Essuula 10 · eddakiika 13 ez’okusoma · eddakiika 17 ez’okuwuliriza
Lowooza ku bubonero obw’akabi obw’okwegomba kwonna
Ebiragiro ebitongole ku nsonga eyogeddwako waggulu biteekebwawo — Ekisooka. Lowooza ku bubonero obw’akabi obw’okwegomba kwonna — 1. Okumala ebbanga eddene — 2. Emirembe egifunibwa nga kukyaliwo; engeri ez’enjawulo ekyo gye kikolebwamu — 3. Okuwangula emirundi mingi mu kusendasenda kwakwo — 4. Omwoyo okukulwanyisa n’ensonga ezisibuka mu biva mu kibi zokka — 5. Okubeera n’obukakanyavu obw’omusango gwa Katonda — 6. Okuziyiza engeri Katonda gy’akolamu nakwo mu ngeri ey’enjawulo — Embeera y’abantu abasangibwamu ebyo.
III. Nga amateeka ag’awamu agoogeddwako gamaze okukkirizibwa, ebiragiro ebitongole eri omwoyo okugulung’amya nga guwulira okwegomba oba endwadde ebiguteganya, nga kye kikulu kye ntunuulidde, bye biddako okuteekebwawo. Kaakano, ku byo ebimu bisookerwako era bya kutegeka, ate mu birala mwe muli omulimu gwennyini. Ebya kika ekisooka bye bino ebiddako:—
Ekisooka. Lowooza ku bubonero obw’akabi okwegomba kwo bwe kulina obukugoberera oba obukuwerekera, — obanga kulina akabonero konna ak’okufa oba nedda; bwe kuba nako, eddagala ery’enjawulo ennyo lyetaagisa; engeri ey’abulijjo ey’okutta ekibi tegenda kukimala.
Oligamba nti, “Bubonero ki obwo obw’akabi n’obubonero, ebiwerekera eby’akabi ennyo eby’okwegomba okubeera mu ffe, by’oyogerako?” Ebimu ku byo nja kubyogerako:—
1. Okumala ebbanga eddene. — Bwe kuba nga kumaze ebbanga ddene nga kuvundira mu mutima gwo, bw’oba ng’okukkirizza okubeera n’obuyinza n’okuwangula, nga tofubye n’amaanyi okukutta, n’okuwonya ebiwundu by’ofunye okuva gye kuli, okumala ebbanga eddene, endwadde yo ya kabi. Wali okkirizza okwagala ensi, okwegulumiza, okululunkanira okusoma, okulya emirimu emirala, emirimu mw’oteekwa okussa ekimu ne Katonda buli kiseera, okumala ebbanga eddene? oba obugwagwa okwonoona omutima gwo n’ebirowoozo ebitaliimu, eby’obusirusiru, n’ebibi okumala ennaku nnyingi? Okwegomba kwo kulina akabonero ak’akabi. Bwe kityo bwe kyali eri Dawudi (Zabbuli 38:5), “Ebiwundu byange bitanye era biwunya, olw’okwonoona kwange okw’obusirusiru.” Okwegomba bwe kumala ebbanga ddene mu mutima, nga kuvunda, nga kutana, nga kulya ng’ekizimba, kuleeta omwoyo mu mbeera ey’ennaku. Mu mbeera ng’eyo, engeri ey’abulijjo ey’okwetoowaza tegenda kukola mulimu: kyonna kye kiba, mu ngeri eno kujja kwesensebuka mu bitundu byonna eby’omwoyo, ne kumanyiiza ebyegombo okubeera nakwo; kufuuka kwa bulijjo eri amagezi n’omuntu ow’omunda, n’olwekyo tebakyekanga ng’ekintu ekipya, wabula bakimanyiira nga kye baamanyiira; weewaawo, kujja kufuna omukisa mu ngeri eno okweyoleka emirundi mingi nga tewali n’akitegeddeeko n’akatono, nga bwe kirabika nti kyali eri Yusufu bwe yalayiranga obulamu bwa Falaawo. Okuggyako nga engeri ey’enjawulo ennyo ekwatiddwa, omuntu ng’oyo talina nsonga yonna mu nsi okusuubira nti enkomerero ye eriba ya mirembe.
