi Katonda. Emmeeme yange eyaayaanira Katonda, Katonda omulamu. Ndigenda ddi ne nsisinkana Katonda?”
Ebyo bye bigambo by’omuntu eyabeeranga mu mbeera y’ekisa, ekyali kikoleddwa mu mmeeme ye mu buziba era mu ngeri eyamaanyi ga Katonda.
Ebbugumu mu maaso ga Katonda likola omugaso mu kiseera eky’okusaba, era lifuna empeera ey’amangu era engagga okuva mu mikono gye. Omuwandiisi wa Zabbuli atuwa ebigambo bino ebikwata ku ebyo Katonda bye yakolera kabaka, omutima gwe bwe gwakyukira Mukama we:
“Omuwadde omutima gwe bye gwetaaga, era buli ky’asabye n’akamwa ke tokimummye.”
Ekiseera ekirala, ayogera bw’ati butereevu eri Katonda ng’amuleetera okusaba kwe:
“Mukama, bye neetaaga byonna obimanyi, n’okusinda kwange okuwulira.”
Nga kino kirowoozo ekizzaamu amaanyi! Okusinda kwaffe okw’omunda, okwegomba kwaffe okw’ekyama, okuyaayaana kw’emitima gyaffe, tebikwekeddwa maaso g’Oyo gwe tukolagana naye mu kusaba.
Ekitusindika okuba n’ebbugumu ly’omwoyo mu maaso ga Katonda kye kimu ddala n’ekitusindika okusaba obutakoma era n’obunyiikivu. Wadde ebbugumu si kwe kusaba, naye liva mu mmeeme enyiikivu, era lya muwendo mu maaso ga Katonda. Ebbugumu mu kusaba kabonero akasooka ku ebyo Katonda by’agenda okukola ng’okuddamu. Katonda yeeyama okutuwa emitima gyaffe bye gyegomba okusinziira ku bbugumu ly’omwoyo lye tulaga, nga tunoonya amaaso ge mu kusaba.
Ebbugumu lirina ekifo kyalyo mu mutima, so si mu bwongo, wadde mu busobozi bw’amagezi. N’olwekyo ebbugumu si kweyoleka kwa magezi. Ebbugumu ly’omwoyo kintu ekisukka ennyo ebirowoozo eby’ebitontome oba ebifaananyi eby’enneewulira. Kintu kirala okusukka okwagala obwagazi, okugeraageranya kye twagala ne kye tutayagala. Ebbugumu kwe kukuba n’okweyoleka kw’embala y’enneewulira.
Oboolyawo tekiri mu buyinza bwaffe okutonda ebbugumu ly’omwoyo nga bwe twagala, naye tuyinza okusaba Katonda alisimbe. Kale kiba kyaffe okuliriisa n’okulikuuma ennyo, okulikuuma lireme kuzikira, okuliziyiza okukendeera oba okuddirira. Enkola y’obulokozi bw’omuntu ku bubwe si kusaba kwokka, okwogera eri Katonda bye twegomba, wabula n’okufuna omwoyo ogw’ebbugumu era okufuba, mu ngeri zonna ezisaanidde, okugukuza. Tekibangako kikyamu okusaba Katonda azaale mu ffe, era akuume nga mulamu, omwoyo ogw’okusaba okw’ebbugumu.
Ebbugumu likwatagana ne Katonda, nga okusaba bwe kukwatagana naye. Okwegomba bulijjo kulina ekigendererwa. Bwe tuba nga twegomba n’akatono, twegomba ekintu. Obungi bw’ebbugumu mwe tubumbira okwegomba kwaffe okw’omwoyo bulijjo bwe bujja okusalawo obunyiikivu bw’okusaba kwaffe. Ku nsonga eno, Adoniram Judson agamba nti:
“Omwoyo oguli mu bulumi ng’omukazi azaala, ennumba z’okwegomba okunene okulina omugugu, bya kusaba. Ebbugumu ery’amaanyi okugoba otulo, eryewaayo era erikoleeza omwoyo, era erisuula eri enkolagana zonna ez’ensi, ebyo byonna bya kusaba okulwana era okuwangula. Omwoyo, amaanyi, empewo, n’emmere y’okusaba biri mu mwoyo ng’ogwo.”
