Ebintu Byonna Olw’Obulungi
Okwagala Katonda

Essuula 6 · eddakiika 10 ez’okusoma · eddakiika 13 ez’okuwuliriza

Okwagala Katonda

Kaakano nzija ku kitundu ekikulu eky’okubiri eky’ekyawandiikibwa kino: abantu abalina omugabo mu kirabo kino. Be abo abaagala Katonda. “Ebintu byonna bibatuukako olw’obulungi, eri abo abaagala Katonda.”

Abanyooma Katonda n’abamukyawa tebalina mugabo wadde ekitundu mu kirabo kino. Mmere ya baana, era ya abo bokka abaagala Katonda. Olw’okuba okwagala gwe mutima ddala n’omwoyo gw’eddiini, nja kukyogerako mu bujjuvu; era okukinnyonnyola obulungi, ka tulabe ebintu bino bitaano ku kwagala Katonda.

1. Okwagala Katonda kye ki. Okwagala kwe kugaziwa kw’emmeeme, oba okwaka kw’omutima, Omukristaayo mw’ayita okuwejjawejja olwa Katonda, ng’ekirungi ekisinga byonna era ekifuga byonna. Okwagala kuli eri emmeeme ng’obuzito eri essaawa: kutambuza emmeeme okwolekera Katonda, era kye biwaawaatiro bye tubuukisa okugenda mu ggulu. Olw’okwagala twegatta ku Katonda, ng’empiso bw’eyegatta ku jjinja ery’obusikirize.

2. Omusingi gw’okwagala Katonda; kwe kumanya. Tetuyinza kwagala kye tutamanyi. Okwagala kwaffe kulyoke kusikirizibwe eri Katonda, tuteekwa okumanya mu ye ebintu bino bisatu:

(i.) Obujjuvu (Abakkolosaayi 1:19). Alina ekisa ekijjuvu okututukuza, n’ekitiibwa ekijjuvu okututikkira engule; obujjuvu obutakoma ku kumala kwokka, naye obukulukuta. Ye nnyanja ey’obulungi etaliiko ntobo wadde embalama.

(ii.) Obwereere. Katonda alina omwoyo ogw’obuzaale ogw’okugaba okusaasira n’ekisa; atonnya ng’ekisenge ky’omubisi gw’enjuki. “Buli ayagala ajje anywe ku mazzi ag’obulamu ag’obuwa” (Okubikkulirwa 22:17). Katonda tatusaba kujja na ssente, wabula enjala yokka.

(iii.) Obwannannyini, oba obwaffe. Tuteekwa okumanya nti obujjuvu buno obuli mu Katonda bwaffe. “Katonda ono, ye Katonda waffe” (Zabbuli 48:14). Wuuno omusingi gw’okwagala — Obwakatonda bwe, n’omugabo gwe tulina mu ye.

3. Ebika by’okwagala — bye nja kwawulamu emirundi gino esatu:

(i.) Waliwo okwagala okw’okutwala ng’ow’omuwendo. Bwe tussaamu Katonda ekitiibwa ekinene, nga ye kirungi ekisinga byonna era ekitaliiko kkomo, tumutwala nga wa muwendo nnyo n’okuba nti bwe tuba naye, tetufaayo ne bwe tubulwa ebirala byonna. Emmunyeenye zibula enjuba bw’evaayo. Ebitonde byonna bibula mu birowoozo byaffe Enjuba ey’obutuukirivu bw’eyaka mu kitiibwa kyayo kyonna.

(ii ) Okwagala okw’okusanyukira n’okunyumirwa — ng’omuntu bw’anyumirwa mukwano gwe gw’ayagala. Emmeeme eyagala Katonda emusanyukira ng’eky’obugagga kyayo, era ewummulira mu ye ng’amakkati gaayo. Omutima gubeera gwesimbye ku Katonda n’okuba nti tegukyetaaga kirala. “Tulage Kitaffe, kinaatumala” (Yokaana 14:8).

(iii.) Okwagala okw’okwagaliza obulungi — kwe kwagaliza ebirungi omulimu gwa Katonda. Oyo amatira mukwano gwe mu mutima, amwagaliza essanyu lyonna. Kino kwe kwagala Katonda: bwe tumwagaliza obulungi. Twegomba ebibye biwangule. Akalulu kaffe n’okusaba kwaffe kwe kuba nti erinnya lye lissibwemu ekitiibwa; nti enjiri ye, gwe muggo gw’amaanyi ge, eyinze, ng’omuggo gwa Alooni, okumulisa n’okubala ebibala.

