Essuula 8 · eddakiika 4 ez’okusoma · eddakiika 5 ez’okuwuliriza
John Praying Hyde — Omutume w’Okusaba mu Buyindi
Yali Ani
John Nelson Hyde yazaalibwa nga 9 Novemba 1865, e Carrollton, mu Illinois, nga mutabani w’omusumba w’Abapresbyteriya eyasabanga Katonda asindike abakozi mu makungula Ge. Bwe yamala okusoma mu ttendekero ly’eby’eddiini erya McCormick Theological Seminary mu 1892, Hyde yasaabala okugenda mu kitundu ky’e Punjab mu bukiikakkono bwa Buyindi, ng’alina obuggavu bw’amatu obw’ekitundu — embeera abo abaamwagala gye baatwala ng’engeri Katonda gye yaggalawo okutu kwe okw’ebweru eri oluyoogaano lw’ensi n’agguliza ddala okutu kwe okw’omunda eri eggulu.
Yakolera mu Buyindi okumala kumpi emyaka amakumi abiri, n’afuuka omwegayirizi asinga okumanyika mu mulembe gwe, era n’afa ekizimba ekibi mu 1912, ng’alina emyaka amakumi ana mu mukaaga, ng’omubiri gwe gukooye ddala. Mikwano gye baayogeranga ku musawo eyasanga omutima gwe nga guvudde mu kifo kyagwo mu kifuba, era baakkiriza nti obuzito obw’ebbanga eddene obw’okwegayirira kwe okw’amaziga bwe bwaguleetera ekyo. Yaleka emabega abakkiriza Abayindi abaamukungubagira nga kitaabwe, n’omusika gw’okusaba ogukyalaga kye kitegeeza okuba omwegayirizi.
Enjigiriza Ye Enkulu ku Kusaba
Obulamu bwa Hyde obw’okusaba tebuyinza kutegeerekeka nga tolowoozezza ku kintu ekyabufuga: omugugu. Teyatwala kusaba ng’empisa ey’okukuuma oba omulimu ogw’okutuukiriza. Yakutwala ng’obuzito bwe yali tayinza kussa wansi — okwagala okw’omunda ennyo, okulumya, okuweebwa Omwoyo, eri abantu b’e Buyindi abatannalokolebwa, okwalabikiranga mu kwegayirira okutakoma, okw’amaziga, era okw’obulumi. Abo abaamumanya baayogera ku muntu eyalabikanga ng’azitoowereddwa mu mubiri olw’okubula kw’abantu mu mwoyo okwamwetooloola, ng’alinga awulira nga kumunyiga mu kifuba. Kino tekyali kwennyamira oba kweraga mu ddiini. Kyali kuyiika okw’amazima okw’okwagala Omwoyo Omutukuvu kwe yali amuteekeddemu — okwagala okutaalina ngeri ndala ematiza kwe kwolesebwamu wabula mu kusaba.
Yalaga mu bulamu bwe ekyo Pawulo kye yannyonnyola mu Abaggalatiya 4:19 — “Baana bange be nnumirwa nate ng’alumwa okuzaala, okutuusa Kristo lw’alibumbibwa mu mmwe.” Omwegayirizi atwala ddala omugugu gw’emmeeme y’omulala tamala gamwogerako eri Katonda; amulumirwa n’amaanyi ag’omukazi ali mu ssaawa ezisinga obuzibu ez’okuzaala — ng’anyigiriza, ng’asinda, ng’agaana okuleka okutuusa okuzaalibwa okw’omwoyo lwe kubaawo. Hyde yali afunye omugugu ogw’engeri eno ku lw’abantu kinnoomu, ku lw’abakozi Abayindi n’abaminsani abaakuŋŋaananga mu lukuŋŋaana olwa buli mwaka olw’e Sialkot, ne ku lw’ekibiina ekinene eky’obukadde bwa Buyindi abatawulirangako linnya lya Yesu.
Pawulo bwe yannyonnyola okusinda kw’Omwoyo yennyini — “Omwoyo yennyini atwegayiririra n’okusinda okutayogerekeka” (Abaruumi 8:26) — eri Hyde tekyali kubudaabuda kwa njigiriza kwokka; kye kyali amazima ge yalabanga mu bulamu bwe obw’okusaba. Yali kibya bubya okuyitamu okwegayirira kw’Omwoyo yennyini mwe kwatambuliranga.
