Essuula 2 · eddakiika 6 ez’okusoma · eddakiika 7 ez’okuwuliriza
Omusajja ow’Ennamuziga Ennya ku Ggaali Lye
Nnyinza okukola byonna mu oyo ampa amaanyi. ABAFIRIPI 4:13
Amaka ag’Abasukuuti ab’endagaano. Albert Benjamin Simpson yazaalibwa nga 15 December, 1843, e Bayview ku kizinga Prince Edward Island, okumpi n’olubalama lw’ebuvanjuba lwa Canada. Bazadde be, James ne Janet Simpson, baali Basukoti, Abapresbiteri, era nga bakakali mu ngeri ey’edda ey’abaakola endagaano (covenanters). Kitaawe yali muzimbi w’amaato era musuubuzi, era mukadde mu kkanisa; Ssabbiiti yakuumibwanga awatali kwekkiriranya, era katekisimu yayigibwanga. Ku nkomerero y’emyaka gya 1840 ebyenfuna by’obusuubuzi bw’oku nnyanja byagwa wansi, bizinensi y’amaka n’egwa, ne basenguka okugenda ebugwanjuba e Chatham mu Ontario. Omulenzi yakulira mu maka agaali gakendedde mu by’obugagga, agaaliko obukakali bw’eddiini n’okweraliikirira okungi. Yali mwana atya amangu era eyeegendereza ennyo mu ndowooza ye ey’omunda, era eddiini ye yamufuula munaku. Yakkiriza enjigiriza naye n’atasobola kuzifunamu mirembe, era n’afuba okutuusa omubiri gwe lwe gwagwa. Okwo kwe kwali okugwa okusooka ku kugwa okuwerako okwali kugenda okulabika mu bulamu bwe.
Omulimu omulungi ogusooka. Obuweerero bwajja nga buyita mu kitabo. Mu mwaka gwe ogw’ekkumi n’etaano, mu kiseera eky’okuzuukuka mu Chatham ng’omubuulizi w’enjiri ow’e Ireland eyali azze okukyala abuulira, yasanga ekitabo eky’edda eky’Omupulitaani Walter Marshall, The Gospel Mystery of Sanctification, n’asoma sentensi eyasumulula ekizibu kye: nti omulimu omulungi ogusooka omuntu gw’alikola kwe kukkiriza Mukama Yesu Kristo. Yali amaze ebbanga ng’agezaako okwekolamu okusaanira okujja. Yalaba nti okukkiriza kwe kwali okujja. Teyafuna nneewulira ya maanyi emuyiikako — ku ekyo yali mwesimbu obulamu bwe bwonna — naye n’akakasa nti Kristo yali amukkirizza. Mu January 1861 yawandiika endagaano entongole ng’eyeewaayo eri Katonda, n’agissaako omukono. Yayingira Knox College, Toronto, n’atikkirwa mu 1865.
Ebifo by’obubuulizi bisatu eby’ekitiibwa. Ebyaddirira gwali mulimu ogw’obuwanguzi obutakoma ku ngulu n’obutamatira obusirifu munda. Ku myaka abiri mu gumu yayitibwa mu Knox Presbyterian Church e Hamilton, Ontario, ekimu ku bibiina by’abasinza ebisinga obunene mu Canada. Yawasa Margaret Henry ennaku bbiri oluvannyuma lw’ebigezo bye eby’okutongozebwa ng’omusumba, era ku Ssande eyaddako yali addiddeyo ku kubuulira mu kkanisa ye. Yakola n’amaanyi mangi nnyo, n’ayongerako bammemba nga lusanvu mu myaka munaana.
