Ebyalondebwa mu Binywa
Olutalo lw’Omukristaayo

Essuula 4 · eddakiika 10 ez’okusoma · eddakiika 12 ez’okuwuliriza

Olutalo lw’Omukristaayo

Essanyu ly’Obuwanguzi

Ekisaawe ky’olutalo eky’Omukristaayo kiri wano, naye olugendo olw’ekijaguzo ky’obuwanguzi luli waggulu. Eno y’ensi ey’ekitala n’effumu: eri y’ensi ey’ekimuli ky’abawanguzi n’engule. Eno y’ensi ey’ekyambalo ekyekulungudde mu musaayi, n’ey’enfuufu y’olutalo: eri y’ensi ey’eddoboozi ly’ekkondeere ery’essanyu, ekifo eky’ekyambalo ekyeru n’eky’okuleekaana kw’obuwanguzi. Ayi, nga essanyu lingi abalina omukisa bonna lye baliwulira, obuwanguzi bwabwe bwe bulituukirira mu ggulu; okufa kwennyini, omulabe asembayo, bwe kulittibwa; Setaani bw’aliwalulibwa ng’omuwambe ku nnamuziga z’eggaali lya Kristo; okuleekaana okunene okw’obuwanguzi obw’awamu bwe kulisituka okuva mu mitima gy’abanunule bonna! Ako nga kaliba kaseera ka ssanyu lingi nnyo!

Ne wano ku nsi tumanyiiko katono ku ssanyu ly’obuwanguzi. Wali olwanaganye n’omutima omubi, n’oluvannyuma n’ogusinga amaanyi? Wali omegganye nnyo n’ekikemo eky’amaanyi, n’omanya kye kitegeeza okuyimba n’okwebaza nti, “Bwe naleekaana nti, Nseerera! Okwagala kwo okutaggwaawo, Ayi Mukama, ne kumpanirira?” Wali, ng’Omukristaayo mu lugero lwa Bunyan, olwanye ne Apolwoni, n’oluvannyuma lw’olutalo olw’amaanyi n’omugoba n’adduka? Olwo ng’owoomyeko ku buwanguzi obw’omu ggulu—ng’okulowooza obulowooza ku buwanguzi obw’enkomerero bwe bulibeera. Katonda akuwa obuwanguzi buno obutono, bubeere omusingo gw’ebiseera ebigenda okujja. Weeyongere mu maaso owangule, era buli buwanguzi, ne bwe bubeera bwa buzibu okusingawo, era nga bulwanirwako nnyo, bubeere gy’oli ng’omusingo gw’obuwanguzi obw’omu ggulu.

Obukuumi mu Lutalo

Engeri Katonda gy’akuumamu abantu be nga tebalina kabi si kuziyiza balabe baabwe kubalumba, wabula kubawanirira nga bali mu lutalo. Si kintu kinene nnyo omuntu okwekuuma ng’oli emabega wa bbugwe atasobola kulinnyibwako, wabula okuyimirira awali obusaale obubuuka nga bungi ng’omuzira, awali amafumu agasindikibwa n’ekiruyi, awali ebitala ebitema ku buli ludda, era wakati mu byonna ebyo n’olabika nga tolumizika, towangulika, tofa—kino kwe kuba n’obulamu obwa Katonda obutasobola kuwangulwa maanyi ga muntu. Ekyo kye kyetongole ky’Omukristaayo. Katonda ajja kututeeka we tulina okugezesebwa n’okukemebwa. Bwe tutagezesebwa, tewali kitiibwa kiba eri oyo atukuuma; era bwe tutakemebwa, tewali kwebaza kiba eri ekisa kye ekitununula mu bikemo. Mukama tateeka bimera bye mu nnyumba ey’ebbugumu ng’abalimi abamu bwe bakola; nedda, abisimba ebweru mu bbanga, era empewo ennyogovu ennyo bw’eba ejja, agamba nti, “Aa! naye tewali mpewo nnyogovu eyinza kubitta, era biribeera bigumu okusingawo mu kiseera eky’ebbugumu olw’obutiti bwe byayitamu mu kiseera eky’obutiti.” Tabikweka ku bbugumu ly’enjuba, wadde ku butiti obw’ekiro. Mu nsi muno tulina okubonaabona, era tulina okubonaabona ennyo, kubanga Kitugwanidde okuyingira mu bwakabaka bwa Katonda nga tuyita mu bibonoobono ebingi. Katonda ky’akolera abantu be kye kino: abakuuma mu bibonoobono, abawanirira mu bikemo, era abaggya mu bigezo byabwe byonna nga basanyuka. Kale, ggwe Omukristaayo, oyinza okusanyukira obukuumi bwo; naye tolowooza nti tolumbibwa; oli ng’omugga oguva ku Lebanooni, ogugenda okukka nga gweyiwa ku bigulumu bingi, okumenyekera ku mayinja amangi agakakanyavu, okuziyizibwa amayinja amanene amangi, n’okulemesebwa emiti emingi egyagwa; naye olina okweyongera mu maaso n’amaanyi ga Katonda agatasobola kuziyizibwa, ng’osaanyaawo buli kintu, okutuusa lw’olituuka ku nkomerero mu kifo eky’okuwummula kwo okutuukiridde.

