Essuula 9 · eddakiika 11 ez’okusoma · eddakiika 14 ez’okuwuliriza
Ani Alindokola?
“Teri ddagala mu Gireyaadi? Teriiyo musawo? Lwaki ekiwundu ky’abantu bange tekiwonyezebwa?”—Yeremiya 8:22.
“Mukomeewo mmwe abantu abatali beesigwa, nnaabawonya ne mbafuula abeesigwa. … Weewaawo tujja kudda gy’oli, kubanga ggwe Mukama Katonda waffe.”—Yeremiya 3:22.
“Mponya, Ayi Mukama, nange nnaawona.”—Yeremiya 12:14.
“Nga ndi muntu munaku! Ani alindokola mu mubiri guno ogugenda okufa? Katonda yeebazibwe mu Yesu Kristo Mukama waffe. Etteeka ery’Omwoyo aleeta obulamu mu Kristo Yesu, lyannunula okuva mu tteeka ly’ekibi n’okufa.”—Abaruumi 7:24, 8:2.
Mu lumu ku nkuŋŋaana zaffe, omwami omu yajja gye ndi okunsaba amagezi n’obuyambi. Kyali kyeyoleka nti yali Mukristaayo anyiikivu era eyayigirizibwa obulungi. Yali amaze emyaka egiwerako ng’abeera mu mbeera enzibu ennyo, ng’agezaako okuwa obujulirwa ku Kristo. Ekyavaamu kwe kuwulira nti alemereddwa era nga talina ssanyu. Kye yemulugunyako kyali nti Ekigambo kya Katonda tekyali kimuwoomera, era nti newaakubadde nga yasabanga, kyali ng’omutima gwe tegwali mu kusaba okwo. Bwe yayogeranga n’abalala, oba bwe yawanga omuntu akatabo akabuulira Enjiri, yakikolanga lwa buvunaanyizibwa bwokka: okwagala n’essanyu tebyabangawo. Yayaayaananga okujjuzibwa Omwoyo wa Katonda, naye gye yakoma okumunoonya, gye yakoma okulaba ng’ali wala. Yali alina kulowooza ki ku mbeera ye, era waaliwo ekkubo lyonna ery’okugivaamu?
Kye nnamuddamu kyali nti ensonga yonna yandabikira nga nnyangu nnyo: yali abeera wansi w’amateeka so si wansi w’ekisa. Kasita yali ng’akyabeera bw’atyo, tewaali kyandikyuse. Yawuliriza n’obwegendereza, naye teyategeera bulungi kye nnali ntegeeza.
Ne mmujjukiza enjawulo, okukontana okw’enkukunala, wakati w’amateeka n’ekisa. Amateeka gasaba; ekisa kigaba. Amateeka galagira, naye tegawa maanyi ga kugondera; ekisa kisuubiza, era kituukiriza, kikola byonna bye twetaaga okukola. Amateeka gazitoowerera, gamegga era gasalira omusango; ekisa kibudaabuda, era kiwa amaanyi n’essanyu. Amateeka gakoowoola omuntu yennyini akole kyonna ky’asobola; ekisa kisonga ku Kristo okukola byonna. Amateeka gayita okufuba n’okwekaliriza, era gatusindika eri ekiruubirirwa kye tutayinza kutuuka; ekisa kikola mu ffe byonna Katonda by’ayagala ebirungi era ebiweesa omukisa. Ne mmulaga nti eddaala lye erisooka, mu kifo ky’okulwanyisa okulemererwa kuno kwonna, lyandibadde okukukkiriza ddala, n’okukkiriza essomo ery’obunafu bwe yennyini, nga Katonda bw’abadde agezaako okulimuyigiriza, era, ng’amaze okwatula ekyo, okugwa wansi mu maaso ga Katonda ng’alemereddwa ddala. Awo we yandiyize nti, ekisa bwe kitamuwa kununulibwa na maanyi, teyandisobodde kukola bulungi okusinga bwe yali akoze, era nti ekisa ddala kyandimukoledde byonna. Kyali kimugwanidde okuva wansi w’amateeka, wansi w’okwesigama ku ye yennyini n’okufuba kwe, n’atwala ekifo kye wansi w’ekisa, ng’aleka Katonda okukola byonna.