Emyaka gy’e Hamilton era gyaleeta ennaku eyasooka. Omwana waabwe ow’obulenzi ow’okubiri, Melville Jennings, yafa ng’aweza emyaka esatu. Simpson yawandiika oluvannyuma nti okutuusa olwo yali agendanga eri amaka agafiiriddwa n’okusaasira okwali okw’amazima naye nga tekuliiko kye kukwatako, kubanga yali tamanyi nnaku ku bubwe. Babiri ku baana baabwe mukaaga baaziikibwa nga bakyali bato. Mu December 1873 yasengukira mu Chestnut Street Presbyterian e Louisville, Kentucky, ekkanisa ya Presbyterian eyali esinga ekitiibwa mu kibuga ekyo. Eyo yakubiriza enkuŋŋaana ez’enjiri ezigatta amadiini gonna, era n’azimba ekizimbe ekyangu eky’okusinzizaamu (tabernacle) abakozi abaali batalina ngoye nnungi basobole okujja awatali kukwatibwa nsonyi. Kyagenda bulungi, naye ekibiina kye tekyasanyuka ddala. Mu 1879 yayitibwa mu Thirteenth Street Presbyterian Church mu kibuga New York, n’atuuka n’asanga ekintu ekyali kigenda okulaga obulamu bwe bwonna obwali busigaddeyo: abagwira emitwalo n’emitwalo nga bayiika mu kibuga ekkanisa zaakyo ez’ekitiibwa mwe zaali tezirina kigendererwa kya kubaaniriza.
Embeera bbiri enkulu. Ebintu bibiri bye yayitamu byamukyusa, era byajja nga biwuddiddwamu emyaka musanvu. Ekisooka kyali mu 1874, e Louisville. Ng’akooye nnyo era ng’ategeera nti obuweereza bwe bwatambuliranga ku maanyi ge yennyini, yasoma The Higher Christian Life ekya W. E. Boardman, n’ayingira mu kye yannyonnyola oluvannyuma ng’okukkiriza Kristo ng’okutukuzibwa kwe — si kufuba kuggya wabula okwesigama okuggya. Obuweereza bwe obwa nnamaddala yabubalira okuva olwo. Ekyokubiri kyali mu biseera by’ebbugumu ebya 1881. Yali amaze emyaka ng’alwadde omutima; omusawo mu New York yali amuwadde emyezi esatu. Mu kifo ky’enkuŋŋaana e Old Orchard Beach mu Maine yawulira Dr Charles Cullis ng’ayigiriza ku kuwonya okw’obwakatonda, era obujulizi bwamukwatako nnyo okusinga ensonga ezaaleetebwa. Ku Lwokutaano olweggulo mu August yagenda yekka mu kibira kya payini n’akola obweyamo obw’ebitundu bisatu: nti akkiriza okuyigiriza kwa Bayibuli nti Yesu ye muwonya w’omubiri; nti amutwala awo wennyini ng’obulamu bwe obw’omubiri olw’ebyetaago byonna eby’omubiri gwe okutuusa omulimu gw’obulamu bwe lwe gunaaggwa; era nti amaanyi g’anaaweebwa yandigakozesezza olw’ekitiibwa kya Katonda n’okuweereza abalala. Yava mu kibira ng’akyuse. Olunaku olwaddirira yalinnya olusozi olwa ffuuti enkumi ssatu. Yawangaala emyaka emirala amakumi asatu mu munaana, era n’akola ku sipiidi eyakooyanga abasajja abato ennyo okumusinga.
Okwawukana. Oluvannyuma mu mwaka ogwo yasaba ekibiina kye okukkiriza ekibinja ky’abagwira Abayitaliyaani abaali bakyuse okufuuka bammemba. Baagaana. Mu November 1881 yalekulira — omusaala ogwali gumunywevu, ekifo ky’obubuulizi eky’ekitiibwa, n’ekkanisa mwe yakulira era mwe yatongolezebwa — nga talina kibiina, talina nsimbi zimuyingirira, era ng’alina amaka ag’okulabirira. Yabatizibwa mu kunnyikibwa mu kkanisa y’Ababatisti mu New York ku ntandikwa y’omwaka ogwaddirira. Yatandika okubuulira mu kizimbe (hall) eri abantu batono nnyo. Mu myaka mitono Gospel Tabernacle yali emu ku bibiina ebisinga obujjumbize mu kibuga, era yali ekola ekyo ekitaakolebwanga muntu mulala yenna: emirimu gy’okununula abaabula, emirimu mu baavu, ennyumba y’abaana bamulekwa, amaka abalwadde mwe baasobolanga okusula ne basabirwa, n’okusinza kw’abagwira mu nnimi zaabwe.