Okulwanyisa Ekibi

Ggwe Omukristaayo, tokwatanga ku kibi wabula ng’oyambadde ggalavu ey’ekyuma ku mukono gwo; tokigendangako ng’oyambadde ggalavu engonvu ey’omukwano; tokyogerangako mu ngeri ey’obwegendereza n’obugonvu; wabula bulijjo kikyawe mu buli ngeri gye kirabikamu. Bwe kikujjira ng’akabe akatono, kyegendereze, kubanga kijja kwonoona emizabbibu. Ne bwe kikubuukira ng’empologoma ewuluguma, ng’enoonya gw’eneerya, oba ne bwe kikusemberera mu kifaananyi ekisikiriza, n’enneeyisa ennungi, nga kinoonya okukusendasenda mu kibi n’okwagala okw’obulimba—weegendereze; kubanga okukugwa mu kifuba kwakyo kwe kufa, n’okukunyweza kwakyo kwe kuzikirira. Olina okulwanyisa ekibi eky’engeri zonna—eky’emimwa, eky’emikono, eky’omutima. Ne bwe kibaanga kisiigiddwa zaabu w’amagoba; ne bwe kibaanga kisiigiddwa langi ey’empisa ennungi; ne bwe kibaanga kitenderezebwa abakulu, oba ne bwe kibaanga kyagalibwa abantu abangi, olina okukyawa ekibi buli wantu, mu buli ngeri gye kyekwekamu, buli kiseera, era mu buli kifo. Tewali kibi na kimu kya kusonyiyibwa, wabula ku byonna wateekwa okulangirirwa olutalo olujjuvu era olw’okubimalirawo ddala.

Gumiikiriza Ebizibu

Ggwe omuserikale wa Kristo, ojja kulwana olutalo oluzibu. Tewali kitanda kya byoya kikulindiridde; tewali kugenda mu ggulu nga weebagadde eggaali: ekkubo ery’amayinja lirina okutambulirwamu; ensozi zirina okulinnyibwa; emigga girina okusomokebwa; ebisota birina okulwanyisibwa; agasajja aganene galina okuttibwa; ebizibu birina okuwangulwa; n’ebigezo ebinene birina okugumiikirizibwa. Ekkubo erigenda mu ggulu si lyenkanyi; n’abo abaakatambulamu ebigere bitono ennyo bakisanze nga lya mayinja era lya bunkenke. Naye lisanyusa; lwe lugendo olusinga okusanyusa mu nsi yonna; si lwa kuba nti lwangu mu lwo lwokka, lusanyusa lwa banne be tutambula nabo; lwa bisuubizo ebiwooma bye twesigamako; lw’Omwagalwa waffe atambula naffe mu bisaka byonna eby’amaggwa era ebikalubo eby’eddungu lino eddene. Mmwe abaserikale Abakristaayo, musuubire olutalo: “temwewuunya obulumi obw’amaanyi bwe bubatuukako ng’abatuukiddwako ekintu ekitali kya bulijjo.” Nga bw’oli omwana wa Katonda ddala, Omulokozi wo akulekedde kino ng’obusika bwe—“Mu nsi muno mujja kubonaabona.” Naye jjukira nti “ebibonoobono” bino lye kkubo “okuyingira mu bwakabaka bwa Katonda;” n’olwekyo “bonaabonanga ng’omuserikale omulungi owa Kristo Yesu.”