Mu mboozi ze twagenda tunyumya oluvannyuma, yaŋŋamba nti okulambika kw’obulwadde kwali kutuufu. Yakkiriza nti ekisa kye kirina okukola byonna. Naye era, endowooza nti tulina okubaako kye tukola, nti waakiri tulina okuleeta obwesigwa bwaffe okunyweza omulimu gw’ekisa, yali emusimbye amakanda nnyo, n’atya nti obulamu bwe tebwandyawuddeko nnyo; nti teyandisobodde kugumira buzito bwa bizibu ebipya bye yali agendamu. Mu kunyiikira kwe kwonna okw’amaanyi, mwalimu eddoboozi ery’ekyama ery’okuggwaamu essuubi; teyasobola kubeera mu bulamu nga bwe yamanya nti kimugwanidde. Nnayogedde dda mu ssuula esooka nti mu nkuŋŋaana zaffe ezimu nnakiraba nti eddoboozi lino ery’okuggwaamu essuubi lyali liwulikika. Era tewali musumba eyali akwataganye ennyo n’emyoyo egyagala okubeerera Katonda yekka mu bujjuvu, “okutambula nga basiimibwa Mukama era nga bamusanyusa mu buli byonna,” atamanyi nti kino kiremesa okukulaakulana okwa nnamaddala. Bwe twogera ku kubulwa okusaba mu ngeri ey’enjawulo, n’okwegomba okubeera n’obulamu bw’okusaba obujjuvu, ebizibu ebituyolekera nga bingi nnyo! Tusazeewo emirundi mingi okusaba ennyo era obulungi okusinga, ne tulemererwa. Tetulina maanyi ga kwagala ng’agalina abalala abamu, abasobola okusalawo omulundi gumu ne bakyuka ne bakyusa empisa zaabwe. Obuvunaanyizibwa bwe tulina bukyatunyiga nga bwe bwali bulijjo; kizibu nnyo okufuna obudde obw’okusaba ennyo; essanyu erya nnamaddala mu kusaba, eryandituyambye okugumiikiriza, si lye tuwulira; tetulina maanyi ga kwegayirira n’okukaabirira Katonda nga bwe kitugwanidde; okusaba kwaffe, mu kifo ky’okubeera essanyu n’amaanyi, kufuuse ensibuko y’okwesalira omusango n’okubuusabuusa okutakoma. Oluusi tukungubagidde, ne twatula, ne tusalawo; naye, okwogera amazima gennyini, tetusuubira nkyukakyuka yonna ennene, kubanga tetulaba kkubo lyonna erigituusaako.
Kyeyoleka bulungi nti kasita omwoyo guno gukyafuga, tewali ssuubi lingi lya kulongooka. Okuggwaamu amaanyi kuteekwa okuleeta okuwangulwa. Ekimu ku bintu omusawo by’asooka okufaako bulijjo kwe kuzuukusa essuubi; awatali lyo amanyi nti eddagala lye emirundi mingi terijja kuyamba nnyo. Tewali kuyigiriza kwonna okuva mu Kigambo kya Katonda ku buvunaanyizibwa, ku bwetaavu obw’amangu, ku nkizo ey’omukisa ey’okusaba ennyo, okusaba okulimu amaanyi, okujja okugasa, ng’akaama kano kakyawuubaala mu mutima nti: Tewali ssuubi. Ekyo kye tulina okusooka okufaako kwe kuzuula ensonga ekwekeddwa ereeta okulemererwa n’okuggwaamu essuubi, n’oluvannyuma okulaga nti okununulibwa okuva eri Katonda kukakafu ddala. Bwe tuba nga tetwagala kumatira na mbeera yaffe, tuteekwa okuwuliriza n’okwegatta ku kibuuzo kino: “Teri ddagala mu Gireyaadi? Teriiyo musawo? Lwaki ekiwundu ky’abantu bange tekiwonyezebwa?” Tuteekwa okuwuliriza, n’okuyingiza mu mutima gwaffe, ekisuubizo kya Katonda n’okuddamu kwe kwasisinkana: “Mukomeewo mmwe abantu abatali beesigwa, nnaabawonya ne mbafuula abeesigwa. … Weewaawo tujja kudda gy’oli, kubanga ggwe Mukama Katonda waffe.” Tuteekwa okujja buli omu n’okusaba kwe ye kennyini, n’okukkiriza nti ajja kuddibwamu ye kennyini. Kale tetusaanidde ne kaakano okutandika okukisaba ng’ekyaffe ku nsonga y’okubulwa okusaba, ne tukkiriza nti Katonda ajja kutuyamba: “Mponya, Ayi Mukama, nange nnaawona.”