Kubanga, okusooka, alisobola atya okwawula wakati w’okubeerawo okumala ebbanga eddene okw’okwegomba okutattiddwa n’obufuzi bw’ekibi, obutayinza kutuuka ku muntu azaaliddwa omulundi ogwokubiri? Okwokubiri, ayinza atya okwesuubiza nti kiriba kirala gy’ali, oba nti okwegomba kwe kulirekera awo okweyogeza n’okusendasenda, ng’alaba nga kunywevu era kubeerawo, era nga kumaze ennaku nnyingi nga bwe kutyo, era nga kuyiseemu naye mu mbeera ez’enjawulo? Kiyinzika nti kugezeseddwa emikisa n’okubonaabona, era ebyo oboolyawo nga byeyolefu nnyo omwoyo ne gutayinza kulema kubifaako mu ngeri ey’enjawulo; kiyinzika nti kugumidde kibuyaga bangi, ne kuyita wansi w’ebirabo bingi eby’enjawulo mu kubuulira ekigambo; kale kiriba kyangu okugoba omupangisa eyeewozaako nti amaze ebbanga eddene ng’ali mu nnyumba? Ebiwundu eby’edda ebitafiiriddwako emirundi mingi bitta, bulijjo bya kabi. Endwadde ezibeera munda zifuuka nkadde era nkakanyavu olw’okumala ebbanga nga ziwummudde era nga zikkakkamu. Okwegomba mupangisa nga bw’ali, bw’aba ng’asobola okwewozaako olw’ebbanga ly’amaze n’olw’empisa ey’edda, tajja kugobebwa mangu. Nga bwe kutafa kwokka, bwe kutattibwa buli lunaku kujja kweyongeranga amaanyi bulijjo.
2. Omutima okwewolereza mu kyama olw’okwekakasa gwokka, n’okukuuma emirembe gyagwo, newaakubadde ng’okwegomba kukyabeerawo, awatali kufuba okw’amaanyi okw’enjiri okukutta, kabonero kalala ak’akabi ak’endwadde etta mu mutima. Kaakano, waliwo engeri nnyingi ekyo mwe kiyinza okukolebwa. Nja kwogera ku zimu; nga, —
(1.) Omuntu bw’afuna ebirowoozo, ebirowoozo ebimutawaanya ku kibi, mu kifo ky’okwewaayo okukizikiriza, n’anoonya mu mutima gwe alabe obujulizi bw’ayinza okuzuula obw’embeera ennungi, newaakubadde ng’ekibi ekyo n’okwegomba okwo kuliwo, alyoke alabe nga byonna bimugendera bulungi.
Omuntu okukuŋŋaanya by’ayiseemu ne Katonda, okubijjukira, okubikuŋŋaanya, okubirowoozaako, okubigezesa, n’okubikozesa obulungi, kintu kirungi nnyo, — mulimu abatukuvu bonna gwe bakola, ogwatenderezebwa mu Ndagaano Enkadde n’Empya. Guno gwe mulimu Dawudi gwe yakola bwe “yeebuuza mu mutima gwe,” n’ajjukira ekisa kya Mukama eky’edda. Guno gwe mulimu Pawulo gw’atulagira okukola (2 Abakkolinso 13:5). Era nga bwe guli omulungi ku bwagwo, gwongerwako obulungi bwe gukolebwa mu kiseera ekituufu, ekiseera eky’okugezesebwa oba okukemebwa, oba okutawaana kw’omutima olw’ekibi, — kiba ng’ekifaananyi kya ffeeza ekyeyolesa ekibala kino ekya zaabu, nga Sulemaani bw’ayogera. Naye kaakano okugukola olw’ensonga eno, okukkakkanya omuntu ow’omunda, akaaba era ayita olw’ensonga endala, nkwe ez’akabi ez’omutima ogwagala ekibi. Omuntu ow’omunda bw’anaakola ku muntu, Katonda bw’anaamunenya olw’endwadde ey’ekibi ey’omutima gwe, bw’anaaba, mu kifo ky’okufuba ekibi ekyo kisonyiyibwe mu musaayi gwa Kristo era kittibwe Omwoyo we, ne yeewummuza n’obujulizi obulala bwonna ng’obwo bw’alina, oba bw’alowooza nti alina, bw’atyo ne yeesumulula wansi w’ekikoligo Katonda kye yali amuteeka mu nsingo, embeera ye ya kabi nnyo, ekiwundu kye tekiwonyezeka mangu. Bwe batyo Abayudaaya, nga balumizibwa emitima gyabwe n’okubuulira kw’Omulokozi waffe okwabalumirizanga, beewanirira n’ekyo, nti baali “baana ba Ibulayimu,” era olw’ekyo nga bakkirizibwa Katonda; bwe batyo ne beekakasa mu bubi bwonna obw’omuzizo, ne kibaviiramu okuzikirira ddala.
