Essuula 17 · eddakiika 7 ez’okusoma
Lakabu
“Olw’okukkiriza bbugwe wa Yeriko yagwa, ng’amaze okwetooloolwa okumala ennaku musanvu. Olw’okukkiriza Lakabu omwenzi teyazikirira wamu n’abo abataagonda, kubanga yasembeza abakessi n’emirembe” (Abaebbulaniya 11:30).
Olugero lwa Yeriko ne Lakabu lusangibwa mu Yoswa essuula 2, ne 3, ne 6:22 n’ebiddirira.
Yeriko kye kyali ekibuga ekyasooka ekyaliko bbugwe Abayisirayiri kye baasanga bwe baamala okusomoka omugga Yoludaani okuyingira mu Kanani. Baali batya okuwangula ekibuga kino nga tebalina byakulwanyisa? Yoswa, omukulembeze omuggya ow’abantu ba Katonda, yatuma abakessi babiri okwekenneenya ekizibu kino. Bayingira mu nnyumba ya Lakabu eyali ezimbiddwa ku bbugwe w’ekibuga. Awandiikiddwa ng’omwenzi, newankubadde abamu ku bannafuluma abogera nti kino tekitegeeza kirala wabula nti yali nnyini nnyumba ey’abagenyi eyapangisanga.
Abantu b’e Yeriko baali bamanyi bulungi nti Abayisirayiri baali basembera era baali bawulidde ebigambo ku bintu eby’ekitalo katonda waabwe bye yali abakoledde, kale bwe waajja abagwira babiri mu kibuga, kyali kya bwerere okulowooza nti baali bakessi.
Lakabu asalawo okulimba abantu be, ng’akweka abakessi baleme okuzuulibwa, era ng’agamba abaabuuza nti abasajja bombi baali bavuddemu ekibuga nga baakayingira. Tetumusiima olw’obukuusa n’obulimba bwe, naye ebyafaayo bigenda kulaga nti Katonda yali alina ekigendererwa ku Lakabu ekyasukka wala ku kyonna kye yali asaanira.
Abakessi baddayo eri Yoswa n’amawulire ag’essanyu nti abatuuze b’ekibuga bajjudde okutya era nti “Mukama atuwadde ensi yonna mu mikono gyaffe” (Yoswa 2:24).
Yoswa awa abantu be ebiragiro ebirabika ng’ebitaliimu makulu, naye yabiwulira okuva eri Katonda kale kimugwanira okubigondera. Baali ba kwetooloola ekibuga omulundi gumu buli lunaku okumala ennaku mukaaga, ate ku lunaku olw’omusanvu emirundi musanvu! Abantu bandimubuuzizza, bandiwakanye, naye kaakati baali batandise okutegeera obulungi engeri za Katonda.
Okukkiriza tekuwakanya magezi; kusukkulumye ku magezi. Ku lunaku olw’omusanvu, nga bamaze okwetooloola ekibuga emirundi musanvu, bakabona ne bafuuwa amakondeere, abantu ne baleekaana, bbugwe n’agwa!
Kwali kukkiriza kwa Yoswa okungi okwakola kino? Kya kyewuunyo nti erinnya lye n’okwogerwa teryogerwa mu Abaebbulaniya! Singa omuwandiisi waffe yali ayagala okulaga okukkiriza kwa Yoswa okungi mu Katonda, yandikozesezza ekyokulabirako kya Yoswa ne Kalebu abaakomawo nga bamaze okuketta ensi mu Okubala 14. Bannaabwe abakessi ekkumi baali bajjudde okutya era tebaayagala kweyongerayo, ekyaleetera Kalebu ne Yoswa okubasunguwalira, nga bagamba nti “Mukama ali wamu naffe; temubatya!” (Okubala 14:9). Baakkiriza mu Katonda, naye omuwandiisi eri Abaebbulaniya tagezaako kutulaga bwesige bwabwe obungi, wabula ebikolwa bya Katonda olw’okukkiriza.