Bulijjo kikulu okwawula wakati w’obubonero bw’obulwadde n’obulwadde bwennyini. Obunafu n’okulemererwa mu kusaba kabonero k’obunafu mu bulamu obw’omwoyo. Omulwadde singa asaba omusawo amuwe ekintu ekizuukusa okukuba kw’omusuwa gwe okunafu, yandigambiddwa nti ekyo tekyandimuyambye nnyo. Okukuba kw’omusuwa kye kipimo ky’embeera y’omutima n’omubiri gwonna: omusawo afuba okuzzaawo obulamu. Buli muntu ayagala okusaba n’obwesigwa n’amaanyi okusinga, kino ky’alina okuyiga: nti obulamu bwe bwonna obw’omwoyo buli mu mbeera ya bulwadde, era bwetaaga okuzzibwa obuggya. Bw’alitandika okutunuulira, si bunafu bwe mu kusaba bwokka, wabula n’okubulwa okuli mu bulamu bw’okukkiriza, obunafu obwo kwe kabonero kaakwo, lw’alitegeera ddala obuzito bw’obulwadde buno. Olwo aliraba obwetaavu bw’enkyukakyuka ey’omusingi mu bulamu bwe bwonna n’entambula ye, obanga obulamu bwe obw’okusaba, obutali birala wabula okukuba kw’omusuwa kw’omubiri gw’omwoyo, bulina okulaga obulamu obulungi n’amaanyi. Katonda yatutonda bw’atyo nti okukozesa buli kitundu ekiramu kireeta essanyu. Okusaba kwategekebwa okubeera okwangu era okw’obutonde ng’okussa omukka oba okukola eri omuntu omulamu obulungi. Obutayagala bwe tuwulira, n’okulemererwa kwe twatula, lye ddoboozi lya Katonda yennyini ng’atuyita okukkiriza obulwadde bwaffe, n’okujja gy’ali okufuna okuwonyezebwa kw’asuubizza.
Kale bulwadde ki obwo okubulwa okusaba kwe kabonero kaabwo? Tetuyinza kufuna kuddamu kulungi okusinga okwo okulagibwa mu bigambo bino: “Temukyafugibwa mateeka, wabula ekisa kya Katonda.”
