Musa

“Olw’okukkiriza Musa bwe yazaalibwa, abazadde be baamukweka emyezi esatu, kubanga baalaba ng’omwana mulungi, era tebaatya kiragiro kya kabaka. Olw’okukkiriza Musa bwe yakula, yagaana okuyitibwa omwana w’omuwala wa Falaawo, n’asalawo okubonaabonezebwa wamu n’abantu ba Katonda okusinga okusanyukira mu ssanyu ery’ekibi eritaliwo. Yalowooza nti okuvumibwa ku lwa Kristo bwe bugagga obusinga eby’obugagga bya Misiri, kubanga yali atunuulira empeera.

Olw’okukkiriza yava mu Misiri, nga tatya busungu bwa kabaka, kubanga yagumiikiriza ng’alaba oyo atalabika. Olw’okukkiriza yakwata Embaga ey’Okuyitako n’amansira omusaayi, omuzikiriza w’ababereberye aleme okubakwatako. Olw’okukkiriza abantu baasomoka Ennyanja Emyufu ng’abatambulira ku lukalu, naye Abamisiri bwe baagezaako okukola bwe batyo, baasaanyizibwawo (Abaebbulaniya 11:23-29).

Wano we watandikira okumanyisa mu bufunze obulamu bwa Musa, mukwano gwa Katonda.

Ekyafaayo ekijjuvu ekitegeezebwa mu byawandiikibwa ebimpi ebiri waggulu kisangibwa mu Okuva 2-14.

Oluvannyuma lw’okuzaalibwa kwe mu Misiri, Falaawo eyali afuga ensi eyo yafulumya ekiragiro nti abaana bonna abalenzi baba battibwa, ng’atya nti Abayudaaya bayinza olunaku olumu okuyitirira obungi ne bagolokoka mu maanyi ne balwanyisa Misiri. Naye abazaalisa baatya Katonda, kyebaava batakola nga Falaawo bwe yalagira. Katonda yabawa omukisa olw’ekikolwa kino, era Abayudaaya ne bafuuka ba maanyi nnyo.

Amaka agamu ag’Abaebbulaniya agaalina omwana omulenzi omuto baamukweka mu bitoogo olw’okukkiriza okutuusa Katonda lwe yayolesa omwana eyakwekebwa eri omuwala wa Falaawo (Okuva 1-2). Katonda ye yaluŋŋamya Omuleevi ono ne mukyala we okukweka omwana waabwe mu kifo Katonda kye yandiragidde; yandizuuliddwa omumbejja.

Okukkiriza kwabwe kulabikira mu ngeri gye baagondera okukubirizibwa okw’omunda kuno.

Musa bwe yakula, Katonda yamuluŋŋamya okufuuka omusumba mu nsi ya Midiyaani (Abaebbulaniya 11:27). Eyo we yasigala okutuusa lwe yaweza emyaka kinaana, ng’alunda endiga za sezaala we, Yesero (Okuva 2:11-3:1). Ebyafaayo eby’obutonde bitubuulira nti Musa yadduka ng’atya Falaawo kubanga yali asse omuntu! Newaakubadde nga yakuzibwa mu maka ga Falaawo, yali ayigirizibwa abaddu Abaebbulaniya - nnyina ng’ali mu bo - era yamanya nti mwana wa bantu Abaebbulaniya. Yawulira okusikirizibwa okw’omunda eri abantu abaamuzaala newaakubadde nga yali yeetooloddwa ebintu eby’ekitiibwa n’obugagga bwa Misiri. Okwegomba okwenkana awo ne kufuumuuka mu bukambwe obw’obussi, n’obwesudde obw’okudduka.

Sikkiriza nti Ebyawandiikibwa bikontana, noolwekyo tuteekwa okusoma ebyafaayo ebiri mu Abaebbulaniya 11 nga bitegeeza obuluŋŋamya bwa Katonda mu bulamu bwa Musa aleme okutuukibwako obusungu bwa Falaawo. ‘Okutya,’ kitegeeza okutuukibwako obusungu bwa Falaawo.

Omuwandiisi eyawandiikira Abaebbulaniya atunuulira ebyabaawo ng’azzaayo omwoyo emabega, era asobola okulaba, mu byabaawo byonna eby’obulamu bwa Musa, omukono gwa Katonda ogw’olwatu nga guluŋŋamya. Ateekateeka omuntu okukola omulimu.