Okukkiriza tekwetaaga muntu kutegeera na kukkiriza; kwetaaga omuntu yenna anaagondera, ne bw’aba nga tategeera oba takkiriza! “Ai Mukama, nzikiriza; nnyamba obutakkiriza bwange!” (Makko 9:24). Kyetaagisa omuntu okugondera ekigambo kya Katonda. Okugonda kwalabika bbugwe n’agwa, olw’okukkiriza. Katonda yali ayogedde, abantu ne bagondera, Katonda n’asindika bbugwe wansi. Singa yali abagambye okwogera n’olusozi ne bagondera, yandisesengudde olusozi.
Nga Lakabu alabika ng’ekyokulabirako eky’ekitalo eky’okukkiriza ng’omuntu bw’asooka okumutunuulira! Wano waliwo omukazi omulimba, omukuusa, era eyalya olukwe eggwanga lye, naye ate omuwandiisi eri Abaebbulaniya n’omutume Yakobo bombi bamuwandiika ng’ekyokulabirako eky’okukkiriza. Kale okukkiriza kwe kulabikira wa? Kyali lwa kukkiriza Lakabu bwe yatazikirira.
Katonda yamuwonya olw’engeri gye yayanukulamu obujulirwa bwe yali abuweredde munda ye. Yagamba abakessi abaali bakwekeddwa ku kasolya ke nti, “Mmanyi nga Mukama abawadde ensi, era nga entiisa yammwe etugudde, era nga abatuuze bonna ab’ensi baggwaamu amaanyi olwammwe… Awo bwe twakiwulira, emitima gyaffe ne gisaanuuka, era tewaasigala mwoyo mu muntu yenna olwammwe, kubanga Mukama Katonda wammwe, ye Katonda mu ggulu waggulu ne ku nsi wansi” (Yoswa 2:9,11).
Baliraanwa be bonna baakkiriza nga ye bwe yakkiriza, naye ne banywerera ku ssuubi lyabwe eritaliimu nti mu ngeri emu bandisobodde okuwugula omusango gwa Katonda gubaveeko. Baakkiriza nti bakatonda baabwe baali bakyalina amaanyi agamu okwolekera Katonda. Obutafaanana naye, tebaayagala kwatula kye baali bamanyi ng’amazima, kubanga okumanya kwabwe kwali kwa mutwe okwesigamiziddwa ku bigambo ne bye baawulira, songa okwe kwali kumanya kwa mutima okufaanana ng’okwa Peetero bwe yalangirira ku lusozi Kerumooni nti, “Ggwe Kristo!” (Yoswa 2:11). Yali n’okukakasa era n’okwatula.
Nga abantu b’e Yeriko baali bakyamu nnyo! Nga bwe kiri eri ebibiina by’abantu leero abakkiriza nti Mukama tajja kutuukiriza kye yagamba okusala omusango ku nsi eno olw’ekibi kyayo n’okugaana okukkiriza ekkubo lyokka ery’okuwona - obulokozi obusangibwa ku musaalaba gwa Yesu.
Mu lugero lwa Lakabu, Katonda akuba ekifaananyi ekirala eky’omusaalaba ogwo, mu kusaba Lakabu okuwanika akaguwo akamyufu ku ddirisa lye, amaggye agalumba galyoke gakamanye ng’akakakasa okununulibwa kwe. Akaguwo akamyufu bulijjo kabadde kye tuwonyezebwa; omukutu ogwo ogw’omusaayi ogukyakulukuta okuva mu bisago bya Kalivali.
Bbugwe bwe yagwa, Lakabu n’ab’omu maka ge baawonyezebwa nga bwe yali asuubiziddwa, kubanga yeesiga nti akaguwo akaali ku ddirisa lye kagenda kussibwamu ekitiibwa. Mu ngeri y’emu, Katonda yeewaddeyo okussa ekitiibwa bonna abajja gy’ali nga bayita mu musaayi. Tewali kkubo ddala! “Buli akkiriza Omwana alina obulamu obutaggwaawo; naye atagondera Mwana taliraba bulamu, wabula obusungu bwa Katonda bubeera ku ye” (Yokaana 3:36). “Nga mumanyi nti mwanunulwa… si na bintu ebiggwaawo, ng’effeeza oba zaabu, wabula n’omusaayi gwa Kristo ogw’omuwendo omungi, ng’ogw’omwana gw’endiga ogutaliiko bulema wadde ebbala” (1 Peetero 1:18-19).