Wano tulagiddwa nti wayinza okubaawo engeri bbiri ez’obulamu bw’Omukristaayo. Wayinza okubaawo obulamu obuli ekitundu wansi w’amateeka n’ekitundu wansi w’ekisa; oba obulamu obuli wansi w’ekisa ddala, mu ddembe lyonna okuva mu kwefubitiriza, era nga bulaba mu bujjuvu amaanyi ga Katonda ekisa ge kiyinza okuwa. Omukkiriza owa nnamaddala ayinza okuba ng’akyabeera ekitundu wansi w’amateeka, mu maanyi g’okwefubitiriza, ng’agezaako okukola ky’atayinza kutuukiriza. Okulemererwa okutakoma mu bulamu bwe obw’Ekikristaayo kw’ayatula kuva ku kintu kino kimu: yeesiga yekka, era agezaako okukola kyonna ky’asobola. Ddala asaba era atunuulira Katonda okumuyamba, naye era ye yennyini mu maanyi ge, ng’ayambibwako Katonda, y’alina okukola omulimu. Mu bbaluwa eri Abaruumi, n’Abakkolinso, n’Abaggalatiya, tumanyi nga Pawulo bw’abagamba nti tebaaweebwa nate mwoyo gwa buddu, nti ba ddembe okuva mu mateeka, nti tebakyali baddu wabula baana; nti tewali kintu kye basaanidde kwegendereza okusinga okusibwa nate mu kikoligo ky’obuddu. Buli wantu kye kukontana wakati w’amateeka n’ekisa, wakati w’omubiri, oguli wansi w’amateeka, n’Omwoyo, ye kirabo ky’ekisa, era mu ye ekisa mwe kikolera omulimu gwakyo gwonna. Mu nnaku zaffe, nga bwe kyali mu mirembe egyo egyasooka, akabi akasinga obunene kwe kubeera wansi w’amateeka, n’okuweereza Katonda mu maanyi g’omubiri. Abakristaayo abasinga obungi kirabika eyo ye mbeera mwe basigala obulamu bwabwe bwonna. Eyo ye nsonga lwaki obulamu obutukuvu obwa nnamaddala n’amaanyi mu kusaba bibulwa nnyo bwe bityo. Tebamanyi nti okulemererwa kwonna kuyinza okuba n’ensonga emu yokka: Abantu banoonya okukola bo bennyini ekyo ekisa kyokka kye kiyinza okukola mu bo, ekyo ekisa kye kijja okukola awatali kubuusabuusa.
Bangi tebajja kwetegekera kukkiriza nti buno bwe bulwadde bwabwe, nti tebabeera “wansi w’ekisa.” Tekiyinzika, bwe bagamba. “Okuva ku ntobo y’omutima gwange,” Omukristaayo bw’akaaba, “nzikiriza era mmanyi nti mu nze temuli kirungi, era nti byonna mbifuna lwa kisa kyokka.” “Obulamu bwange bwonna,” omusumba bw’agamba, “mbumazze nga mbuulira era ngulumiza enjigiriza z’ekisa eky’obwereere, era mu ekyo mwe nnafunira ekitiibwa kyange.” “Ate nze,” omuminsani bw’addamu, “nnandisobodde ntya n’okulowooza okulaba abatamanyi Katonda nga balokolebwa, singa obwesige bwange bwokka tebwali mu bubaka bwe nnaleeta, ne mu maanyi ge nnesiga, ag’ekisa kya Katonda ekisukkirivu?” Ddala toyinza kugamba nti okulemererwa kwaffe mu kusaba, kwe twatula n’ennaku, kuva ku butabeera kwaffe “wansi w’ekisa”? Buno tebuyinza kuba bulwadde bwaffe.