Ebyafaayo ebyaddirira biraga ensonga lwaki Katonda yamuggya mu maka ga Falaawo, newaakubadde ng’ekikolwa ekyakivaako kyali bukambwe bwa Musa yennyini.

“Nga obulamu buno bwafaafaaganyizibwa!” tuyinza okwogera nga twuntuulira omusajja ono, eyatendekebwa mu maka ga Falaawo, nga mukugu okwewanirira mu bantu ab’ebitiibwa bonna. Mu kifo ky’ekyo, tumusanga ng’akola ng’omusumba, ng’alunda endiga. Kino yakikola emyaka 40 ‘egyafaafaaganyizibwa’!

Naye tewali kifaafaaganyizibwa Katonda bw’aba afuga. Kutendekebwa ki okusingako obulungi okwandibaddewo ku lw’omulimu Katonda gwe yali ategeka?!

Yayagala omusajja, eyamanya empisa z’embuga za Falaawo era eyandisobodde okukulembera obukadde n’obukadde bw’endiga ezikaaba, ez’amagulu abiri, okumala emyaka amakumi ana mu ddungu!

Buli nkyukakyuka mu kkubo ery’obulamu bwa Musa yali yalagiddwa Katonda; yali ateekateeka omuntu ow’enjawulo ku lw’ekigendererwa eky’enjawulo, era yali alonze omuntu omutuufu, kubanga yamanya omutima gw’omusajja ono, era nti asobola okwesigibwa okugoberera obuluŋŋamya bwe olw’okukkiriza.

Naye okusooka, waaliwo ekisaka ekyaka omuliro (Okuva 3:2), Katonda gye yafuna okuzibu okunene mu kukakasa omuddu we okuba n’obwesige obungi mu busobozi bwe n’obuluŋŋamya bwe (Okuva 3:11, 4:1, 10, 13 n’ebirala). Weetegereze Okuva 4:14, Katonda yasunguwala olw’obutakkiriza bwa Musa!

Mu lunyiriri 28 Musa yagondera bwe yalagirwa okukwata Embaga ey’Okuyitako ng’amansira omusaayi ku miryango gy’obuli nnyumba y’Omwebbulaniya mu Misiri (Okuva 12). Yandisobodde okubuuza Katonda ku kiragiro kino ekitategeerekeka, naye teyakikola.

Kuno kwe kukkiriza.

Kaakati mu lunyiriri 29 atandika okulaga obwesige n’obukkiriza obungi mu Katonda okusingawo (Okuva 14:13), naye ekissibwako essira mu lunyiriri kwe kuba nti Katonda ye yaggula ennyanja n’aleetera Abamisiri okusaanyizibwawo, si lwa kuba nga Musa yali ‘akikkirizza’ okubaawo. Yagondera kyokka bwe yagambibwa ky’okukola, oluvannyuma lw’okukaabira Katonda mu kuggwaamu essuubi kwe. Yateeka omuggo gwe mu mazzi g’Ennyanja Emyufu, amazzi ne gaawukana, Abaebbulaniya ne basobola okusomoka ku lukalu (Okuva 14).

Yandisobodde okubuuza Katonda ku kiragiro kino ekitategeerekeka, naye teyakikola. Kuno kwe kukkiriza.

Tekyewuunyisa nti Musa yayitibwa “mukwano gwa Katonda” (Okuva 33:11). Obulamu bwe bwonna kye kyokulabirako eky’okutambula mu kukkiriza.

Musingi ki gwe tuyinza okuyiga mu kyokulabirako kya Musa?

Mazima ddala, nti Mukama atambula mu maaso g’abantu be nga batambula mu kukkiriza. Abaluŋŋamya alyoke abakozese okutendereza ekitiibwa kye. Alibatuusa mu kifo eky’omugendererwa gwabwe kye yabateekerateekera. Oluusi abaluŋŋamiza mu bidduka eby’ebiwonvu, oluusi amakubo ge tegasanyusa era tegalina nsonga, naye amanyi ekkubo lye tukwata.

“Katonda bw’ayagala okutendeka omuntu, okusanyusa omuntu, n’okumusomesa obukugu; Katonda bw’ayagala okubumba omuntu okukola omulimu ogusinga obulungi; Bw’ayaayaanira n’omutima gwe gwonna okutonda omuntu omukulu era omuvumu ennyo, ensi yonna eryoke ewuunye, Tunuulira enkola ze! Tunuulira amakubo ge!