Kino, mu ngeri emu, kwe kwesabira omukisa, n’okugamba nti olw’ensonga emu oba endala aliba n’emirembe, “newaakubadde ng’agattako obutamiivu ku nnyonta.” Okwagala ekibi, n’okunyooma emirembe n’okuwooma kwonna okw’okwagala okuva eri Katonda, bizingiddwa mu mbeera ng’eyo. Omuntu ng’oyo alaga lwatu nti, singa asobola okukuuma essuubi ly’okudduka “obusungu bwa Katonda obugenda okujja,” ayinza okumatira okubeera nga tabala bibala mu nsi, ng’ali wala ne Katonda wonna wonna, kasita si kwawukana kwa lubeerera. Kiki ekisuubirwa okuva mu mutima ng’ogwo?
(2.) Obulimba buno bukolebwa nga omuntu akozesa ekisa n’okusaasira ku kibi ekitattiddwa, oba ekitafubibwako mu bwesimbu kuttibwa. Kano kabonero ak’omutima ogwezingiridde ennyo mu kwagala ekibi. Omuntu bw’aba n’ebirowoozo eby’ekyama mu mutima gwe, ebitali birala nnyo ku bya Naamani ku kusinza kwe mu ssabo lya Limoni, “Mu bintu ebirala byonna nja kutambula ne Katonda, naye mu nsonga eno, Katonda ansaasire,” embeera ye ya nnaku. Kya mazima ddala nti okumalirira bwe kutyo, omuntu okwekkiriza mu kibi kyonna olw’okusaasira, kirabika, era awatali kubuusabuusa mu ngeri yonna kiri, tekikwatagana n’akatono n’obwesimbu bw’Omukristaayo, era kabonero ka munnanfuusi, era kwe “kufuula ekisa kya Katonda obukaba;” naye sibuusabuusa nti, olw’enkwe za Setaani n’obutakkiriza bwabwe obukyasigaddewo, abaana ba Katonda bayinza oluusi nabo okugwa mu mutego guno ogw’obulimba bw’ekibi, oba Pawulo teyandibalabudde bw’atyo ku kyo nga bw’akola (Abaruumi 6:1-2). Weewaawo, ddala tewali kintu kya butonde okusinga okulowooza okw’omubiri okweyongera amaanyi n’okugulumira ku nsonga eno. Omubiri gwandyagadde nnyo okukkirizibwa olw’ekisa, era buli kigambo ekyogerwa ku kusaasira, gubeera bulindaala okukikwakkula n’okukikyusa, okutuukiriza ebigendererwa byagwo ebivundu. N’olwekyo, okukozesa okusaasira ku kibi ekitattiddwa n’amaanyi kwe kutuukiriza ekigendererwa ky’omubiri nga gukozesa enjiri.
Ebyo n’amakubo n’enkwe endala nnyingi omutima omulimba oluusi gwe gukozesa, okwekakasa mu bibi byagwo eby’omuzizo. Kaakano, omuntu n’ekibi kye bw’abeera mu mbeera eno, nga mu mutima gwe okwagala ekibi okw’ekyama kuwangula, era newaakubadde ng’okwagala kwe tekukimaliridde ddala, kyokka alina okukyegomba okw’ekitundu, yandikikoze singa si nsonga zino na zino, era olw’ekyo ne yeewummuza mu ngeri endala so si mu kukitta n’okukisonyiyibwa mu musaayi gwa Kristo; omuntu oyo “ebiwundu bye bitanye era biwunya,” era, bw’atanunulibwa mangu, aliba ku mulyango gw’okufa.