Lakabu yali asinza bakatonda, eyakuzibwa okusinza bakatonda abalala. Ekitangaala kye yalina kiyinza obutaba kinene nnyo, emikisa gye yalina gyali mitono, naye yagoberera akatangaala ako akaali munda ye.
Yakkiriza mu bujjuvu, era n’awonyezebwa; guno gwe musingi ogw’amazima ogw’okukkiriza.
Mu Matayo 1, tusanga olulyo lwa Yesu, omwana wa Dawudi, omwana wa Ibulayimu. Ekigendererwa ky’omutume kwe kulaga abasomi be Abayudaaya obusika obukulu era obw’obwakabaka Yesu mw’ava. Ye Muyudaaya ddala, ng’omwana wa Ibulayimu; era ye kabaka ddala olw’okuzaalibwa okuyita mu basajja, ng’omwana wa Dawudi, naye laba erinnya erissiddwamu ekitiibwa mu lunyiriri olw’okutaano. Lakabu omwenzi, eyawonyezebwa olw’okukkiriza, ye jjajja omukulu ennyo owa kabaka Dawudi! Awandiikiddwa ng’omuzadde omutereevu ow’Omulokozi!!
Muwala wange Corinne yeenyigira nnyo mu kunoonyereza ku lulyo lwaffe. Kino kyali kinsanyusa nnyo okusooka, naye bwe yatandika okusima okugenda mu buziba, ne ntandika okweraliikirira katono.
Nnali nsomye ekitabo kya “Time Life” ekyali ku “Pirates of the Caribbean” mu kyasa eky’ekkumi n’omunaana ne nkwatibwa entiisa okuzuula nti abamu ku baamanyibwa ennyo baali Bawelisi, nga nze!
Nnali ntidde olunaku Corinne lw’anaalangirira, ng’alina amaaso ag’amalala, nti omu ku bajjajjange yali munyazi eyamanyibwa ennyo.
Omwoyo Omutukuvu bwe yaluŋŋamya abatume okuwandiika Enjiri, teyatukwekera nti Yesu yava mu bamalaaya, abakuusa, abatemu, n’abaayagalanga abakazi. Ddala, nnyina Maliyamu tekyandibadde kyangu okugumira amaaso ag’okubuusabuusa aga baliraanwa be bwe kyalabika nti yali lubuto nga tannafumbirwa! Tewali kye tubuulirwa ku bazadde be, bajjajja b’Omulokozi. Kiyinzika okuba nga kyava ku nsonga nti kyabazibuwalira nnyo okukkiriza ensonyi olubuto olw’engeri eyo lwe lwandibaleetedde? Kubanga, baali basobola batya okukkiriza nti muwala waabwe yali akyali mbeerera nga kyali kirabika nti yali lubuto?!
Singa nnali Katonda, nandikikoze mu ngeri endala! Nandireeteredde mutabani wange okuzaalibwa mu ddwaliro erisinga obulungi mu Yerusaalemi, ng’alabirirwa abasawo abasinga obumanyirivu. Nandironze omumbejja ow’obwakabaka, omukazi asinga obulungi, ow’obukugu, era eyasoma okusinga mu nsi yonna okuba nnyina, era nandimwetoolodde n’obugagga n’ekitiibwa bye yali amanyiridde. Nandirangiridde ensi yonna nga nkozesa eddoboozi eryafaanana ng’okubwatuka okuva mu ggulu, nti mutabani wange yali azaaliddwa.