Nga bw’atuukiriza awatali kusaasira - abo b’alonda mu bwakabaka; Nga bw’amukuba n’ennyondo n’amulumya era n’ebikonde eby’amaanyi n’amufuula ebitole eby’ebbumba eby’okugezesebwa Katonda yekka by’ategeera!

Ng’omutima gwe ogubonyaabonyezebwa gukaaba era ng’ayimusa emikono egyeegayirira!

Nga bw’akyusa, naye n’atamenya abo b’akolera obulungi; Nga bw’akozesa abo b’alonda era n’ekigendererwa eky’okwagala n’agatta, emmeeme ye ezitoowereddwa n’agisindika okugezesa obugagga bwa Katonda.

Katonda amanyi ky’akola!”

(Omuwandiisi tamanyiddwa) Enjazi Ebbiri Ekikolwa ekimu ekyawandiikibwa mu bulamu bwa Musa we yatagondera kiragiro kya Katonda kisangibwa mu Okubala 20. Ekikolwa kino eky’obujeemu kyamuggyako ekyo kye yayagala okusinga - okuyingira ensi eyasuubizibwa. Kirungi okukyekenneenya mu bujjuvu, kubanga okusooka kirabika ng’ekikolwa ekitono nnyo eri Katonda eyeeyita, mukwano gwa Musa!

Mu Okuva 17, nga wayiseewo akaseera katono nga Abayisirayiri baakava mu Misiri, baatandika okwemulugunya nti tebaalina mazzi gamala ga kunywa. Katonda yagamba Musa nti, “Laba, nnaayimirira mu maaso go awo ku lwazi mu Kolebu, olikuba olwazi, amazzi ne gavaamu, abantu banywe” (Okuva 17:6). Musa yagondera abantu ne basobola okunywa.

Nga wayiseewo emyaka nga amakumi ana, ku mulyango gwa Kanani, waliwo ekintu ekifaanagana ne kibaawo nga kireeta ebivaamu eby’ensonyi n’obulumi eri Musa.

Mu Okubala 20, abantu nate beemulugunya nti tebalina mazzi. Ebiragiro bya Katonda eri Musa ku mulundi guno bye nti “Ddira omuggo, okuŋŋaanye ekibiina, ggwe ne Alooni muganda wo, mugambe olwazi mu maaso gaabwe luleete amazzi gaalwo” (Okubala 20:8). Mu kifo ky’ekyo, Musa yasooka okunenya abantu olw’okwemulugunya kwabwe, oluvannyuma n’akyukira olwazi n’alukuba n’omuggo. Tewali mazzi gaavaamu! Mu nsonyi ze, yaddamu okulukuba, Katonda n’alaga ekisa n’akkiriza amazzi okukulukuta; naye ekikolwa kino eky’obujeemu kyamuleetera okwogera nti, “Kubanga tewanzikiriza, okunnjulira nga mutukuvu mu maaso g’abaana ba Isirayiri, noolwekyo toliyingiza kibiina kino mu nsi gye mbawadde” (Okubala 20:12). Newaakubadde nga Musa yandyegayiridde Katonda asonyiyibwe era afune essanyu ery’okuyingira Kanani, tekyabaawo (Ekyamateeka 3:23-26).

Abamu bandigambye nti Musa yasalirwa omusango kubanga yasunguwalira abantu. Nze sikkiriza bwe kityo. Katonda mukulu nnyo okusinga okusalira mukwano gwe omusango olw’ekyo! Kyokka nga twekenneenya katono okugenda mu buziba, we tuvumbula amazima ag’ekitalo Mukama ge yayagala Musa okutwolesa - ekifaananyi kye yayonoona olw’obujeemu bwe.

