Essuula 9 · eddakiika 19 ez’okusoma · eddakiika 25 ez’okuwuliriza
Okuyitibwa okw’amaanyi
ENSONGA ey’okubiri ekwata ku bantu abalina enkizo eno eyogerwako mu kyawandiikibwa kino, y’eno: Be bayitibwa Katonda. Ebintu byonna bikolera wamu olw’obulungi eri “abo abayitibwa.” Wadde ekigambo kino abayitibwa kiteekeddwa oluvannyuma lw’okwagala Katonda, mu buzaaliranwa bwakyo kye kikulembera. Okwagala kwe kusooka okwogerwako, naye si kwe kusooka okukolebwa; tulina okusooka okuyitibwa Katonda, olwo ne tulyoka tusobola okwagala Katonda.
Okuyitibwa kufuulibwa (Abaruumi 8:30) olukoba olwa wakati mu lujegere lwa zaabu olw’obulokozi. Kuteekebwa wakati w’okutegekebwa edda n’okugulumizibwa; era bwe tunaaba nga tunywezezza olukoba luno olwa wakati, tuba bakakafu ku nkomerero zombi ez’olujegere. Okusobola okukitegeera obulungi, waliwo ebintu mukaaga eby’okwetegereza.
1. Enjawulo ku kuyitibwa. Waliwo okuyitibwa okw’emirundi ebiri.
(i.) Waliwo okuyitibwa okw’ebweru, nga tekuli kirala wabula Katonda okuwa ekisa kye ekirungi mu njiri, ng’ateesa n’aboonoonyi, bw’abayita okujja n’okukkiriza okusaasirwa. Kuno Omulokozi waffe kw’ayogerako nti: “Abayitibwa bangi, naye abalondemu batono” (Matayo 20:16). Okuyitibwa kuno okw’ebweru tekumala kulokola, naye kumala okuleka abantu nga tebalina kya kwewolereza.
(ii.) Waliwo okuyitibwa okw’omunda, Katonda bw’awangula omutima mu ngeri ey’ekitalo, n’asikiriza okwagala kw’omuntu okwaniriza Kristo. Kuno, nga Augustine bw’agamba, kwe kuyitibwa okw’amaanyi. Katonda, mu kuyitibwa okw’ebweru, afuuwa ekkondeere mu matu; mu kuyitibwa okw’omunda, aggulawo omutima, nga bwe yaggulawo omutima gwa Ludiya (Ebikolwa by’Abatume 16:14). Okuyitibwa okw’ebweru kuyinza okuleeta abantu okwatula Kristo, naye okuyitibwa okw’omunda kubaleeta okuba ne Kristo ddala. Okuyitibwa okw’ebweru kuziyiza omwonoonyi, naye okuyitibwa okw’omunda kumukyusa.
2. Embeera yaffe ennaku nga tetunnayitibwa.
(i.) Tuli mu buddu. Katonda nga tannayita muntu, omuntu oyo aba wansi w’okuyita kwa Setaani. Bw’amugamba nti, Genda, agenda: omwonoonyi alimbiddwa afaanana ng’omuddu asima mu kirombe, amenya amayinja mu kirombe ky’amayinja, oba asika enkasi. Aba wansi w’ekiragiro kya Setaani, ng’endogoyi bw’eba wansi w’ekiragiro ky’oyo agigoba.
(ii.) Tuli mu kizikiza. “Edda mwali ng’abantu ab’ekizikiza” (Abaefeso 5:8). Ekizikiza kireeta ennaku nnyingi. Omuntu ali mu kizikiza ajjula okutya, akankana buli kigere ky’atambula. Ekizikiza kya kabi. Oyo ali mu kizikiza ayinza mangu okuwaba okuva mu kkubo ettuufu, n’agwa mu migga oba mu mazzi ageetooloola; bwe kityo ne mu kizikiza ky’obutamanya, tuyinza mangu okugwa mu nkulungo ya ggeyeena.
(iii.) Tuli mu bunafu. “Bwe twali tukyali banafu” (Abaruumi 5:6). Tetulina maanyi kugaana kukemebwa, oba kulwanagana n’obukyamu bwaffe; ekibi kyasala enviiri amaanyi gaffe mwe gaali (Abalamuzi 16:20). Naye si bunafu bwokka, wabula n’obukakanyavu: “muwakanya Mwoyo Mutukuvu bulijjo” (Ebikolwa by’Abatume 7:51). Ng’oggyeko obutaagala birungi, waliwo n’okubiwakanya.
(iv.) Tuli mu bugwagwa. “ne nkulaba ng’osambagala mu musaayi gwo” (Ezeekyeri 16:6). Okufumiitiriza kwaffe kukuba ebirowoozo eby’ensi ng’ensimbi bwe zikubibwa; omutima gwe kyokero kya muweesi wa Setaani, omuva ensasi z’okwegomba.
(v.) Tuli mu kusalirwa omusango ogw’okuzikirira. Tuzaalibwa nga tuli wansi w’ekikolimo. Obusungu bwa Katonda bubeera ku ffe (Yokaana 3:36). Eno ye mbeera yaffe nga Katonda tannasiima, mu kuyita okw’okusaasira, okutusembeza gy’ali, n’okutununula mu nnaku eyo gye twali tubbiddemu.