Olutalo lw’Okukkiriza

Ng’Abasipaata, buli Mukristaayo azaalibwa nga mulwanyi. Kiri mu nkomerero ye okulumbibwa; buvunaanyizibwa bwe okulumba. Ekitundu ky’obulamu bwe kiriba mu lutalo olw’okwekuuma. Alina okulwanirira n’amaanyi okukkiriza abatukuvu kwe baaweebwa omulundi ogumu; alina okulwanyisa Setaani; alina okuyimirira nga yeekuuma enkwe ze zonna; era bw’alimala okukola byonna, okusigala ng’ayimiridde. Kyokka aliba Mukristaayo wa nnaku bw’anaakolanga eby’okwekuuma byokka; alina okuba omuntu agenda okulumba abalabe be. Alina okusobola okugamba nga Dawudi nti, “nzija gy’oli mu linnya lya Mukama ow’eggye, Katonda w’eggye lya Isirayiri gw’osoomooza.” Alina okumeggana, si na mubiri wadde musaayi, wabula n’abafuzi n’ab’obuyinza. Alina okuba n’ebyokulwanyisa olw’olutalo lwe—si bya mubiri—wabula “bya maanyi mu Katonda olw’okuwangula ebigo.” Tasaana kumatira kubeera mu kigo ekikuumibwa obulungi, wabula alina okufuluma okulumba ebigo by’omulabe, n’okugoba Omukanani mu nsi. Naye waliwo engeri nnyingi Omukristaayo mw’ayinza, mu kigero ekinene, okwerabira nti mulwanyi. Era, woowe! si batono abo, bwe baba nga ddala Bakristaayo, abamanyi ekitono ennyo ku lutalo olwa buli lunaku Omukulembeze w’obulokozi bwaffe lw’ayitiramu abayigirizwa be. Balina eddiini ennafu; eddiini eyewala okuwakanyizibwa; eddiini ng’olumuli, efukamira buli mpewo, obutafaanana nga muvule ogw’obutuukirivu oguyimirira waggulu wakati mu kibuyaga, ne gukuba amatabi gaagwo mu kibuyaga olw’essanyu ly’obuwanguzi, ne bwe kiba nga ensi yonna yeesitudde mu ntalo. Abantu ng’abo babulwa okukkiriza okugabana ku kitiibwa. Newaakubadde balokose, amannya gaabwe tegalisangibwa nga gawandiikiddwa mu b’amaanyi abo, olw’Omuduumizi waffe Omukulu, abeetegefu okufiirwa ebintu byonna, n’okufuluma ebweru w’olusiisira nga beetisse ekivume kye. Ayi, tetumatiranga n’okuwummula okwo okutaliimu kitiibwa, wabula tulwanenga entalo za Mukama n’obunyiikivu n’obuvumu. Kintu kitono omugoberezi wa Kristo okufiirwa ekitiibwa ekitaggwaawo eky’okuweereza Mukama? Kiki abantu kye batakola okufuna ettutumu? Era ffe, nga lituli ku miryango, tunaakyuka ne tugenda eri mu bugayaavu ne tusuula ekitiibwa kyaffe wansi? Tusituke tukole, kubanga si kintu kyangu okufiirwa ekitiibwa ky’omuddu wa Kristo omwesigwa.

Obunywevu

Singa wali n’okukkiriza okusingawo, wandibadde musanyufu mu kyoto nga bw’oba ku lusozi olw’essanyu; wandisanyuse mu njala nga bw’oba mu bungi; wandisanyukidde mu Mukama ne bwe kiba nti emizeeyituuni tegikyabala mafuta, nga bw’osanyuka ng’essogolero lijjudde nga n’amafuta gakulukutira ku mugo. Singa wali weesiga Katonda okusingawo, tewandisitulwanga n’okusuulibwa wansi bw’otyo; era singa wali kumpi ne Kristo okusingawo, tewandiwuuguumanga bw’otyo. Oluusi osobola okusoomooza obusungu bwa Setaani, n’oyolekera buli kulumba n’obuvumu, n’olwanyisa buli kikemo; naye emirundi mingi ennyo otya, tolina kye weesalirawo, era weetegefu okudduka mu lutalo mu kifo ky’okulwanyisa n’obuzira. Naye bw’onoojjukiranga bulijjo oyo eyagumiikiriza okuwakanyizibwa okw’abakozi b’ebibi bwe kutyo, wandibadde mugumu era munywevu bulijjo. Beeranga kumpi ne Mukama wo, era tojja kukyukakyuka bw’otyo n’obutakakasa. Weegendereze obutaba ng’akasonga akalaga empewo gy’eva. Saba Katonda amateeka ge gawandiikibwe ku mutima gwo ng’agawandiikiddwa ku jjinja, so si ng’agawandiikiddwa mu musenyu. Saba ekisa kye kikujjire ng’omugga, so si ng’akagga akakalira. Saba okukuuma empisa zo bulijjo nga ntukuvu; olugendo lwo lubeere ng’enjuba eyakavaayo, eyeeyongera okwaka okutuusa obudde lwe butangaalira ddala. Saba nti “Katonda waffe atukwatirwa ekisa … alibazzaamu amaanyi, alibawanirira era alibanyweza.”

