Essuula 6 · eddakiika 5 ez’okusoma · eddakiika 6 ez’okuwuliriza
Omululu, Ekibi Abantu Kye Batanenya
Isirayiri bwe yasomoka Yoludaani, bbugwe wa Yeriko n’agwa, Katonda n’awa ekiragiro ekitegeerekeka. Effeeza ne zaabu by’ekibuga byali bya Katonda yekka. Tewali n’omu yali wa kutwalako wadde ekintu kimu.
Naye Akani yabitwalako. Oluvannyuma, bwe yazuulibwa, yannyonnyola bulungi engeri byonna gye byabaawo:
“Bwe nalaba nga mu munyago mulimu ekyambalo ekirungi ekyava e Sinaali n’ensimbi, n’effeeza ne zaabu ne mbyegomba, bwe ntyo ne mbitwala ne mbisimira mu ttaka mu weema yange.” (Yoswa 7:21)
Nalaba. Ne nneegomba. Ne ntwala. Ne nkweka. Eyo y’engeri ebibi bingi nnyo gye bizimbibwamu. Naye weetegereze we bitandikira. Tebitandikira ku kutwala, wabula ku kwegomba.
Etteeka ery’ekkumi
Mu Mateeka Ekkumi, mwenda gakwata nnyo ku bye tukola oba bye twogera. Ery’ekkumi ligenda butereevu mu mutima:
“Teweegombanga nnyumba ya muliraanwa wo. Teweegombanga mukazi wa muliraanwa wo, newaakubadde omuweereza we omusajja, newaakubadde omuweereza we omukazi, wadde ente ye, oba endogoyi ye, oba ekintu kyonna ekya muntu munno.” (Okuva 20:17)
Okwegomba kwe kwagala ekintu ekitali kikyo nnyo okutuusa nga kikukutte. Si kye kimu n’okwagala obwagazi ebintu. Oyinza okwagala ekkooti empya kubanga enkadde eyabika, era ekyo tekiriimu kabi. Omululu kwe kwagala okufuuse ekikunyweza, “singa nnina” ekitakkiriza kuwummula era ekirya okumalibwa. Gutunuulira ennyumba y’omulala, omulimu gwe, emmotoka ye, oluwummula lwe oba obulamu bwe ne gugamba nti, “Nze ekyo kinsaanira okusinga ye.”
Ekifuula omululu ogw’akabi ennyo kwe kuba nti tewali agulaba. Oyinza okukwatibwa olw’obubbi. Naye tolikwatibwa n’akatono olw’omululu. Gubeera mu mutima mu kasirise, era abantu tebaguvumirira n’akamu. Mu butuufu, ebirango bingi eby’omulembe guno bibaawo okugusiikuula. Tubeera mu kyuma ekyakolebwa okutufuula abatamalibwa.
Okusinga ebimala
Omusumba omukulu Omupulitaani Thomas Watson, bwe yali awandiika ku tteeka ery’ekkumi, yawa amakulu g’omululu agazibu okulongoosaako. Yagaggya ku Augustine, eyayita omululu Plus velle quam sat est. Mu bigambo bya Watson, ekyo kitegeeza “okwegomba okusinga ebimala.”
Okusinga ebimala. Ogwo gwe mutima gw’ensonga. Omululu tegukwata ku kuba na bingi oba bitono. Gukwata ku kulemwa okugamba nti “kimala.” Omwavu ayinza okuliibwa omululu. Omugagga ayinza okuba nga taguliiko. Kiri mu mbeera y’omutima, so si mu akawunti ya bbanka.
Sulemaani kino yali akimanyi okuva munda. Ye yali omusajja asinga obugagga mu mulembe gwe, era yawandiika nti:
“Oyo alulunkanira ensimbi, tasobola kuba na nsimbi zimumala; wadde oyo alulunkanira obugagga n’amagoba: na kino nakyo butaliimu.” (Omubuulizi 5:10)
Ekigambo ekivvuunuddwa wano “butaliimu” kye kigambo ekimanyiddwa ennyo eky’omu Mubuulizi. Mu Lwebbulaniya kitegeeza “omukka”: ekintu ekibula ng’omukka gw’omu kamwa ku makya ag’empewo. Okwagala ensimbi njala egeyongera gy’okoma okugiriisa. Bernard ow’e Clairvaux yalaba ekintu kye kimu emyaka 900 egiyise: “ka abe n’obugagga bwonna bw’alina, obutonde bwe bwegomba okufuna ebisingawo.”