3. Okuwangula emirundi mingi ekibi mu kusendasenda kwakyo, nga kifuna okukkiriza okuwangula okw’okwagala kw’omuntu, kabonero kalala ak’akabi. Kino kye ntegeeza: Ekibi kye twogerako bwe kifuna okukkiriza kw’okwagala n’okusanyuka okumu, newaakubadde nga tekikoleddwa ddala kungulu, kyokka kiba kiwangudde. Omuntu ayinza obutasobola, olw’ensonga ez’ebweru, okugenda n’ekibi okutuuka ku kutuukirizibwa kwakyo, Yakobo kw’ayogerako nti “ekibi bwe kikula,” ku bikolwa by’ekibi eby’ebweru, so nga okwagala okukola ekibi kuyinza okuba nga kufunibwa ddala; olwo, nkigamba, kiba kiwangudde. Kaakano, okwegomba kwonna bwe kuba kusobola okuwangula bwe kutyo mu mwoyo gw’omuntu yenna, nga embeera ye bw’eyinza okuba embi ennyo era ye ng’atazaaliddwa mulundi gwakubiri, bwe kityo tesobola kuba nnungi nnyo, wabula ya kabi; era kye kimu ddala obanga kino kikolebwa nga omuntu yeerobozezza oba olw’obutafaayo, kubanga obutafaayo obwo bwennyini mu ngeri emu bulondebwa. Bwe tuba abatafaayo era abalagajjavu, we tuteekwa okuba abatunula era abeegendereza, obutafaayo obwo tebuggyawo kuba nti ebyo bye tukola olw’ekyo tubikola ku bwaffe; kubanga newaakubadde abantu tebeerobozaamu era tebamalirira kubeera balagajjavu era abatafaayo, kyokka bwe beerobozaamu ebintu ebinaabafuula bwe batyo, beerobozaamu obutafaayo bwennyini, ng’ekintu bwe kiyinza okulondebwa mu nsibuko yaakyo.
Era abantu tebalowoozanga nti obubi bw’emitima gyabwe bukendeera mu ngeri yonna olw’okuba nga kirabika, emirundi egisinga, nti bagwibwako bugwi mu kukkiriza kwe balabika ng’abakuwa; kubanga bwe bulagajjavu bw’omulimu gwabwe ogw’okukuuma emitima gyabwe bwe bubaleeta mu kugwibwako bugwi okwo.
4. Omuntu bw’alwanyisa ekibi kye n’ensonga ezisibuka mu biva mu kyo zokka oba mu kibonerezo ekikisaanira, kino kabonero nti ekibi kiwambye nnyo okwagala kwe, era nti mu mutima mulimu obubi obuyitiridde. Omuntu ng’oyo atalina ky’akozesa kuziyiza kusendasenda kw’ekibi n’okwegomba mu mutima gwe okuggyako okutya ensonyi mu bantu oba ggeyeena okuva eri Katonda, amaliridde ddala okukola ekibi singa tewaali kibonerezo kikigoberera; era ekyo kye kyawukana ku kubeera mu kukola ekibi, simanyi. Abo aba Kristo, era abakola obuwulize bwabwe nga bakulemberwa ensibuko ez’enjiri, balina okufa kwa Kristo, okwagala kwa Katonda, obubi bw’ekibi obw’omuzizo, omuwendo omunene ogw’okussa ekimu ne Katonda, okukyawa ekibi okw’omunda ennyo olw’okuba kibi, kwe bakozesa okuziyiza okusendasenda kwonna okw’ekibi, n’emirimu gyonna, okufuba, n’entalo z’okwegomba mu mitima gyabwe. Bw’atyo Yusufu bwe yakola. “Kale nnyinza ntya okuyingira mu kwonoona okwenkanidde awo,” bw’agamba, “n’okusobya eri Katonda?” Katonda wange omulungi era ow’ekisa. Ne Pawulo nti okwagala kwa Kristo “kutuwaliriza;” era, “nga bwe tulina ebisuubizo ng’ebyo, twetukuze mu buli kintu ekyonoona omubiri n’omwoyo” (2 Abakkolinso 7:1). Naye kaakano omuntu bw’aba ali wansi w’obuyinza bw’okwegomba kwe ennyo nga talina kirala ky’akulwanyisa okuggyako amateeka, bw’aba tasobola kukulwanyisa na byakulwanyisa bya njiri, wabula n’akukolako n’ebya ggeyeena n’omusango byokka, nga bye by’okulwanyisa eby’amateeka, kyeyoleka lwatu nti ekibi kiwambye okwagala kwe n’ebyegombo bye ennyo, ne kubiwangula.