3. Engeri Katonda gy’akozesa okutuyita okw’amaanyi. Engeri eya bulijjo Mukama gy’akozesa okutuyita, si ya kwesitulibwa mu mwoyo oba kubikkulirwa, wabula,
(i.) Kigambo kye, nga kye “omuggo gw’amaanyi ge” (Zabbuli 110:2). Eddoboozi ly’Ekigambo kwe kuyita kwa Katonda gye tuli; noolwekyo kyogerwa nti atwogerako okuva mu ggulu (Abaebbulaniya 12:25). Kwe kugamba, mu buweereza bw’Ekigambo. Ekigambo bwe kituyita okuva mu kibi, kiba nga tuwulidde eddoboozi okuva mu ggulu.
(ii.) Mwoyo we. Kuno kwe kuyita okw’eddoboozi ery’omwanguka. Ekigambo kye kikozesebwa mu kukyuka kwaffe, naye Omwoyo y’akola omulimu ddala. Abaweereza ba Katonda mikutu na bivuga bwokka; Omwoyo ye afuuwa mu bo, y’akyusa omutima mu ngeri ey’amaanyi. “Peetero bwe yali akyayogera ebigambo ebyo, Mwoyo Mutukuvu n’akka ku abo bonna abali bawuliriza ekigambo” (Ebikolwa by’Abatume 10:44). Obunyiikivu bw’omulimi mu kulima n’okusiga si bwe bufuula ettaka okubala, awatali nkuba esooka n’enkuba ey’oluvannyuma. Bwe kityo ensigo y’Ekigambo si y’ekyusa omuntu ddala, okuggyako nga Omwoyo agolodde amaanyi ge amalungi, n’atonnya ng’enkuba ku mutima. Noolwekyo tulina okwegayirira Omwoyo wa Katonda atuyambe, agolole eddoboozi lye ery’amaanyi, atuzuukize okuva mu ntaana y’obutakkiriza. Omuntu bw’akonkona ku mulyango ogw’ekikomo, teguggulwawo; naye bw’ajja n’ekisumuluzo mu ngalo ze, guggulwawo: bwe kityo Katonda, alina ekisumuluzo kya Dawudi mu ngalo ze (Okubikkulirwa 3:7), bw’ajja, aggulawo omutima, ne bwe guba nga gumuggaliddwawo nnyo.
4. Engeri Katonda gy’ayitamu aboonoonyi.
Mukama teyeesiba ku kkubo limu, era takozesa ntegeka y’emu eri bonna. Oluusi ajja mu ddoboozi ettono erya kasirise. Abo abaalina bazadde abatya Katonda, era abaakulira mu musana omubuguumirivu ogw’okuyigirizibwa eddiini, emirundi mingi tebamanya ngeri oba kiseera we baayitibwa. Mukama yayingiza ekisa mu mitima gyabwe mu kyama era mpolampola, ng’omusulo bwe gugwa ttondo ku ttondo nga tewali agulaba. Bamanya okuyita mu bibala eby’omu ggulu nti bayitibwa, naye ekiseera oba engeri tebabimanya. Akasaale k’essaawa katambula, naye tebalaba we katambulira.
Bw’atyo Katonda bw’akola n’abamu. Abalala baba boonoonyi abakakanyavu era abalina ebikonge, era Katonda ajja gye bali mu mpewo ey’amaanyi. Akozesa emiwaga mingi egy’amateeka okumenya emitima gyabwe; abakkakkanya nnyo, n’abalaga nti basaliddwa omusango ogw’okuzikirira awatali Kristo. Olwo bw’amala okukabala ettaka eryali terikabiddwa ery’omu mitima gyabwe ng’abakkakkanya, asiga ensigo y’okubudaabudibwa. Abalaga Kristo n’okusaasira, n’asikiriza okwagala kwabwe, si kukkiriza Kristo kyokka, wabula okumwegomba n’omutima gwonna, n’okumwesiga n’obwesigwa. Bw’atyo bwe yakola ku Pawulo, n’amuyita okuva ku kuba omuyigganya n’afuuka omubuulizi. Okuyitibwa kuno, newakubadde kulabika nnyo okusinga kuli okulala, si kwa ddala okukusinga. Engeri Katonda gy’ayitamu aboonoonyi eyinza okwawukana, naye ekiva mu kyo kiba kimu bulijjo.
5. Engeri z’okuyitibwa kuno okw’amaanyi.
(i.) Kuyitibwa okuwoomu. Katonda ayita ng’asikiriza; tawaliriza, wabula asendasenda. Eddembe ly’okwesalirawo teriggibwawo, wabula obukakanyavu bwalyo buwangulwa. “Abantu bo balyewaayo bokka mu ggye lyo ng’ekiseera ky’olutalo kituuse” (Zabbuli 110:3). Oluvannyuma lw’okuyitibwa kuno tewaba nkaayana nate; emmeeme egondera mangu okuyita kwa Katonda: nga Kristo bwe yayita Zaakayo, n’amwaniriza n’essanyu mu mutima gwe ne mu nnyumba ye.