4. Engeri z’okwagala.

(i.) Okwagala kwaffe eri Katonda kuteekwa okuba okujjuvu, era ekyo, ku lw’oyo ayagala, kuteekwa okuba n’omutima gwonna. “Yagala Katonda wo n’omutima gwo gwonna” (Makko 12:30). Mu mateeka ag’edda, kabona omukulu teyakkirizibwanga kuwasa nnamwandu wadde omwenzi — si nnamwandu, kubanga teyandifunye kwagala kwe okusooka; si mwenzi, kubanga teyandifunye kwagala kwe kwonna. Katonda ayagala omutima gwonna. Ebyawandiikibwa byogera ku bantu abalina omutima ogwawuddwamu (Koseya 10:2). Nnyina w’omwana ow’amazima teyakkiriza mwana kwawulwamu; ne Katonda tajja kukkiriza mutima kwawulwamu. Katonda tajja kuba mupangisa alina ekisenge kimu kyokka mu mutima, ate ebisenge ebirala byonna nga bipangisiddwa ekibi. Kuteekwa okuba okwagala okujjuvu.

(ii.) Kuteekwa okuba okwagala okw’amazima. “Ekisa kya Katonda kibeerenga n’abo bonna abaagala Mukama waffe Yesu Kristo” n’omutima ogw’amazima (Abaefeso 6:24). Ow’amazima; ekigambo kino kitegeeza omubisi gw’enjuki ogutaliimu kantu. Okwagala kwaffe eri Katonda kwa mazima bwe kuba okulongoofu nga tekuliimu kwenoonyeza: kino abayivu b’edda kye bayita okwagala okw’omukwano. Tuteekwa okwagala Kristo, nga Augustine bw’agamba, ku lulwe yennyini: nga bwe twagala omwenge omuwoomu olw’obuwoomi bwagwo. Obulungi bwa Katonda n’okwagala kwe bye biteekwa okuba amayinja abiri ag’obusikirize agasika okwagala kwaffe gy’ali. Alexander yalina emikwano ebiri, Hephestion ne Craterus, be yayogerako nti, “Hephestion anjagala kubanga ndi Alexander; Craterus anjagala kubanga ndi kabaka Alexander.” Omu yali ayagala omuntu we, omulala ng’ayagala ebirabo bye. Bangi baagala Katonda kubanga abawa eŋŋaano n’omwenge, so si olw’obulungi bwe obw’omunda. Tuteekwa okwagala Katonda okusinga olw’ekyo ky’ali, okusinga olw’ebyo by’agaba. Okwagala okw’amazima tekupangisibwa. Tekwetaagisa kupangisa maama okwagala omwana we: emmeeme eyagala ennyo Katonda tekyetaaga kupangisibwa na mpeera. Teyinza butamwagala olw’ekitiibwa ky’obulungi ekimasamasa okuva mu ye.

(iii.) Kuteekwa okuba okwagala okwaka. Ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza okwagala kitegeeza okwaka kw’omutima. Abatukuvu bateekwa okuba basseraafi, abaaka mu kwagala okutukuvu. Okwagala omuntu mu bunnyogovu kye kimu n’obutamwagala. Enjuba eyaka n’ebbugumu lyonna ly’esobola. Okwagala kwaffe eri Katonda kuteekwa okuba okw’amaanyi era okubuguma; ng’manda ag’omuti entaseesa, agasinga okwokya n’okubuguma (Zabbuli 120:4). Okwagala kwaffe eri ebintu ebiggwaawo kuteekwa okuba okw’ekigero; tuteekwa okwagala nga abatayagala (1 Abakkolinso 7:30). Naye okwagala kwaffe eri Katonda kuteekwa okubumbujja. Omugole yali mulwadde olw’okwagala Kristo (Oluyimba 2:5). Tetuyinza kwagala Katonda nga bw’asaanidde. Nga Katonda bw’atubonereza mu kigero ekitono okusinga bwe tusaanidde (Ezera 9:13), bwe kityo n’okwagala kwaffe gy’ali kutono okusinga bw’asaanidde.

(iv.) Okwagala Katonda kuteekwa okuba okukola. Kuli ng’omuliro, ogusinga ebintu byonna okukola; kuyitibwa okufuba okw’okwagala (1 Abasessaloniika 1:3). Okwagala si kirabo kya kisa ekigayaala; kuleetera omutwe okusomesa ku lwa Katonda, n’ebigere okudduka mu makubo g’ebiragiro bye. “Okwagala kwa Katonda kutuwaliriza” (2 Abakkolinso 5:14). Okwefuula abaagala tekumala. Okwagala okw’amazima tekulabikira ku nsonda y’olulimi yokka, naye ne ku nsonda z’engalo; kwe kufuba okw’okwagala. Ebiramu ebyogerwako mu Ezeekyeri 1:8 byalina ebiwaawaatiro — akabonero k’Omukristaayo omulungi. Talina biwaawaatiro bya kukkiriza byokka okubuuka, naye alina ne engalo ez’omuntu wansi w’ebiwaawaatiro bye: akola olw’okwagala, awaayo era yeewaayo ku lwa Kristo.