Okununulibwa okw’Obuwanguzi

Abaisirayiri bwe baava mu nsi y’e Misiri, baatwala ebintu byabwe byonna, ng’ekigambo kya Mukama bwe kyali—“Tewali nsolo n’emu eneesigala.” Kino kituyigiriza ki? Kale, si nti abantu ba Katonda bonna balirokolebwa kyokka, wabula nti byonna abantu ba Katonda bye baali balina biriddizibwa. Byonna Yakobo bye yatwala e Misiri birikomezebwawo. Nnafiirwa obutuukirivu obutuukiridde mu Adamu? Ndifuna obutuukirivu obutuukiridde mu Kristo. Nnafiirwa essanyu ku nsi mu Adamu? Katonda alimpa essanyu lingi wano wansi mu Kristo. Nnafiirwa eggulu mu Adamu? Ndifuna eggulu mu Kristo; kubanga Kristo teyajja kunoonya n’okulokola abantu abaabula kyokka, wabula ekyo ekyali kibuze; kwe kugamba, obusika bwonna, wamu n’abantu; ebintu byabwe byonna. Si ndiga zokka, wabula n’eddundiro eddungi endiga lye zaali zifiiriddwa; si mwana omujaajaamya yekka, wabula n’ebintu byonna eby’omwana omujaajaamya. Buli kintu kyaggyibwa mu Misiri; n’amagumba ga Yusufu tegaalekebwa. Abamisiri tebaasobola kugamba nti baalina wadde akatundu ak’ebintu by’Abaisirayiri—wadde ebbakuli emu ey’okugoyeramu emigaati, wadde ekyambalo kimu ekikadde. Era Kristo bw’alimala okwewangulira ebintu byonna, Omukristaayo talifiirwa wadde akatundu akatono olw’okutegana kw’e Misiri, wabula alisobola okugamba nti, “Ggwe kufa, obuwanguzi bwo buluwa? Ggwe kufa, amaanyi go agalumya galuwa?” Ggwe ggeyeena, okuwangula kwo kuli luuyi wa? Tolina bendera wadde akabendera konna okulaga obuwanguzi bwo; tewali nkoofiira ya kyuma wadde enkoofiira ey’olutalo esigadde ku kisaawe ky’olutalo; tewali kirabo kya buwanguzi na kimu ky’oyinza okuwanika mu ggeyeena okunyooma Kristo. Teyakoma ku kununula bantu be kyokka, naye bavuddeyo nga bendera zaabwe zikyawuubaala. Yimirira, weewuunye, era oyagale Mukama, anunula bw’atyo abantu be bonna. “Emirimu gyo nga mikulu, Ayi Mukama; emirimu gyo gya kyewuunyo; era ekyo nkimanyidde ddala bulungi.”