(ii.) Kuyitibwa okutukuvu. “eyatulokola n’atuyita … mu kuyitibwa okutukuvu” (2 Timoseewo 1:9). Okuyitibwa kuno okwa Katonda kuyita abantu okuva mu bibi byabwe: mu kwo batukuzibwa, ne baawulibwa ne baba ba Katonda. Ebintu by’omu weema entukuvu byaggibwa ku mirimu egya bulijjo, ne byawulibwa olw’omulimu omutukuvu; bwe batyo n’abo abayitibwa okw’amaanyi baawulibwa okuva ku kibi, ne bawongebwa okuweereza Katonda. Katonda gwe tusinza mutukuvu, omulimu gwe tukola mutukuvu, ekifo kye tusuubira okutuukamu kitukuvu; bino byonna byetaagisa obutukuvu. Omutima gw’Omukristaayo gwe gulina okuba ekisenge eky’okusisinkaniramu Obusatu Obutukuvu; era ku gwo tekuliwandiikibwa nti, Obutukuvu eri Mukama? Abakkiriza baana ba Katonda Kitaffe, bitundu bya Katonda Omwana, era yeekaalu za Katonda Omwoyo Omutukuvu; kale tebalibeera batukuvu? Obutukuvu ke kabonero era kye kyambalo eky’enjawulo eky’abantu ba Katonda. “Abantu bo abatukuvu” (Isaaya 63:18). Ng’obulongoofu bw’empisa bwe bwawula omukazi omwesimbu ku malaaya, bwe butyo obutukuvu bwawula abatya Katonda ku babi. Kuyitibwa okutukuvu; “Kubanga Katonda teyatuyitira bugwenyufu wabula yatuyitira kutukuzibwa” (1 Basessaloniika 4:7). Omuntu yenna abeera mu kibi aleme kugamba nti Katonda yamuyita. Katonda yakuyita obeere omuvumi, obeere omutamiivu? Nedda, n’omuntu alina empisa ennungi ez’ebweru zokka aleme kugamba nti yayitibwa okw’amaanyi. Empisa ennungi ez’ebweru zigasa ki awatali butukuvu? Ziba mulambo bulambo omusaasaanyiziddwako ebimuli. Ekifaananyi kya kabaka ekikubiddwa ku kikomo tekiyinza kukozesebwa nga zaabu. Omuntu alina empisa ennungi zokka alabika ng’alina ekifaananyi kya Kabaka w’eggulu ekimukubiddwako, naye tasinga kyuma kya bulimba, ekitakkirizibwa ng’ensimbi entuufu eri Katonda.
(iii.) Kuyitibwa okutayinza kuwakanyizibwa. Katonda bw’ayita omuntu olw’ekisa kye, omuntu oyo talema kujja. Oyinza okugaana okuyita kw’omubuulizi, naye toyinza kugaana kuyita kwa Mwoyo. Engalo y’Omwoyo Omutendereze esobola okuwandiika ku mutima ogw’ejjinja, nga bwe yawandiika edda amateeka ge ku bipande eby’amayinja. Ebigambo bya Katonda bigambo ebitonda; bwe yagamba nti “Wabeerewo obutangaavu, ne waba obutangaavu”; era bw’agamba nti, “Wabeerewo okukkiriza”, bwe kiriba bwe kityo. Katonda bwe yayita Pawulo, Pawulo n’ayanukula okuyita okwo. “ne sinyooma kwolesebwa okwo okwava mu ggulu” (Ebikolwa by’Abatume 26:19). Katonda agenda mu maaso ng’awangula, ng’atambulira mu ggaali ly’enjiri ye; aleetera amaaso amazibe okulaba, n’omutima ogw’ejjinja okukulukuta omusaayi. Katonda bw’aba ayagala okuyita omuntu, tewaliba kintu kyonna kimuziyiza; ebizibu birisumululwa, n’amaanyi ga ggeyeena galisaasaana. “Ani ayinza okuziyiza by’ayagala?” (Abaruumi 9:19). Katonda akutamya ekinywa eky’ekyuma, n’amenyamenya enzigi ez’ebikomo (Zabbuli 107:16). Mukama bw’akwata ku mutima gw’omuntu ng’ayita mu Mwoyo we, ebirowoozo byonna eby’amalala bikkakkanyizibwa, n’ekigo kya kabaka eky’okwagala kw’omuntu ne kyewaayo eri Katonda. Nnyinza okujjukiza Zabbuli 114:5, “Ggwe ennyanja, lwaki wadduka? Ggwe Yoludaani, lwaki wadda emabega?” Omuntu eyali edda ng’ennyanja esiikuuse, ng’abimba obubi ng’ejjovu, kaakano mbagirawo adda emabega n’akankana, agwa wansi ng’omukuumi w’ekkomera, ng’agamba nti “nkole ki okulokolebwa?” (Ebikolwa by’Abatume 16:30). Ggwe ennyanja, obadde ki? Omuntu ono abadde ki? Mukama abadde amuyita okw’amaanyi. Abadde akola omulimu gw’ekisa, era kaakano omutima gwe omukakanyavu guwanguddwa olw’amaanyi ag’ekisa ekiwoomu.
(iv.) Kuyitibwa okwa waggulu. “Nduubirira okutuuka awawakanirwa awali empeera ey’okuyita kwa Katonda okwa waggulu” (Abafiripi 3:14). Kuyitibwa okwa waggulu, kubanga tuyitibwa okukola emirimu egya waggulu egy’eddiini — okufiira ekibi, okukomererwa eri ensi, okubeera abalamu olw’okukkiriza, okussa ekimu ne Kitaffe (1 Yokaana 1:3). Kuno kuyitibwa okwa waggulu: guno mulimu omuwanvu ennyo abantu abakyali mu mbeera ey’obuzaaliranwa gwe batasobola kukola. Kuyitibwa okwa waggulu, kubanga tuyitibwa okufuna enkizo ez’awaggulu, okuweebwa obutuukirivu n’okufuulibwa abaana, okufuulibwa abasika awamu ne Kristo. Oyo ayitibwa okw’amaanyi asinga abalangira b’ensi.