Twetaaga okulowooza ku njazi ebbiri n’emiggo ebiri mu bikwatibwako ebiri waggulu. Mu kyawandiikibwa ekya Okuva, ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza olwazi kwe “tsoor,” olwazi olwogi oba oluyinza okusala. Lwali ng’olwazi olw’ekiwenya, akatundu kaalwo akatono kandiwagaddwa okuba akambe. Olwazi olw’engeri eyo lwandikozeseddwa okutta n’okusalamu ebisolo eby’ssaddaaka. Katonda bwe yakola endagaano ye ne Ibulayimu, yakikola ng’asalamu ebisolo mu bibiri, ng’abyawula ne wabaawo ekimuli eky’omuliro ekya Katonda ekyayita wakati waabyo (Olubereberye 15). Ne leero, ng’ebika ebimu eby’Afirika bwe bikola endagaano ey’ekika, bakozesa ebigambo “okusala endagaano.” Ekifaananyi ekya Okuva 17 kya Katonda ng’ayimiridde mu kifo eky’olwazi olwogi ng’agumira okukubibwa omuggo gwa Musa ku mubiri gwe.

Nga kino kibonero kya kitalo ekyalagula olunaku Katonda Omulokozi waffe lwe yandisazeeko endagaano ey’olubeerera ku lwaffe ng’agumira okukubibwa okw’Amateeka mu mubiri gwe ku muti ogwa Kalivaali! Amazzi ag’obulamu gaakulukuta okuva mu mubiri ogwo ogwamenyeka; amazzi ageeretera abo abanywa “obutaddayo kulumwa nnyonta” (Yokaana 4:14).

Mu kyawandiikibwa ekya Okubala, ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza olwazi kwe “selah,” ekigo, oba olwazi oluwanvu, oba ekiddukiro. Omuggo guteekwa okuba omuggo gwa Alooni - omuggo gwa Kabona Asinga Obukulu. Ekifaananyi ku mulundi guno kya Mulokozi, eyagulumizibwa era eyasitulibwa waggulu, gwe tujjira n’obuyinza obw’obwakabona. Twogera n’olwazi mu kusaba n’okwegayiririra abalala, okwebaza n’okusinza, amazzi ne gakulukuta.

Kifaananyi kino Musa kye yalemwa okwoleka olw’obujeemu bwe.

Peetero omutume yawandiika nti, “Kubanga Kristo yafiira ebibi byaffe omulundi gumu ogw’olubeerera, omutuukirivu ku lw’abatali batuukirivu… [era kaakati ali] ku mukono ogwa ddyo ogwa Katonda, ng’agenze mu ggulu, bamalayika n’obuyinza bwonna nga biwuliza gy’ali” (1 Peetero 3:18,22).

Katonda atenderezebwe kubanga omulimu gw’omusaalaba mulimu ogutuukiridde. Yesu tayeetaaga kuddayo kuttibwa. Kaakati afugira waggulu, era tumujjira n’amaaso agayimusiddwa, okusinza nga bakabaka era bakabona mu maaso ga Katonda waffe - era ayongera okufuka amazzi ge amalamu.

Tusaanidde okwetegereza nga tuyita nti Musa yayingira Ensi Eyasuubizibwa, si mu bulamu obw’omubiri wabula mu bulamu obw’ekitiibwa obwa mukwano gwa Katonda (Makko 9). Enkomerero y’olugendo eri bonna abatambulira mu kukkiriza, kwe kuba nti balibeera n’Omulokozi waabwe, nga bagulumizibbwa mu maaso ge. Newaakubadde nga Mukama ayinza okutukangavvula, kiba kya kiseera buseera alyoke atubumbe okuba ekifaananyi kye. Ekitiibwa eky’omu maaso kikakafu kubanga okusalirwa omusango kwonna n’okusalira kuggiddwa okuva ku ffe ne kudda ku Mulokozi!

Ennyunyunsi Mu bulamu bwa Musa mwe ndaba ekyokulabirako ekisingayo obweyulu eky’obulamu obw’okukkiriza. Mu bulamu bwe bwonna Katonda yali aluŋŋamizza embeera ezandibumbye omuntu ng’omutima gwe bwe guli era ku lw’ebigendererwa bye. Ono ddala ye musajja eyandibadde “olw’okutendereza ekitiibwa kye” (Abaefeso 1:12).

1. Ebintu byonna bikolagana wamu ku lulungi eri abo abatambula mu kukkiriza.

2. Mikwano gya Katonda be abo abatambula mu kukkiriza.

3. Katonda anoonya abasajja n’abakazi b’ayinza okubumba okuba ebibya eby’ekitiibwa kye.

4. Enkola ey’okubumba gwe mulimu ogw’okukkiriza.

5. Okukkiriza tekutuwonya lusala oba nnyondo ey’omubumbi wa Katonda.