Omuntu ng’oyo asudde, ku nsonga eyogerwako, obulung’amya bw’ekisa ekizza obuggya, era akuumibwa okuva mu kuzikirira olw’ekisa ekiziyiza kyokka; era bw’atyo bw’agudde okuva mu kisa, n’addayo wansi w’obuyinza bw’amateeka. Kale kiyinza okulowoozebwa nti kino si kunyiiza kunene eri Kristo, abantu okusuula ekikoligo kye ekyangu era ekiweweevu n’obufuzi bwe, ne beesuula wansi w’ekikoligo eky’ekyuma eky’amateeka, olw’okwekkiriza kwokka mu kwegomba kwabwe?
Weekebere ne mu kino: Ekibi bwe kikuwaliriza okuyimirira, nga oteekwa oba okukiweereza n’ofubutuka mu busirusiru ng’olagiddwa kyo, ng’embalaasi efubutuka ng’etwalibwa mu lutalo, oba okukiziyiza okukimalawo, ogamba ki omwoyo gwo? Weewozaako otya wekka? Kino kye kyokka, — “Ggeyeena ye eriba enkomerero y’ekkubo lino; okuwalana eggwanga kulintuukako ne kunzuula?” Kye kiseera okwetunuulira; obubi buli ku mulyango. Ensonga ya Pawulo enkulu ey’okulaga nti ekibi tekirifuga bakkiriza eri nti “temukyafugibwa mateeka, wabula ekisa kya Katonda” (Abaruumi 6:14). Bw’oba ng’okulwanyisa kwo ekibi kwonna kuva mu nsonga za mateeka, mu nsibuko ez’amateeka n’ebikuleetera, bukakafu ki bw’oyinza okufuna nti ekibi tekirikufuga, ekintu ekinaakuzikiriza?
Weewaawo, manya nti ekigo kino ekisigaddeyo tekijja kugumira bbanga ddene. Okwegomba kwo bwe kuba kukugobye mu bigo by’enjiri ebisinga amaanyi, kujja kuwangula mangu ne kino. Tolowooza nti ensonga ng’ezo zirikununula, nga omaze okuwaayo ku bubwo eri omulabe wo obuyambi n’engeri ez’okukuumibwa ezisinga zino amaanyi emirundi lukumi. Beera mukakafu ku kino, nti okuggyako ng’oyimuse mangu okuva mu mbeera eno, ekintu ky’otya kirikutuukako. Ensibuko ez’enjiri kye zitakola, ebikuleetera eby’amateeka tebiyinza kukikola.