Ebitongole ebyazimbibwa okusindika abantu ebweru. Mu 1882 yaggulawo essomero ery’okutendeka abaminsani — essomero lya Bayibuli erisooka mu North America — ng’akkiriza nti abakkiriza aba bulijjo abalina okutendekebwa okw’enkola n’okuyitibwa basobola okutuusibwa mu nnimiro mu myaka ebiri mu kifo ky’emyaka musanvu. Oluvannyuma lyasengukira waggulu ku mugga Hudson e Nyack. Kumpi buli ssomero lya Bayibuli mu nsi lisibuka mu ndowooza eyo. E Old Orchard mu 1887 yatandikawo ebibiina bibiri: Christian Alliance, olw’okuzimba obulamu obw’omwoyo eka, ne Evangelical Missionary Alliance, olw’okutuma abakozi ebweru. Mu 1897 byegatta ne bifuuka The Christian and Missionary Alliance. Teyalowoozangako kutandikawo kkanisa ya njawulo (denomination). Yayagala ekibiina ekitambula munda mu kkanisa ezaaliwo — okussa kimu kw’abantu okuva mu buli nnono nga bagattibwa Enjiri ey’Ebitundu Ebina n’okubuulira ensi yonna enjiri. Kyafuuka kkanisa ya njawulo ne kiba bwe kityo, ekitera okubaawo. Mu kiseera kye kimu yakulembera magazini eyafulumanga buli wiiki okumala kumpi emyaka amakumi ana, yawandiika ebitabo nga kikumi nga mw’otwalidde n’ekitabo ekinnyonnyola Bayibuli yonna, era n’ayiiya ennyimba ezisoba mu kikumi, emirundi mingi ng’awandiika ebigambo ku Lwomukaaga ekibiina kibiyimbe ku Ssande.
Ekibuuzo kya Pentekoote. Oluvannyuma lwa 1906 Okuzuukuka kw’Abapentekoote kwayita mu bibiina ebyali bisinga okuliraana ekikye, era abantu bangi ab’omu Alliance ne bakwatibwamu. Okuddamu kwa Simpson kwali kwa bwenkanya nga bwe yali bulijjo, era tekwamatiza muntu yenna ddala. Yeegombanga okufuna amaanyi g’Omwoyo agasingawo, era mu August 1907 n’addayo mu kibira kya payini kye kimu e Old Orchard okusaba Katonda amubatize mu ngeri ejjuvu okusingawo. Teyayogera mu nnimi, newaakubadde olwo oba oluvannyuma. Yasalawo nti okwogera mu nnimi kirabo kya nnamaddala Katonda ky’agaba nga bw’ayagala, era nti si bukakafu obwetaagisa obw’okujjula Omwoyo — era n’ateekawo enkola eyeeyolekedde mu Alliance okuva olwo: tonoonya, togaana. Omuwendo gwali gwa nnamaddala. Ekibiina kyafiirwa bammemba ku njuyi zombi, eri abo abaayagala ebisingawo n’eri abo abaayagala oluggi luggalwe.
Enkomerero. Emyaka gye egy’enkomerero gyali mizibu. Yanafuwa, n’atandika okwerabira, era n’ayita mu kiseera eky’ekizikiza eky’omwoyo mikwano gye kye baalaba nga kibaluma nnyo okulaba mu musajja eyali ayigirizza abalala bangi nnyo ku buwanguzi. Yava ku bukulembeze mu 1918. Yazirika n’atamanya (coma) nga 28 October, 1919, n’afa olunaku olwaddirira e Nyack, ng’aweza emyaka nsanvu mu etaano. Teyaleka bugagga. Yaleka essomero ery’okutendeka, magazini, ekitabo ky’ennyimba, ekifo ky’okusinza ekijjudde abaavu, n’abaminsani ebikumi ebiwerako abaasaasaana mu nsi yonna mu bifo bye yali tazzenga alaba era bye yasabiranga ng’abiyita amannya.