Ebibala ebyava mu bulamu bwa Hyde obw’okusaba byali bya kwewuunya. Ebiwandiiko eby’okusinza bigamba nti okumpi n’olukuŋŋaana lw’e Sialkot olwa 1908 yakola endagaano ne Katonda ku lw’emmeeme emu waakiri buli lunaku, n’alaba abasukka mu bikumi bina nga bajja eri Kristo mu mwaka ogwo; nti yalinnyisa okusaba kwe n’atuuka ku bbiri buli lunaku, n’oluvannyuma ku nnya. Tewali kiwandiiko kya buminsani eky’omu kiseera ekyo ekikakasa emiwendo egyo ddala, naye ennimiro gye yasabira ekyewa obujulizi: e Moga, gye yakolera mu myaka gye egy’enkomerero, abaabatizibwa beeyongera buli mwaka okutuusa 685 lwe baabatizibwa mu 1910. Ebibala byeyongera nga bwe gwenkana omugugu gwe yali mwetegefu okwetikka. Kino tekyali nkola gye yali akozesa; yali nkolagana gye yali agenda ayongera okunywezaamu. Buli mwaka gw’okusaba gwali gwongedde okumanya kwe ku mutima gwa Katonda eri Buyindi, ne gwongera obusobozi bwe obw’okwetikka omugugu, ne gugaziya obwesige bwe nti Katonda okwagala abaabula okulokolebwa kwali kunene n’okusinga okwagala kwe ye.
Hyde yayigiriza mu kyokulabirako kye nti okwegayirira okwegatta n’oyo asabirwa — okusaba okuyingira mu mbeera y’oyo gw’osabira — kwe kusaba okusinga okuba okw’omuwendo omunene era okusinga okuvaamu ebibala. Teyasabiranga baabula ab’e Buyindi ng’ali wala mu bukuumi n’eddembe. Yabakaabiranga. Oluusi yamalanga ennaku nga talya, si lwa kweraga mu mwoyo, wabula kubanga omugugu gwe yali yeetisse gwali muzito nnyo nga tegulekayo kifo kya kulumwa njala. Guno gwe mwoyo gw’Abaruumi 9:1–3, Pawulo w’awandiikira — n’amaanyi agewuunyisa — nti yandyagadde yennyini akolimirwe Katonda singa ekyo kyandireese obulokozi bw’abantu be. Hyde yasasula omuwendo ogwo n’omutima gumu, era ebyavaamu byalabikira mu bibala bye ne mu mubiri gwe.
Era yasabanga n’okukkiriza okw’ekitalo — okukkiriza okukkakkamu era okunywevu okw’omuntu eyali amaze essaawa nnyingi nnyo mu maaso ga Katonda nga takyayinza kubuusabuusa ddala nti Katonda ayagala okulokola. Yasabanga ng’asinziira ku kwagala Katonda kwe yennyini kwe yayatula: “Mukama waffe taludde kutuukiriza ekyo kye yasuubiza ng’abamu bwe balowooza. Wabula ye akyabagumiikiriza, nga tayagala muntu yenna kubula, naye bonna beenenye” (2 Peetero 3:9). Hyde bwe yasabiranga emmeeme okulokolebwa, teyabanga asaba Katonda kukola kintu ky’atayagala kukola. Yabanga yeegatta ku kwagala kw’omutima gwa Katonda yennyini — era okukwatagana okwo okw’okwagala kw’omwegayirizi n’okwagala kwa Katonda kye kyennyini kyaleetera essaala ze okuddibwamu obutayosa.
Omusika gwa Praying Hyde (Hyde Omusabi) kunenya okw’olubeerera eri okusaba okutono, okw’amangu, okutaliimu kufaayo, okuyitibwa okwegayirira mu bitundu bingi eby’ekkanisa ey’ennaku zino — era kuyita kw’olubeerera eri ekintu ekisingawo obuziba. Ebigambo bya Yakobo bya mazima mu buli mulembe: “Okusaba n’omutima omumalirivu ogw’omuntu omutuukirivu, kubeera n’obuyinza bungi, era n’ebivaamu biba bya ttendo” (Yakobo 5:16). Hyde yali mutuukirivu — si lwa bulungi bwe ye, wabula mu Kristo. Era okusaba kwe kwalina obuyinza bungi, era n’ebivaamu byali bya ttendo. Ebyo byombi biri eri buli mukkiriza eyeetegefu okusasula omuwendo gw’okwegayirira okw’amazima.
Essaala
Omwoyo Omutukuvu, tuwe ku mugugu Praying Hyde gwe yeetikka — okwagala abaabula okw’omunda ennyo okututuusa ku maviivi, okusaasira abazibe b’amaaso mu mwoyo okw’amaanyi ennyo ne tutawummula okutuusa nga balabye. Tujjuze okwegayirira Kwo kwennyini ku lw’ensi etamanyi Mulokozi waayo. Amiina.