Mu kifo ky’ekyo, Katonda yalonda Yesu okuzaalibwa mu kiraalo ky’ente, ekifo ekijjudde obucaafu n’akawunga, ekitundwamu ente. Kitaawe yandikwatiddwa ensonyi ne nnyina yandibadde bw’omu, ng’agaanibwa mikwano gye, era oboolyawo n’ab’omu maka ge, ng’awulira ebivumo eby’obumalaaya mu matu ge. Okulangirira kwe kwawulirwa abasumba abawombeefu abaali balunda endiga zaabwe zokka. Omusajja wa Katonda ow’okukwataganya n’abantu ddala yaliremererwa, si bwe kityo!
Luno lwe kwagala! Tewali ngeri Yesu gy’ayinza okusikiriza abantu okumugoberera olw’ekifo kye, obugagga bwe, oba olulyo lwe. Tajja kukkiriza bintu bino kukunyaga ddembe lyo ery’okwesalirawo. Ekintu kyokka ky’akwetaaga kwe kwagala kwo, era okwo tekuyinza kusikibwa ku ggwe lwa maanyi. Tajja kukukyusakyusa kumugoberera.
Abasajja ab’amaanyi ab’ensi eno balina abagoberezi baabwe abanywerera ku bo olw’ekitiibwa kye babawa. Pulezidenti omuggya bw’alondebwa, twetegereza amawulire n’obwegomba okulaba abo b’anaakuŋŋaanya okumwetooloola. Yesu tawa bagoberezi be ku bugagga n’obuyinza bw’ensi eno. Mu kifo ky’ekyo, yeegattako abantu abasingira ddala obwavu, abantu bonna balyoke bawulire nti basobola okumusemberera. Oli omuntu atategeerekeka, agaaniddwa, akubiddwa wansi, oba avunaanibwa? Asobola okukusaasira kubanga naye yakolebwa mu ngeri y’emu. Oli omwavu, atalina kitiibwa, atalina kya kwenyumiriza? Ategeera, kubanga naye yatambulira mu kkubo lye limu.
Napoleon Bonaparte bagamba nti yayogera nti, “Mu myaka amakumi asatu mu esatu Alegezanda Omukulu yawangula ensi yonna eyamanyibwa.
Mu myaka gye gemu, nange nawangudde ensi yonna eyamanyibwa. Ffembi twawangula n’amaanyi g’ekitala. Mu myaka amakumi asatu mu esatu Yesu naye yawangula ensi yonna, naye yawangula n’amaanyi g’okwagala - era annywangudde!”
Katonda yalonda omwenzi, olw’okukkiriza, ng’amanyi nti, mu ye mwe mwandivudde Omulokozi w’Ensi; Omwana we omwagalwa, Yesu.
Kino kye kisa! Okwagala okutasaanirwa!
Obufunze Omuwandiisi eri Abaebbulaniya ne Yakobo bombi baawa Lakabu ng’ekyokulabirako eky’okukkiriza mu bikolwa.
Abayisirayiri bwe baali basembera e Yeriko, Katonda yali atuukiriza ebigendererwa bye. Yali agenda kulonda omukazi eyali agenda kufuuka jjajja wa Yesu, omwenzi eyava mu ggwanga ery’abakaafiiri. Yali tamanyi kigendererwa kye bwe yakweka abakessi!
Tusaanidde okuyiga emisingi gino: 1. Yoswa yakkiriza Katonda era n’agondera. Erinnya lye teryogeddwa mu lunyiriri lwaffe kubanga okukkiriza tekuleetera muntu kitiibwa; ekigendererwa kyakwo kwe kuleetera Katonda ekitiibwa.
2. Okukakasa kwa Lakabu kwafuuka okwatula.
3. Ebisuubizo bya Katonda gye tuli byesigamiziddwa ku kukozesa akaguwo akamyufu (omusaayi).
4. Katonda alina ekigendererwa eky’amaanyi ku bonna abatambulira mu kukkiriza.
5. Ekisa kituuka ku basingira ddala wansi ne kibayimusa okutuuka ku bugulumivu obw’obwakabaka.