Obulamu si bintu
Lumu omusajja omu mu kibiina yakoowoola Yesu nti, “Omuyigiriza, gamba muganda wange angabanyize ku by’obusika bwaffe.” (Lukka 12:13). Kyali kusaba kwa nsonga. Oboolyawo muganda we yali tamuyisa bwenkanya. Naye Yesu yagaana okweyingiza mu nsonga eyo. Wabula yakyukira ekibiina:
N’abagamba nti, “Mwekuume! Temululunkananga. Kubanga obulamu bw’omuntu tebugererwa ku bugagga bw’abeera nabwo.” (Lukka 12:15)
Yesu yalaba ekintu omusajja kye yali talaba. Wansi w’okwemulugunya okw’amateeka waaliwo obuzibu bw’omutima. Omusajja yalowooza nti bw’anaafuna omugabo gwe, obulamu bwe bunaalongooka. Yesu yagamba nti obulamu tebutambula bwe butyo. Obulamu bwo tebuzimbibwa ku by’olina.
Obwo bwe bulimba obunene omululu bwe gwogera: nti ekintu ekiddako kye kijja okukumala. Okukuzibwa okuddako, ennyumba eddako, ekipya ekiddako. Era bwe kijja, tekikumala. Bwe tutyo ne tunoonya ekiddako oluvannyuma lw’ekyo.
Lwaki omululu kya maanyi nnyo
Thomas Watson yalaga nti omululu gumenya buli limu ku Mateeka Ekkumi. Gumenya erisooka, kubanga “omusajja ow’omululu alina bakatonda abasukka mu omu; Mammona ye katonda we.” Gumenya ery’omunaana, kubanga gwe “kikolo ky’obubbi.” Gwamenya ery’omukaaga Kabaka Akabu bwe yeegomba ennimiro y’emizabbibu eya Nabosi ennyo n’aleka mukazi we okutta Nabosi alyoke agifune. Gumenya ery’omwenda buli muntu lw’alimba alyoke yeesonge mu maaso.
Okulabula kwa Bayibuli okusinga obukulu ku nsimbi kuva eri Pawulo:
“Weewaawo okutya Katonda kulimu amagoba mangi, omuntu bw’amalibwa mu ekyo ky’alina. Kubanga tetulina kye twajja nakyo mu nsi, era tetuliiko kye tuliggyamu nga tuvaamu. Naye bwe tuba n’emmere, n’ebyokwambala ebyo bitumalenga. Abo abaagala okugaggawala bagwa mu kukemebwa ne mu katego ak’okwegomba okw’obusirusiru era okw’akabi, okunnyika abantu mu kubula ne mu kuzikirira. Kubanga okululunkanira ensimbi y’ensibuko y’ebibi byonna, era olw’okululunkana okwo abamu bawabye, ne bava mu kukkiriza, ne beereetera obulumi bungi mu mitima gyabwe.” (1 Timoseewo 6:6-10)
Weetegereze ekifaananyi ekiri ku nkomerero: abantu abamu “bawabye, ne bava mu kukkiriza, ne beereetera obulumi bungi mu mitima gyabwe.” Omululu tegulumya balala bokka. Gufumita oyo yennyini ow’omululu. Gumuggyako otulo, enkolagana, emirembe, era oluusi n’okukkiriza kwennyini.
Engeri y’okulwanyisaamu omululu
Tosobola kulwanyisa mululu ng’ogezaako bugezi obutayagala bintu. Omutima tegusobola kusigala nga gwereere. Gusobola kujjuzibwamu kintu kisingako obulungi kyokka. Bino bye byokulwanyisa bina Bayibuli by’etuwa.
Okwebaza. Omululu gutunuulira bye tutalina. Okwebaza kutunuulira bye tulina. Kizibu nnyo okwebaza n’okwegomba omulundi gumu. Kufuule omuze okubala n’okwatula bye Katonda akuwadde.