5. Bwe kiba kiyinzika nti waliwo, oba wayinza okubaawo, obukakanyavu obw’omusango gwa Katonda, oba waakiri ekibonerezo eky’okukangavvula, mu kwegomba kwo nga kukuteganya. Kano kabonero kalala ak’akabi. Nti Katonda oluusi aleka n’abo ababe wansi w’obuyinza obubateganya waakiri bw’okwegomba oba ekibi ekimu, okubakangavvula olw’ebibi eby’edda, obulagajjavu, n’obusirusiru, sibuusabuusa n’akatono. Kyeyava ekkanisa yeemulugunya nti, “lwaki … n’okakanyaza omutima gwaffe, ne tutakutya?” (Isaaya 63:17). Nti eno ye ngeri gy’akolamu n’abantu abatazaalibwanga mulundi gwakubiri, tewali muntu abibuusabuusa. Naye omuntu anaamanya atya obanga waliwo omukono gwa Katonda ogw’okukangavvula mu kulekebwa kwe mu kutawaana kw’endwadde ye? Okuddamu. Kebera omutima gwo n’amakubo go. Embeera y’omwoyo gwo yali etya nga tonnagwa mu mitego gya kibi ekyo ky’oyemulugunyako ennyo kaakano? Wali olagajjadde emirimu? Wali obeeredde wekka mu ngeri etali ntuufu? Waliwo omusango gw’ekibi ekinene gw’otenenyezza oguli ku ggwe? Ekibi ekipya kiyinza okukkirizibwa, nga bwe wayinza okuweerezebwa okubonaabona okupya, okuleeta ekibi eky’edda mu kujjukirwa.
Wali ofunye ekisa ekinene, obukuumi, oba obununuzi, n’otabukozesa mu ngeri esaanidde, era n’otabyebaza? oba wali ogezeseddwa okubonaabona kwonna n’otafuba kutuuka ku kigendererwa ekyakuteekerwawo? oba wali olagajjalidde emikisa egy’okugulumiza Katonda mu mulembe gwo, gye yali akuwadde n’ekisa mu kulabirira kwe okulungi? oba wali weefaananyiriza ensi n’abantu baayo, olw’okukemebwa okungi mu nnaku z’olimu? Bw’oba ng’okizudde nti eyo ye yabadde embeera yo, zuukuka, kowoola Katonda; weebase tulo tungi nga kibuyaga w’obusungu akwetoolodde.
6. Okwegomba kwo bwe kuba nga kumaze okuziyiza engeri Katonda gy’akolamu nakwo mu ngeri ey’enjawulo. Embeera eno ennyonnyolwa (Isaaya 57:17), “Olw’okwegomba kwe okw’obutali butuukirivu nnali nzijjudde obusungu. Namubonereza ne nkweka amaaso gange olw’obusungu obungi naye yeeyongera okugenda mu maaso mu makubo amabi.” Katonda yali akoze nabo ku kwegomba kwabwe okwali kubafuga, era mu ngeri nnyingi, — mu kubonaabona ne mu kubaabulira; naye ne bagumira byonna. Eno mbeera ya nnaku, nga tewali kiyinza kununula muntu mu yo okuggyako ekisa kya Katonda kyokka eky’obufuzi bwe (nga Katonda bw’akyogera mu lunyiriri oluddako), era nga tewali muntu agwanidde kugyesuubiza wadde okugyesigamako. Katonda emirundi mingi, mu ngeri gy’alabiriramu, asisinkana omuntu, n’ayogera ku bubi bw’omutima gwe mu ngeri ey’enjawulo, nga bwe yakola eri baganda ba Yusufu olw’okumutunda e Misiri. Kino kireetera omuntu okulowooza ku kibi kye, n’okwesalira omusango olwakyo. Katonda akifuula eddoboozi ly’akabi, okubonaabona, okutawaana, oba obulwadde bw’alimu oba bw’alina. Oluusi mu kusoma ekigambo Katonda aleetera omuntu okuyimirira ku kintu ekimufumita mu mutima, ne kimukankanya ku mbeera ye ey’akaseera kano. Emirundi egisinga, mu kuwulira ekigambo nga kibuulirwa, ekyo ky’ateekawo ekikulu olw’okulumiriza, okukyusibwa, n’okuzimbibwa, mw’asisinkana abantu. Katonda emirundi mingi atema abantu n’ekitala ky’ekigambo kye mu ngeri eyo, n’akuba butereevu ku kwegomba kwabwe kwe baagala ennyo mu kifuba, n’atiisa omwonoonyi, n’amuleetera okweyama okutta n’okuleka obubi bw’omutima gwe. Kaakano, okwegomba kwe bwe kuba kumunywezezza nnyo okutuusa okumuwaliriza okukutula enjegere zino eza Mukama, n’okweyambulamu ebikoligo bino, — bwe kuba kuwangula okulumirizibwa kuno, ne kuddayo mu mbeera yaakwo ey’edda, — bwe kuba kusobola okuwonya ebiwundu bye kufuna bwe kutyo, — omwoyo ogwo guli mu mbeera ya nnaku.