(v.) Kuyitibwa okw’ekisa. Kye kibala era ekiva mu kisa eky’obwereere. Katonda okuyita abamu, n’atayita balala; abamu okutwalibwa, n’abalala ne balekebwa; omu okuyitibwa ng’ali wa mbeera nkambwe era nkalubo, ate omulala alina amagezi amangi era empisa ennungi n’agaanibwa — kino kisa kya bwereere. Abaavu okuba abagagga mu kukkiriza, abasika b’obwakabaka (Yakobo 2:5), ate ab’ebitiibwa n’abakulu b’ensi okusinga obungi ne bagaanibwa, “bangi temwazaalibwa nga muli ba kitiibwa” (1 Abakkolinso 1:26); kino kisa kya bwereere era kingi. “Weewaawo Kitange, bw’otyo bwe wasiima” (Matayo 11:26). Mu kubuulira kumu, omu okukolebwako okw’amaanyi, ate omulala n’atakwatibwako n’akamu okusinga omufu bw’akwatibwako eddoboozi ly’ennyimba; omu okuwulira eddoboozi ly’Omwoyo mu Kigambo, omulala n’ataliwulira; omu okugonzebwa n’okufukirirwa amaanyi g’eggulu, ate omulala, ng’ekyoya ky’endiga ekikalu ekya Gidiyoni, n’atabaako musulo: laba wano ekisa ekyawula! Okubonaabona kwe kumu kukyusa omu ne kukakanyaza omulala. Okubonaabona eri omu kuba ng’okusekula ebyakaloosa, ebiwunya obulungi; eri omulala kuba ng’okusekula omuddo omubi mu kinu, ogweyongera okuwunya obubi. Kiki ekireeta kino, okuggyako ekisa kya Katonda eky’obwereere? Kuyitibwa okw’ekisa; kwonna kunyiriddwa era kulukiddwamu ekisa eky’obwereere.
(vi.) Kuyitibwa okw’ekitiibwa. “Eyatuyita okuyingira mu kitiibwa kye ekitaliggwaawo” (1 Peetero 5:10). Tuyitibwa okunyumirwa Katonda ow’omukisa emirembe gyonna: ng’omuntu ayitiddwa okuva mu kkomera n’atuula ku ntebe ey’obwakabaka. Quintus Curtius awandiika ku muntu omu eyayitibwa okuba kabaka ng’asima mu nnimiro ye. Bw’atyo Katonda bw’atuyita eri ekitiibwa n’obulungi (2 Peetero 1:3). Okusooka eri obulungi, oluvannyuma eri ekitiibwa. Mu Asene mwalimu yeekaalu bbiri, yeekaalu y’Obulungi, ne yeekaalu y’Ekitiibwa; era tewali muntu yali ayinza kutuuka mu yeekaalu y’ekitiibwa, okuggyako ng’ayise mu yeekaalu y’obulungi. Bw’atyo Katonda atuyita okusooka eri obulungi, oluvannyuma eri ekitiibwa. Ekitiibwa ky’abantu, abasinga obungi kye bayigga ennyo, kiki okuggyako ekyoya ekifuuyibwa mu bbanga? Kigeraageranyizibwa kitya n’obuzito bw’ekitiibwa? Tewali nsonga nnene etugwanira okugoberera okuyita kwa Katonda? Atuyita eri okugulumizibwa; kino kiyinza okutufiiriza oba okutukosa? Katonda tayagala tumulekere kintu kyonna, okuggyako ekyo ekiritusindika mu kuzikirira bwe tunaakikwata. Talina kigendererwa kirala ku ffe, wabula okutufuula ab’omukisa. Atuyita eri obulokozi, atuyita eri obwakabaka. Kale, nga tusaanidde, nga Battimaayo, okusuula ekyambalo kyaffe eky’ebikutukutu eky’ekibi, ne tugoberera Kristo bw’atuyita!
(vii.) Kuyitibwa okutatera kubaawo. Abatono bokka be bayitibwa okulokolebwa. “abalondemu batono” (Matayo 22:14). Batono, si mu muwendo gwabwe bokka, wabula bw’ogeraageranya n’abalala. Ekigambo ‘okuyita’ kitegeeza okulondamu abamu okuva mu balala. Bangi baleeterwa omusana, naye batono abasiigibwa amaaso gaabwe okulaba omusana ogwo. “waliwo abamu mu Saadi abatonotono abatayonoonanga byambalo byabwe” (Okubikkulirwa 3:4). Obukadde bwa bantu bumeka obutudde mu nsi ey’ekizikiza! Ne mu nsi ezo Enjuba ey’obutuukirivu mw’eyakira, mulimu bangi abafuna omusana gw’amazima, naye nga tebagwagala. Waliwo bangi abakola eby’eddiini eby’ebweru byokka, naye abakkiriza batono. Waliwo ekirabika ng’okukkiriza, naye nga si kwe. Ejjinja lya dayimani ery’e Kupulo, Pliny bw’agamba, limasamasa nga dayimani ey’amazima, naye si lya ngeri ntuufu; limenyeka nga likubiddwa ennyondo: bwe kityo okukkiriza kw’omunnanfuusi kulimenyeka nga kukubiddwa ennyondo y’okuyigganyizibwa. Naye batono abayitibwa ddala. Amayinja ag’omuwendo matono, bw’ogageraageranya n’obuyinja obwa bulijjo. Abantu abasinga obungi bakola eddiini yaabwe ng’omulembe bwe gugenda; bagoberera ennyimba n’ekifaananyi ekibumbe (Danyeri 3:7). Okulowooza ku kino n’obwegendereza kwanditukubirizza okukolerera obulokozi bwaffe n’okutya, n’okufuba tubeere mu muwendo gw’abo abatono Katonda be yakyusizza n’abassa mu mbeera ey’ekisa.