Tumanyi nga emirundi mingi omuntu bw’ayinza okuba ng’alwadde obulwadde nga tabumanyi. Ky’alowooza nti kirwadde kitono kikyuka ne kiba obulwadde obw’akabi. Tuleme kwekakasa nnyo nti tetukyabeera, mu kigero ekinene, “wansi w’amateeka,” nga bwe twerowooza nti tubeera ddala “wansi w’ekisa.” Emirundi mingi ensonga y’ensobi eno y’amakulu amatono agaweebwa ekigambo “ekisa.” Nga bwe tukomya Katonda yennyini, olw’ebirowoozo byaffe ebitono oba eby’obutakkiriza gy’ali, bwe tutyo bwe tukomya ekisa kye mu kiseera kyennyini kye tusanyukira ebigambo nga “obugagga bw’ekisa,” “ekisa ekingi ennyo.” Ekigambo kyennyini “ekisa ekisukkirivu,” okuva ku kitabo kya Bunyan n’okweyongerayo, tekikugiddwa ku mazima amanene ag’omukisa agamu gokka ag’okuweebwa obutuukirivu ku bwereere, wamu n’okusonyiyibwa okuzzibwa obuggya buli kiseera n’ekitiibwa eky’emirembe gyonna eri aboonoonyi abasingayo okuba ababi, so nga amazima amalala ag’omukisa ge gamu ag’“ekisa ekisukkirivu” mu kutukuzibwa tegamanyiddwa mu bujjuvu? Pawulo awandiika nti: “… abaliweebwa ekisa kya Katonda … tebalisinga nnyo okufugira mu bulamu olw’omuntu omu Yesu Kristo?” Okufugira okwo mu bulamu, ng’omuwanguzi w’ekibi, kuli wano ku nsi. “Ekibi bwe kyeyongera” mu mutima ne mu bulamu, “ekisa kya Katonda kyo ne kyeyongera nnyo okusingawo,” ekisa kiryoke kifugire mu butuukirivu mu bulamu bwonna ne mu buntu bwonna obw’omukkiriza. Ku kufuga kuno okw’ekisa mu mwoyo Pawulo kw’abuuza nti, “Kale tukole ekibi kubanga tetufugibwa mateeka wabula ekisa kya Katonda?” n’addamu nti, “Kikafuuwe.” Ekisa si kusonyiyibwa ebibi kwokka, wabula maanyi agawangula ekibi; ekisa kitwala ekifo ekibi kye kyalina mu bulamu, era kyeyama, nga ekibi bwe kyafuganga munda mu maanyi g’okufa, okufuga mu maanyi g’obulamu bwa Kristo. Ku kisa kino Kristo kwe yayogerako nti, “Ekisa kyange kikumala,” Pawulo n’addamu nti, “… nneegulumiza n’essanyu lingi olw’obunafu bwange … kubanga buli bwe mba omunafu, olwo nga ndi wa maanyi.” Ku kisa kino, ekijja okukola byonna mu ffe bwe twetegefu okwatula nti tetulina maanyi n’akatono era tetuyinza kwebeesaawo, Pawulo kw’ayigiriza awalala nti, “Katonda ayinza okwaza ekisa kyonna gye muli, bulijjo mubeerenga n’ebibamala byonna mu buli kintu nga musukkirira mu mulimu gwonna omulungi.”
Kitera okubaawo nti omuntu anoonya Katonda n’obulokozi asoma Bayibuli ye okumala ebbanga ddene, naye n’atalaba mazima ag’okuweebwa obutuukirivu olw’okukkiriza, ku bwereere, mu bujjuvu, era amangu ago. Amaaso ge bwe gaazibuka, n’agakkiriza, yewuunya okugasanga buli wamu. Bwe kityo n’abakkiriza bangi, abakwata enjigiriza z’ekisa eky’obwereere nga zikwata ku kusonyiyibwa, tebalabanga makulu gaakyo ag’ekitalo nga kyeyama okukola obulamu bwaffe bwonna mu ffe, era n’okutuwa ddala amaanyi buli kaseera olw’ekyo kyonna Kitaffe ky’ayagala tubeere era tukole. Ekitangaala kya Katonda bwe kyakira mu mutima gwaffe n’amazima gano ag’omukisa, tutegeera Pawulo ky’ategeeza bw’agamba nti, “… si nze nakola wabula ekisa kya Katonda …” Era wano olaba obulamu bw’Ekikristaayo obw’engeri ebbiri. Obumu, mwe “Si nze”—siri kintu, siyinza kukola kintu—tekinnafuuka kya nnamaddala. Obulala, okuwaanyisiganya okw’ekitalo bwe kumala okubaawo, ekisa ne kitwala ekifo ky’okufuba kwaffe, ne tugamba era ne tumanya nti, “ndi mulamu, si ku bwange, wabula ku bwa Kristo abeera mu nze.” Olwo kiyinza okufuuka kye tuyitamu obulamu bwaffe bwonna: “Mukama waffe yankwatirwa ekisa kingi n’ampa okukkiriza kungi, era n’okwagala kwe tufunira mu Kristo Yesu.”