Ebibi ebigoberera embeera y’omutima ng’eyo tebyogerekeka. Buli kulabula okw’enjawulo eri omuntu ali mu mbeera ng’eyo kisa ekitabalika; kale nga oyo abiziyiza anyooma Katonda nnyo mu byo! Era nga kino kugumiikiriza kutaliiko kkomo mu Katonda, nti tasuula muntu ng’oyo, n’alayira ng’asunguwadde nti talyingira mu kiwummulo kye!
Ebyo n’obujulizi obulala bungi bwe bulaga okwegomba okw’akabi, oba okutta. Nga Omulokozi waffe bwe yayogera ku mwoyo omubi nti, “dayimooni ow’engeri eno tagobeka awatali kusaba na kusiiba,” nange bwe ntyo bwe njogera ku kwegomba okw’engeri eno. Engeri ey’abulijjo ey’okutta ekibi tegenda kukimala; engeri ez’enjawulo ennyo ziteekwa okukwatibwa.
Kino kye kiragiro ekitongole ekisooka: Lowooza obanga okwegomba oba ekibi ky’olwanyisa kirina obumu ku bubonero buno obw’akabi obukigoberera.
Nga sinnagenda mu maaso, nteekwa okubawa okulabula kumu mu kkubo, waleme kubaawo alimbibwa olw’ebyo ebyogeddwa. Okuva bwe ŋŋamba nti ebintu n’ebibi ebyogeddwako waggulu biyinza okutuuka ku bakkiriza ab’amazima, buli asanga ebintu ebyo mu ye talowoozanga okuva awo nti mukkiriza wa mazima. Bino bye bibi abakkiriza bye bayinza okugwamu n’okutegebwamu, so si bintu ebifuula omuntu omukkiriza. Omuntu yandiyinzizza okusalawo nti mukkiriza olw’okuba mwenzi, kubanga Dawudi eyali omukkiriza yagwa mu bwenzi, nga bw’ayinza okukisalawo okuva mu bubonero obwogeddwako; nga bino bye bibi by’ekibi ne Setaani mu mitima gy’abakkiriza. Essuula ey’omusanvu ey’Abaruumi erimu okunnyonnyola omuntu azaaliddwa omulundi ogwokubiri. Oyo anaalowooza ku ebyo ebyogerwa ku ludda lwe olw’ekizikiza, ku kitundu kye ekitazaalibwanga buggya, ku buyinza n’amaanyi g’ekibi ekibeera mu ye ekikyasigaddewo, era, olw’okuba asanga ebifaanana bwe bityo mu ye, n’asalawo nti azaaliddwa omulundi ogwokubiri, ajja kulimbibwa mu kubala kwe. Kiba kye kimu nga bw’oyinza okuwakana nti: Omuntu ow’amagezi ayinza okulwala n’okufuna ebiwundu, weewaawo, n’akola ebintu ebimu mu busirusiru; n’olwekyo, buli alwadde n’afuna ebiwundu n’akola ebintu mu busirusiru muntu wa magezi. Oba ng’ekitonde ekisirusiru, ekyonoonese mu ndabika, bwe kiwulira omuntu ng’ayogera ku muntu omulungi ennyo mu ndabika, nti alina akabonero oba enkovu ebimwonoona ennyo endabika, ne kisalawo nti olw’okuba nakyo kirina enkovu, n’amabala, n’ebizimba ebitono, nakyo kirungi mu ndabika. Bw’oba oyagala obujulizi nti muli bakkiriza, buteekwa okuva mu bintu ebifuula abantu abakkiriza. Oyo alina ebintu bino mu ye ayinza okusalawo awatali kutya nti, “Obanga ndi mukkiriza, ndi mukkiriza asingayo okuba ow’ennaku.” Naye nti omuntu yenna ali bw’atyo, ateekwa okunoonya obujulizi obulala bw’aba ng’ayagala emirembe.