(viii.) Kuyitibwa okutakyuka. “Katonda bw’agabira abantu ebirabo oba bw’abayita, teyejjusa” (Abaruumi 11:29). Kwe kugamba, ng’omuwandiisi omu omuyivu bw’agamba, ebirabo ebyo ebiva mu kulondebwa. Katonda bw’ayita omuntu, teyejjusa. Katonda tali nga mikwano mingi, egyagala olunaku olumu ne gikyawa olulala; oba ng’abalangira, abafuula abafuge baabwe ab’omu kisa kyabwe, oluvannyuma ne babasuula mu kkomera. Guno gwe mukisa gw’omutukuvu; embeera ye tekyuka. Okuyita kwa Katonda kwesigamye ku kuteesa kwe, era okuteesa kwe tekukyuka. Ebikolwa by’ekisa tebiyinza kukyusibwa. Katonda asangula ebibi by’abantu be, naye si mannya gaabwe. Ensi k’eyonge okukyukakyuka buli ssaawa, embeera y’omukkiriza enywezeddwa ddala era tekyuka.
6. Ekigendererwa ky’okuyitibwa kwaffe okw’amaanyi kwe kuweesa Katonda ekitiibwa. “tulyoke tumuleetere okugulumizibwa” (Abaefeso 1:12). Oyo akyali mu mbeera ey’obuzaaliranwa tasaanira kuweesa Katonda kitiibwa, okusinga ensolo bw’esaanira okukola ebikolwa eby’amagezi. Omuntu nga tannakyuka bulijjo aleeta ensonyi ku Katonda. Ng’omukka omuddugavu ogusituka mu ntobazi n’ebisaalu bwe gubikka enjuba ne guyiza ekizikiza, bwe gutyo omukka omuddugavu ogw’ekibi gusituka mu mutima gw’omuntu ow’obuzaaliranwa, ne gubikka ekitiibwa kya Katonda ng’ekire. Omwonoonyi amanyi bulungi okujeema, naye tategeera kintu kyonna ku bwesigwa eri Kabaka w’eggulu. Naye waliwo abamu akalulu k’ekisa eky’obwereere ke kagwako, era bano balironderwa ng’amayinja ag’omuwendo okuva mu kasasiro, ne bayitibwa okw’amaanyi, balyoke bagulumize erinnya lya Katonda mu nsi. Mukama alyagala okubeera n’abamu mu mirembe gyonna abaliziyiza obuvundu bw’ebiro, abalijulira amazima ge, era abalikyusa aboonoonyi okuva mu bukyamu bw’amakubo gaabwe. Alyagala okubeera n’abazira be, nga kabaka Dawudi bwe yalina. Abo abaali ebijjukizo by’okusaasira kwa Katonda balifuuka amakondeere ag’okumutendereza.
Ebirowoozo bino biraga nti okuyitibwa okw’amaanyi kwetaagisa nnyo. Awatali kwo tewali kugenda mu ggulu. Tulina okusaanyizibwa, kubanga Kitaffe ye “eyatusaanyiza okugabana ku birungi” (Abakkolosaayi 1:12). Nga Katonda bw’asaanyiza eggulu okutugyamu, bw’atyo atusaanyiza okubeera mu ggulu; era kiki ekituwa okusaanira kuno, okuggyako okuyitibwa okw’amaanyi? Omuntu asigala mu bujama n’akasasiro k’obuzaaliranwa tasaanira ggulu, okusinga omufu bw’asaanira okusikira ettaka. Okuyitibwa okwa waggulu si kintu kya kwesalirawo oba ekitali kikulu, wabula kyetaagisa ng’obulokozi bwennyini; naye, nga kinakuwaza, ekintu kino ekimu ekyetaagisa nga kirekeddwa! Abantu abasinga obungi, ng’abantu ba Isirayiri, batambulatambula wano na wali nga bakuŋŋaanya ebisasiro, naye tebafaayo ku bujulizi bw’okuyitibwa kwabwe okw’amaanyi.
Laba amaanyi amangi Katonda g’akozesa mu kuyita aboonoonyi! Katonda ayita mu ngeri ey’okusikiriza (Yokaana 6:44). Okukyuka kwogerwako ng’okuzuukira. “Balina omukisa era batukuvu abalizuukirira mu kuzuukira okusooka” (Okubikkulirwa 20:6). Kwe kugamba, okuzuukira okuva mu kibi okutuuka mu kisa. Omuntu tayinza kwekyusa yekka, okusinga omufu bw’ayinza okwezuukiza. Kwogerwako ng’okutonda (Abakkolosaayi 3:10). Okutonda kusukka amaanyi g’obuzaaliranwa.
Okuwakanya. Naye abamu bagamba nti okwagala kw’omuntu tekufudde wabula kwebase, era Katonda, mu kusendasenda okw’empisa, atuzuukusa buzuukusa, olwo okwagala ne kusobola okugondera okuyita kwa Katonda, ne kwesindika kwokka okukyuka.