Omwana wa Katonda omwagalwa! Olowooza otya, tekiyinzika nti kino kye kibadde kibulamu mu bulamu bwo, ensonga y’okulemererwa kwo mu kusaba? Tewamanya ekisa bwe kyandikusobozesezza okusaba, singa obulamu bwonna bwali bufugibwa amaanyi gaakyo. Wanoonya okuwangula obutayagala bwo oba obufu bwo mu kusaba ng’ofuba ennyo, naye n’olemererwa. Wagezaako okwesiikuula okusaba ng’okozesa buli nsonga ey’ensonyi oba ey’okwagala gye wasobola okulowoozaako, naye tekyakuyamba. Tekisaanidde kubuuza Mukama obanga obubaka bwe nkuleetedde nga omuweereza we tebuyinza kuba bwa mazima gy’oli okusinga bw’olowooza? Okubulwa okusaba kwo kuva ku mbeera y’obulamu erwadde, era obulwadde obwo si kirala wabula kino—tonnakkiriza, mu bulamu obwa buli lunaku ne mu buli buvunaanyizibwa, obulokozi obujjuvu ekigambo kino bwe kireeta: “Temukyafugibwa mateeka, wabula ekisa kya Katonda.” Ebyo ekisa bye kitegese n’amaanyi kye kitusobozesa okufugira mu bulamu bibuna wonna era bigenda wala munda nga bye amateeka gasaba n’okufuga kw’ekibi, weewaawo bisukkirira nnyo okusingawo. (Laba Ekyongerezo B.)
Mu ssuula eddirira eyo Pawulo mwe yawandiikira nti, “Temukyafugibwa mateeka, wabula ekisa kya Katonda,” atuwa ekifaananyi ky’obulamu bw’omukkiriza ali wansi w’amateeka, n’ebikaawa by’ayitamu ebikoma mu kukaaba nti: “Nga ndi muntu munaku! Ani alindokola mu mubiri guno ogugenda okufa?” Okuddamu kwe eri ekibuuzo ekyo, “Katonda yeebazibwe mu Yesu Kristo Mukama waffe.” kulaga nti waliwo okununulibwa okuva mu bulamu obusibiddwa mu busibe bw’empisa embi ze tulwanyisizza obwereere. Okununulibwa okwo kuyita mu Mwoyo Omutukuvu, atuwa okulaba mu bujjuvu obulamu bwa Kristo kye buyinza okukola mu ffe: “Etteeka ery’Omwoyo aleeta obulamu mu Kristo Yesu, lyannunula okuva mu tteeka ly’ekibi n’okufa.” Etteeka lya Katonda lyali lisobola kututeeka mu buyinza bw’etteeka ly’ekibi n’okufa kyokka. Ekisa kya Katonda kisobola okutuyingiza, n’okutukuuma, mu ddembe ly’Omwoyo. Tusobola okufuulibwa ab’eddembe okuva mu bulamu obw’ennaku obwali wansi w’obuyinza obwatutwala mu busibe, ne tutakola kye twagala. Omwoyo aleeta obulamu mu Kristo asobola okutununula okuva mu kulemererwa kwaffe okutakoma mu kusaba, n’atusobozesa ne mu kino okutambula nga tusiimibwa Mukama era nga tumusanyusa mu buli byonna.
Ayi! toggwaamu ssuubi, toggwaamu maanyi; waliwo eddagala mu Gireyaadi; waliyo Omusawo; waliwo okuwonyezebwa olw’obulwadde bwaffe. Ebitayinzika eri abantu, biyinzika eri Katonda. Ky’otalabamu ngeri yonna ey’okukikola, ekisa kijja kukikola. Yatula obulwadde; wesige Omusawo; saba okuwonyezebwa nga kwe kwo; saba okusaba okw’okukkiriza nti, “Mponya, nange nnaawona.” Naawe osobola okufuuka omuntu ow’okusaba, n’osaba okusaba okw’amaanyi okubeera n’obuyinza bungi.
Essuula 9 ewedde
Ani Alindokola?