Obugabi. Okugaba kwe kukontana butereevu n’okwefunyiriza. Buli lw’oyanjuluza omukono gwo okugaba, osumulula ensimbi ze zinywezezza omutima gwo. Eyo y’emu ku nsonga lwaki Pawulo agamba Timoseewo okulagira abagagga babeere “bagabi, era abaagala okugabana n’abalala” (1 Timoseewo 6:18).
Okukuuma amaaso go. Ekibi kya Akani kyatandika ne “nalaba.” Kiki ky’otunuulira? Amadirisa g’amaduuka, katalogi, ebiri ku mikutu gy’empuliziganya, ebirango by’amayumba, byonna biyinza okusiikuula okwegomba. Oluusi ekisinga amagezi kwe kulekera awo okutunula.
Okutwala Katonda ng’obugagga bwo. Ku nkomerero, omululu buzibu bwa kusinza. Omutima gwatondebwa okusanyukira mu Katonda, era bwe gutakikola, gugolola omukono eri ebintu ebirala. Noonya Ye okusingawo, era ojja kukizuula nti weetaaga bitono ku birala byonna.
Eddoboozi okuva mu biseera eby’edda
Thomas Watson yalina ekirabo eky’okwogera mu bifaananyi. Kino kye kimu ku bisinga obulungi:
“Ng’omusaabaza w’eryato bw’ayingiza abasaabaze bangi ennyo okwongera ku nsimbi z’afuna, n’abbiza eryato lye; bw’atyo omusajja ow’omululu ayingiza zaabu nnyingi nnyo okwongera ku bugagga bwe, ne yeebbiza mu kuzikirira.”
Thomas Watson, Amateeka Ekkumi
Ky’okukola wiiki eno
Okumala wiiki emu, weetegereze buli lw’owulira “singa nnina” ow’omululu: bw’olaba ennyumba y’omulala, emmotoka ye, oluwummula lwe, essimu ye oba omusaala gwe n’owulira ng’ekikufumita. Buli lwe kibaawo, yimirira, oyatule ekintu kimu ekyenkukunala Katonda ky’akuwadde dda, era omwebaze olw’ekyo. Edduuka, omukutu oba app bwe bikusiikuula obutamalibwa buli kiseera, biwummuleko okumala wiiki eyo.
Ku lw’ebibinja
- Njawulo ki eriwo wakati w’okwagala ekintu n’okukyegomba?
- Watson annyonnyola omululu nti “okwegomba okusinga ebimala.” “Ebimala” gy’oli bifaanana bitya?
- Musome Lukka 12:13-15. Lwaki mulowooza nti Yesu yagaana okusala enkaayana z’obusika?
- Ku byokulwanyisa ebina ebirwanyisa omululu, kiruwa ky’osinga okwetaaga kati?
Ebibuuzo eby'okufumiitirizaako
Etteeka ery’ekkumi litegeeza ki ku kwegomba?
Okwegomba kwe kwagala ekintu ekitali kikyo nnyo okutuusa nga kikukutte: “singa nnina” ekitakkiriza kuwummula, ekitunuulira ennyumba y’omulala, omulimu gwe oba obulamu bwe ne kigamba nti, “Nze ekyo kinsaanira okusinga ye.” Okwatula kwa Akani kulaga ekkubo lyakwo: nalaba, ne nneegomba, ne ntwala, ne nkweka. Tekutandikira ku kutwala, wabula ku kwegomba.
Thomas Watson yannyonnyola atya omululu?
Ng’aggya ku Augustine, Watson yayita omululu Plus velle quam sat est, “okwegomba okusinga ebimala.” Tegukwata ku kuba na bingi oba bitono, wabula ku kulemwa okugamba nti “kimala”; n’olwekyo omwavu ayinza okuliibwa omululu ate omugagga n’aba nga taguliiko. Kiri mu mbeera y’omutima, so si mu akawunti ya bbanka.
Omukristaayo ayinza atya okulwanyisa omululu?
Omutima tegusobola bugezi kusigala nga gwereere; guteekwa okujjuzibwamu ekintu ekisingako obulungi. Essuula eno eyogera ku byokulwanyisa bina: okwebaza, okulaba bye tulina dda; obugabi, okusumulula ensimbi ze zinywezezza omutima; okukuuma amaaso go, kubanga ekibi kya Akani kyatandika ne “nalaba”; n’okutwala Katonda ng’obugagga bwo, kubanga omululu mu kikolo buzibu bwa kusinza.