Okuddamu. Kino nkiddamu nti, Buli muntu asibiddwa mu njegere olw’ekibi. “ndaba nga mu mutima gwo mujjudde obuggya, era oli muddu wa kibi” (Ebikolwa by’Abatume 8:23). Omuntu asibiddwa mu njegere, bw’omuwa ensonga n’omusendasenda okutambula, ekyo kimala? Enjegere ze zirina okusooka okumenyebwa, n’asumululwa, olwo n’alyoka ayinza okutambula. Bwe kiri bwe kityo ne buli muntu ow’obuzaaliranwa; asibiddwa n’obuvundu; kaakano Mukama alina okumusalako enjegere ze n’ekisa ekikyusa, era n’okumuwa amagulu okudduka, oba si ekyo tayinza kufuna bulokozi.
Omugaso. Okukubiriza okunyweza okuyitibwa kwammwe.
“mweyongerenga okunywerera mu kulondebwa kwammwe ne mu kuyitibwa kwammwe” (2 Peetero 1:10). Guno gwe mulimu omukulu ogw’obulamu bwaffe, okufuna obujulizi obunywevu obw’okuyitibwa kwaffe okw’amaanyi. Temumatiranga nkizo za bweru, temukaabanga ng’Abayudaaya nti, “Eno ye yeekaalu ya Mukama!” (Yeremiya 7:4). Temwesigamanga ku kubatizibwa; kigasa ki okuba n’amazzi naye nga tolina Mwoyo? Temumatiranga olw’okuba nti Kristo yababuulirwa. Temwematizanga na kwatula okw’obwereere; ebyo byonna biyinza okubaawo, naye ne muba nga temusinga mmunyeenye za mukira ezaaka akaseera obuseera. Naye mufube okukakasa emmeeme zammwe nti mwayitibwa Katonda. Temubanga ng’Abaasene abanoonya amawulire. Embeera y’ebiro bino eri etya? Biki ebinaakyuka mu mwaka guno? Ebyo byonna bigasa ki, bwe muba nga temwayitibwa okw’amaanyi? Kiki singa ebiro bijja okulabika obulungi? Kigasa ki ekitiibwa ne bwe kibeera mu nsi yaffe, nga ekisa tekibeera mu mitima gyaffe? Ayi baganda bange, ebintu bwe biba ebizikiza ebweru, buli kimu kibeere kitangaavu munda. Mufube okunyweza okuyitibwa kwammwe, kisoboka era kirabika kituukirira. Katonda tabulira abo abamunoonya. Omulimu guno omukulu muleme kugulwisaawo nate. Singa wabaawo enkaayana ku ttaka lyammwe, mwandikozesezza buli ngeri okukakasa obwannannyini bwammwe; ate obulokozi si kintu? Temujja kukakasa bwannannyini bwammwe wano? Mulowooze embeera yammwe nga bw’eri ennaku, bwe muba nga temwayitibwa okw’amaanyi.
Muli bagwira eri Katonda. Omwana omujaajaamya yagenda mu nsi ey’ewala (Lukka 15:13), ekitegeeza nti buli mwonoonyi, nga tannakyuka, aba wala ne Katonda. “temwamanya Kristo … temwalina mugabo mu ndagaano ya Katonda ey’ekisuubizo” (Abaefeso 2:12). Abantu abafiira mu bibi byabwe tebalina ddembe ku bisuubizo, okusinga abagwira bwe batalina nkizo ya bannansi abazaalibwa nga ba ddembe. Bwe muba muli bagwira, bigambo ki bye musuubira okuva eri Katonda, okuggyako bino, “sibamanyi!”
Bwe muba nga temwayitibwa okw’amaanyi, muli balabe. “temwali kumpi ne Katonda … ng’abakyawa Katonda” (Abakkolosaayi 1:21). Tewali kintu kyonna mu Bayibuli kye muyinza kwetwalira, okuggyako ebigambo eby’okutiisa. Muli basika b’ebibonyoobonyo byonna ebiwandiikiddwa mu kitabo kya Katonda. Ne bwe muyinza okugaana ebiragiro by’amateeka, temuyinza kudduka bikolimo by’amateeka. Abo abalabe ba Katonda, basome omusango gwabwe. “abo bonna abalabe bange, abaajeema nga tebaagala mbeere kabaka waabwe, mubandeetere wano, mubattire mu maaso gange” (Lukka 19:27). Ayi, nga kino kisaanidde okubakwatako nnyo okunyweza okuyitibwa kwammwe! Embeera yammwe eriba ya nnaku nnyo era ya kuzikirira, singa okufa kubayita nga Omwoyo tannabayita!
Ekibuuzo. Naye waliwo essuubi lyonna nti nnaayitibwa? Nnabadde mwonoonyi munene.
Okuddamu. Aboonoonyi abanene bayitiddwa. Pawulo yali muyigganya, naye yayitibwa. Abamu ku Bayudaaya abaalina omukono mu kukomerera Kristo, baayitibwa. Katonda ayagala okwolesa ekisa kye eky’obwereere eri aboonoonyi. Noolwekyo temuggwaamu maanyi. Mulaba omuguwa ogwa zaabu ogussiddwa okuva mu ggulu, emmeeme ennaku ezikankana zigukwateko.
Ekibuuzo. Naye nnaamanya ntya nti nnayitibwa okw’amaanyi?