Okusinga Abawanguzi

Omukristaayo alina okuba omuwanguzi ku nkomerero. Olowooza nti tulibeera emirembe gyonna abaddu n’abasibe b’ekibi, nga tusinda nga twegomba eddembe, naye nga tetusobola kuwona buddu bwakyo? Nedda! Mangu ddala enjegere ezinsiba zirikutulwa, enzigi z’ekkomera lyange ziriggulwawo, era ndirinnya ne ntuuka mu kibuga eky’ekitiibwa, ekifo eky’obutukuvu, gye ndiwonera ddala ekibi. Ffe abaagala Mukama tetujja kubeera mu Meseki emirembe gyonna. Enfuufu eyinza okwonoona ebyambalo byaffe kaakano, naye lujja olunaku lwe tulisituka ne tweekunkumulako enfuufu, ne twambala ebyambalo byaffe ebitemagana. Kya mazima nti kaakano tuli nga Isirayiri mu Kanani. Kanani ejjudde abalabe; naye Abakanani balina era bateekwa okugobebwa, era ensi yonna okuva ku Ddaani okutuuka ku Beeruseba eriba ya Mukama. Mmwe Abakristaayo, musanyuke! Mwanaatera okutuukirira, mwanaatera okuwona ekibi, nga temulina kwegomba kumu kukyamu, wadde okwagala okubi kumu. Mwanaatera okuba abalongoofu nga bamalayika mu kitangaala; weewaawo, okusingawo, nga mwambadde ebyambalo bya Mukama wammwe, muliba “batukuvu nga Omutukuvu oyo.” Oyinza okulowooza ku ekyo? Kino si kye kikomo ky’eggulu, okujaguza okw’essanyu, oluyimba olw’oku ntikko z’ensozi ez’ekitiibwa—nti oliba otuukiridde? Tewali kikemo kiriyinza kukutuukako, era ne bwe kyandikutuuseeko tekyandikulumizza; kubanga mu ggwe temuliba kintu kyonna ekiyinza mu ngeri yonna okulisa ekibi. Kyandibadde ng’ensasi y’omuliro bw’egwa mu nnyanja ennene; obutukuvu bwo bwandigizikiza mu kaseera katono. Weewaawo, ng’onaazibwa mu musaayi gwa Yesu, onaatera okutambulira ku nguudo eza zaabu, ng’oyambadde ebyeru, era ng’omutima gwo nagwo mweru. Ayi, sanyukira essuubi lino eriri okumpi, era likuwe amaanyi mu lutalo lw’olina kaakano.

Olutalo lw’Omukristaayo

Olutalo Omukristaayo lw’ayitibwa okulwana luzibu; si lwe bannamagye ab’omu mbiri bandiwangudde; si lutalo lwangu omuntu lw’asobola okuwangula, eyeesogga olutalo ku lunaku olw’omusana, n’atunula ku ggye, n’akyusa embalaasi ye, n’akka ku mbalaasi ye mu bukkakkamu ku mulyango gwa weema ye ey’ebiwero. Si lutalo oyo lw’alisobola okuwangula, ng’akyali mupya mu magye leero, n’alowooza mu busirusiru nti wiiki emu ey’obuweereza enaamuwa engule ey’ekitiibwa. Lutalo lwa bulamu bwonna; okulwanagana okwetaagisa amaanyi gaffe gonna, bwe tuba ab’okuwangula; olutalo omutima ogusinga obuvumu mwe gwandiggweddemu amaanyi; olutalo omuzira asinga bonna lw’andidduse, singa teyajjukidde nti Mukama ali ku ludda lwe; kale ani gw’alitya? Mukama ge maanyi ag’obulamu bwe; ani asobola okumutiisa? Olutalo luno si lwa maanyi ga mubiri; singa bwe lwali, twandiluwangudde mangu; naye lwa kabi nnyo kubanga lwa mu birowoozo, okulwanagana kw’omutima, okwemeggana kw’omwoyo—emirundi mingi obulumi obw’amaanyi obw’emmeeme.

Weewuunya nti Omukristaayo ayitibwa mu lutalo? Katonda tawa kukkiriza kwa maanyi nga tewali kugezesebwa kwa muliro; tazimba lyato ddene nga talitegese kugumira kibuyaga eky’amaanyi ennyo; tajja kukufuula mulwanyi wa maanyi bw’aba tagenderera kugezesa bukugu bwo mu lutalo. Ekitala kya Mukama kirina okukozesebwa; ebitala eby’omu ggulu birina okukubibwa ku byokulwanyisa by’omubi, naye tebirimenyeka, kubanga bya kyuma kya Yerusaalemi ekya nnamaddala, ekitamenyeka emirembe gyonna. Tuliwangula, bwe tutandika olutalo mu ngeri entuufu. Bwe tuba twawagadde ebitala byaffe ku musaalaba, tetulina kintu na kimu kye tutya; kubanga newaakubadde oluusi tuyinza okugwa wansi ne tulemesebwa, ddala ku nkomerero tuligoba abalabe baffe bonna, kubanga kaakano tuli baana ba Katonda. Kale lwaki tutya? Ani alitugamba nti “yimirira,” Katonda bw’atugamba okweyongera mu maaso?

Omalirizza Olutalo lw’Omukristaayo

Ekyayita Ekiddako