Okusaba kuteekwa okwambazibwa ebbugumu, obunywevu n’amaanyi. Ge maanyi, bwe gassibwa ku Katonda, agasalawo Katonda bw’awaayo Ye yennyini olw’obulungi ku nsi. Abantu abalina ebbugumu mu mwoyo bamalirivu okutuuka ku butuukirivu, amazima, ekisa, n’ebirabo ebirala byonna ebya waggulu era eby’amaanyi ebiyonja embala y’omwana wa Katonda ow’amazima, atabuusibwabuusibwa.
Lumu Katonda, ng’ayita mu kamwa ka nnabbi omuzira, yatumira kabaka, eyali omwesigwa eri Katonda mu kiseera ekimu, naye olw’okuyingirwa obuwanguzi n’obugagga obw’ensi, n’abulwa okukkiriza kwe, obubaka buno:
“Kubanga amaaso ga Mukama galaba wonna mu nsi, nga ganyweza emitima gy’abo abamwesigira ddala. Ky’okoze kya busirusiru, era okuva ne leero ojja kubeeranga n’entalo.”
Katonda yali awulidde okusaba kwa Asa mu buvubuka bwe, naye akabi kaajja era n’obuzibu ne butumibwa, kubanga yali alese obulamu obw’okusaba n’okukkiriza okwangu.
Mu Abaruumi 15:30, tusangamu ekigambo, “okufubiranga,” Pawulo bwe yasaba abalala okukolera awamu naye mu kusaba.
Mu Abakkolosaayi 4:12, tusangamu ekigambo kye kimu, naye nga kivvuunuddwa mu ngeri endala: “Epafula afuba bulijjo ku lwammwe okubasabira.” Pawulo yakuutira Abaruumi “okufubiranga awamu nange, nga munsabira eri Katonda,” kwe kugamba, okumuyamba mu lutalo lwe olw’okusaba. Ekigambo kino kitegeeza okuyingira mu mpaka, okulwanyisa abalabe. Era kitegeeza n’okwewaayo n’obuggya obw’ebbugumu okufuba okufuna.
Ebyokulabirako bino ebyawandiikibwa eby’okukozesa okukkiriza n’empeera yaakwo, bitulaga lwatu nti, kumpi mu buli kimu ku byo, okukkiriza kwali kutabuddwa n’okwesiga okutuusa ne kiba nti si kya kusukkiriza okugamba nti okukkiriza kwamirwa okwesiga. Kizibu okwawula obulungi emirimu egy’enjawulo egy’embala zino ebbiri, okukkiriza n’okwesiga. Naye waliwo ekifo, awatali kubuusabuusa kwonna, okukkiriza we kutikkulirwa omugugu gwakwo, bwe tutyo bwe tuyinza okwogera; okwesiga we kujjira ne kugamba nti: “Okoze ekitundu kyo, ekisigaddeyo kyange!”
Mu nsonga y’omutiini ogutaabala, Mukama waffe akwasa abayigirizwa be amaanyi ag’ekitalo ag’okukkiriza. Bwe baagamba nga beewuunya nti, “Omutiini guwotose gutya amangu?” N’abagamba nti:
“Bw’oba n’okukkiriza nga tobuusabuusa, oyinza okukola ekiri nga kino n’ebisingawo. Oyinza n’okulagira olusozi luno nti, ‘Siguka ogwe mu nnyanja,’ ne kibaawo. Buli kye munaasabanga nga mukkiriza, munaakiweebwanga.”
Omukkiriza Omukristaayo bw’atuuka ku kukkiriza okw’obunene obw’ekitalo ng’okwo, ayingira mu ttwale ly’okwesiga okutaliimu kabuuza. Ayimirira awatali kukankana ku ntikko y’okugolola kwe okw’omwoyo. Atuuse ku jjinja ery’oku ntikko ddala ery’okukkiriza, kwe kwesiga okutakyukakyuka, okutakyuka, okutayinza kumuggibwako, mu maanyi ga Katonda omulamu.