Okuddamu. Oyo ayitibwa okulokolebwa ayitibwa okuva mu ye yennyini, si kuva mu kwagala kwe okw’ekibi kwokka, wabula ne mu kwetwala nti mutuukirivu; yeegaana ebikolwa bye eby’eddiini n’empisa ze ennungi. “nga sirina butuukirivu bwange ku bwange” (Abafiripi 3:9). Oyo Katonda gw’akutte ku mutima ng’ayita mu Mwoyo we, ateeka ekifaananyi ekisinzibwa eky’okwefuula omutuukirivu ku bigere bya Kristo, akirinnyirire. Akozesa empisa ennungi n’ebikolwa eby’okutya Katonda, naye tabyesiga. Ejjiba lya Nuuwa lyakozesa ebiwaawaatiro byalyo okubuuka, naye lyesiga eryato okulikuuma. Kino kya kitalo, omuntu bw’ayitibwa okuva mu ye yennyini. Okwegaana kuno, nga Augustine bw’agamba, ly’eddaala erisooka eri okukkiriza okulokola.
Oyo ayitibwa okw’amaanyi aba n’enkyukakyuka erabika ekoleddwa mu ye. Si nkyukakyuka mu busobozi bwe obw’obuzaaliranwa, wabula mu mpisa ze. Akyuse okuva ku ekyo kye yali edda. Omubiri gwe gwe gumu, naye si birowoozo bye; alina omwoyo omulala. Pawulo yakyusibwa nnyo oluvannyuma lw’okukyuka kwe, abantu ne batamumanya (Ebikolwa by’Abatume 9:21). Ayi, ekisa nga kikyusa nnyo omuntu! “Era abamu ku mmwe mwali nga bo, naye … mwatukuzibwa era mwaweebwa obutuukirivu” (1 Abakkolinso 6:11). Ekisa kikyusa omutima.
Mu kuyitibwa okw’amaanyi mubaamu enkyukakyuka ez’emirundi esatu:
(1). Waliwo enkyukakyuka ekolebwa mu kutegeera. Edda, waaliwo obutamanya, ekizikiza kyali ku maaso g’obuziba; naye kaakano waliwo obutangaavu, “kaakano muli bantu ba musana mu Mukama waffe” (Abaefeso 5:8). Omulimu ogwasooka Katonda gwe yakola mu kutonda ensi bwali butangaavu: bwe kiri bwe kityo ne mu kutonda okuggya. Oyo ayitibwa okulokolebwa ayogera ng’omusajja oli mu njiri: “nnali muzibe w’amaaso, naye kaakano ndaba” (Yokaana 9:25). Alaba obubi mu kibi, n’obulungi obusukkulumu mu makubo ga Katonda, by’atalabangako. Ddala obutangaavu buno Omwoyo Omutendereze bw’aleeta, busaanidde okuyitibwa obutangaavu obutenkanika. “mulyoke mutende ebirungi bya Katonda eyabaggya mu kizikiza n’abayingiza mu butangaavu bwe obutenkanika” (1 Peetero 2:9). Butangaavu obutenkanika mu ngeri mukaaga. (i.) Kubanga bujja mu ngeri ey’ekitalo. Tebuva mu bwengula bw’eggulu emmunyeenye gye zitambulira, wabula buva mu Njuba ey’obutuukirivu. (ii.) Butenkanika mu bye bukola. Obutangaavu buno bukola ekyo obutangaavu obulala bwonna kye butayinza. Bufuula omuntu okutegeera nti muzibe. (iii.) Butangaavu obutenkanika, kubanga buyingira nnyo munda. Obutangaavu obulala buyinza okwakira ku maaso: obutangaavu buno bwakira mu mutima, ne bumulisa omwoyo gw’omuntu ogw’omunda (2 Abakkolinso 4:6). (iv.) Butangaavu obutenkanika, kubanga bwewuunyisa abo ababulina. Beewuunya bokka, nga bwe baali basobola okumatira okumala ebbanga eddene nga tebabulina. Beewuunya amaaso gaabwe okuzibulwa, so si ag’abalala. Beewuunya nti, newakubadde nga baali bakyawa era nga bawakanya obutangaavu buno, bwakira mu bbanga ly’emmeeme zaabwe. Kino kye kintu abatukuvu kye balisigala nga beewuunya emirembe gyonna. (v.) Butangaavu obutenkanika, kubanga bulamu okusinga obulala bwonna. Tebumulisa bumulisa, wabula buzuukiza; buwa obulamu abo abagambibwa nti “Edda mwali mufiiridde mu byonoono byammwe ne mu bibi byammwe” (Abaefeso 2:1). Noolwekyo buyitibwa “omusana ogw’obulamu” (Yokaana 8:12). (vi.) Butangaavu obutenkanika, kubanga ye ntandikwa y’obutangaavu obutaggwaawo. Obutangaavu bw’ekisa ye mmunyeenye ey’enkya etandikisa omusana gw’ekitiibwa.
Kaakano olwo, ggwe omusomi, oyinza okugamba nti obutangaavu buno obutenkanika obw’Omwoyo bukwakiddeko? Bwe wali ng’obikkiddwa obutamanya, nga tomanyi Katonda newakubadde ggwe kennyini, amangu ago obutangaavu okuva mu ggulu ne bukwakira enjuyi zonna. Kino kitundu kimu ku nkyukakyuka eyo ey’omukisa ekolebwa mu kuyitibwa okw’amaanyi.
(2). Waliwo enkyukakyuka ekolebwa mu kwagala kw’omuntu. “njagala okukola ekirungi” (Abaruumi 7:18). Okwagala okwali kuwakanya Kristo edda, kaakano kumwaniriza. Okwagala okwali ng’ekinywa eky’ekyuma, kaakano kuli ng’envumbo esaanuuka: kukkiriza mangu akabonero n’enkula Omwoyo Omutukuvu by’akuteekako. Okwagala kutambula kwolekera eggulu, ne kusika awamu nakwo enneewulira zonna. Okwagala okuzaaliddwa obuggya kwanukula buli kuyita kwa Katonda, ng’akaddoboozi akaddayo bwe kanukula eddoboozi. “Mukama wange, oyagala nkole ki?” (Ebikolwa by’Abatume 9:6). Okwagala kaakano kwewaayo kwokka, kwewandiisa wansi w’Omukulembeze w’obulokozi (Abaebbulaniya 2:10). Ayi, enkyukakyuka nga nnungi nnyo ekolebwa wano! Edda, okwagala kwaziyizanga Kristo okuyingira; kaakano, kuziyiza ekibi okuyingira.
(3). Waliwo enkyukakyuka mu mpisa. Oyo ayitibwa Katonda atambula ekkubo erikontana ddala n’erye yatambulangamu edda. Edda yatambuliranga mu buggya n’obukyayi, kaakano atambulira mu kwagala; edda yatambuliranga mu malala, kaakano mu buwombeefu. Omugga gukulukuta mu kkubo ddala eddala. Ng’omutima bwe gubaamu okuzaalibwa okuggya, bwe kityo n’obulamu bubaamu okufulumizibwa okuggya. Bwe tutyo tulaba enkyukakyuka ey’amaanyi ekolebwa mu abo abayitibwa Katonda.
Abo abatabangako na nkyukakyuka yonna bali wala nnyo okuva ku kuyitibwa kuno okw’amaanyi! Bakyali bwe batyo nga bwe baali emyaka amakumi ana oba ataano egiyise, ab’amalala era ab’omubiri nga bulijjo. Balabye enkyukakyuka nnyingi mu biro byabwe, naye tebafunanga nkyukakyuka yonna mu mutima gwabwe. Abantu baleme kulowooza nti bayinza okubuuka okuva mu mikono gya malaaya (ensi) ne bagwa mu kifuba kya Ibulayimu; oba balina okufuna enkyukakyuka ey’ekisa nga bakyali balamu, oba enkyukakyuka ekolimiddwa nga bafa.
Oyo ayitibwa Katonda atwala okuyitibwa kuno ng’omukisa ogusinga yonna. Kabaka Katonda gw’ayise olw’ekisa kye, atwala nga kikulu nnyo okuyitibwa okuba omutukuvu, okusinga okuyitibwa okuba kabaka. Okuyitibwa kwe okwa waggulu akutwala nga kwa muwendo okusinga obuzaale bwe obw’ekitiibwa. Theodosius yalowooza nti kitiibwa kinene okuba Omukristaayo okusinga okuba omufuzi w’obwakabaka obugazi. Omuntu ow’omubiri tasobola kutwala mikisa gya mwoyo nga gya muwendo, okusinga omwana omuwere bw’ayinza okutwala omukuufu gwa dayimani nga gwa muwendo. Akulembeza ebitiibwa bye eby’ensi, obuweerero bwe, obugagga bwe, n’amannya ag’ekitiibwa, okusinga okukyuka. Yandyagadde okuyitibwa omwami ow’essaza okusinga omutukuvu, ekyo kabonero nti tamanyi kuyitibwa okw’amaanyi. Oyo eyamulisibwa Omwoyo, atwala obutukuvu ng’ekitiibwa kye ekisinga obw’olulyo, era okuyitibwa kwe okw’amaanyi akutwala ng’okugulumizibwa kwe. Bw’amala okutuuka ku ddaala lino, aba omu ku balindirira okuweebwa eggulu.
Oyo ayitibwa okw’amaanyi, ayitibwa okuva mu nsi. Kuba “kuyitibwa okw’omu ggulu” (Abaebbulaniya 3:1). Oyo ayitibwa Katonda, afaayo ku bintu eby’omu ggulu; ali mu nsi, naye si wa nsi. Abakugu mu by’obutonde bagamba ku mayinja ag’omuwendo nti, newakubadde ebibumba byago biva mu ttaka, okumasamasa kwago kuva mu maanyi g’eggulu: bwe kiri bwe kityo n’omuntu atya Katonda, newakubadde omubiri gwe guva mu ttaka, okwaka kw’okwagala kwe kuva mu ggulu; omutima gwe gusikirizibwa waggulu, okutuuka ewali Kristo. Tasuula buli kikolwa kibi kyokka, wabula ne buli buzito obw’ensi. Si nfunyi, wabula mpungu.
Akabonero akalala ak’okuyitibwa kwaffe okw’amaanyi bwe bunyiikivu mu mulimu gwaffe ogwa bulijjo. Abamu beenyumiriza mu kuyitibwa kwabwe okwa waggulu, naye bagalamira bugalamizi ng’eryato eriri ku nanga. Eddiini tewa lukusa bugayaavu. Abakristaayo tebasaanidde kuba bagayaavu. Obugayaavu kye kinaabiro kya Setaani; omuntu omugayaavu afuuka omuyiggo gwa buli kukemebwa. Ekisa, bwe kiwonya omutima, tekirema mukono. Oyo ayitibwa Katonda, nga bw’akolera eggulu, bw’atyo bw’akola ne mu mulimu gwe ogw’emikono.