(v.) Okwagala kugaba. Kulina obubonero bw’okwagala bwe kugaba (1 Abakkolinso 13:4). Okwagala kwa kisa. Okwagala tekulina lulimi lugonvu lwokka, naye n’omutima ogw’ekisa. Omutima gwa Dawudi gwali gwaka okwagala Katonda, era teyakkiriza kuwaayo eri Katonda ekitaamufiiriza kintu (2 Samwiri 24:24). Okwagala tekujjudde kwagaliza bulungi kwokka, naye n’okukola obulungi. Okwagala okugaziya omutima tekunywezanga mukono. Oyo ayagala Kristo ajja kugabira bya kisa ebitundu bye. Ajja kuba maaso eri bamuzibe, era ebigere eri abalema. Emigongo n’embuto by’abaavu bye binaaba ensalosalo mw’asiga ensigo eza zaabu ez’obugabi. Abamu bagamba nti baagala Katonda, naye okwagala kwabwe kulemadde omukono gumu, tebagaba kintu kyonna ku mirimu emirungi. Mazima okukkiriza kukola ku bintu ebitalabika, naye Katonda akyawa okwagala okutalabika. Okwagala kuli ng’omwenge omuggya, ogwetaaga ekituli mwe guyita; kweyoleka mu bikolwa ebirungi. Omutume ayogera ku Bamakedoniya ng’abassaamu ekitiibwa, nti baagabira abatukuvu abaavu, si okutuuka ku busobozi bwabwe kwokka, naye n’okusukkawo (2 Abakkolinso 8:3). Okwagala kwakulira mu lubiri lwa kabaka; kirabo kya kisa eky’ekitiibwa era ekigabi.

(vi.) Okwagala Katonda kwa njawulo. Oyo ayagala Katonda amuwa okwagala okw’engeri gy’atawa muntu mulala yenna. Nga Katonda bw’awa abaana be okwagala kw’atawa babi — okwagala okulonda era okufuula abaana; bwe kityo omutima ogulimu ekisa guwa Katonda okwagala okw’enjawulo ennyo, omulala yenna kw’atayinza kugabana. “Naboogereza omusajja omu, nga muli mbeerera zennyini, ne mbawaayo eri Kristo” (2 Abakkolinso 11:2). Omukazi eyayogerezebwa omusajja omu amuwa okwagala kw’atalina eri omulala yenna; okwagala kwe okw’obufumbo takuwa muntu yenna okuggyako bba. Bwe kityo omutukuvu eyayogerezebwa Kristo amuwa okwagala okw’enjawulo, okwagala okutayinza kuweebwa mulala yenna, kwe kugamba, okwagala okugattiddwako okusinza. Si kwagala kwokka okuweebwa Katonda, naye n’emmeeme. “Oli nnimiro eyasimbibwa, mwannyinaze, omugole wange” (Oluyimba 4:12). Omutima gw’omukkiriza lwe lusuku lwa Kristo. Ekimuli ekikulamu kwe kwagala okutabuddwamu okusinza Katonda, era ekimuli kino kya Kristo yekka. Omugole akuuma ekisumuluzo ky’olusuku, waleme kubaawo ayingiramu okuggyako Kristo.

(vii.) Okwagala Katonda kwa lubeerera. Kuli ng’omuliro abawala embeerera ab’essabo lya Vesta gwe baakuumanga e Rooma, tekuzikira. Okwagala okw’amazima kubugujja, naye tekuggwaawo. Okwagala Katonda, nga bwe kuli okw’amazima awatali bunnanfuusi, bwe kutyo bwe kunywera awatali kudda nnyuma. Okwagala kuli ng’entunnunsi y’omubiri, ekuba bulijjo; si mataba ga kaseera, naye nsulo etakalira. Ng’abantu ababi bwe banywera mu kwagala ebibi byabwe, ne kiba nti ensonyi, oba obulwadde, oba okutya geyeena tebiyinza kubaleetera kuleka bibi byabwe; bwe kityo, tewali kiyinza kuziyiza kwagala kw’Omukristaayo eri Katonda. Tewali kiyinza kuwangula kwagala, wadde obuzibu oba okuziyizibwa. “Okwagala kwa maanyi ng’okufa” (Oluyimba 8:6). Entaana emira emibiri egisinga amaanyi: bwe kityo okwagala kumira obuzibu obusinga amaanyi. “Amazzi amangi tegamalaawo nnyonta ya kwagala” (Oluyimba 8:7). Wadde amazzi amawoomi ag’amasanyu, wadde amazzi agakaawa ag’okuyigganyizibwa. Okwagala Katonda kunywera okutuusa okufa. “Mubeerenga n’emirandira mu kwagala nga mukunywereddemu” (Abaefeso 3:17). Ebintu ebyangu, ng’ebisusunku n’ebyoya, bifuumuulibwa mangu, naye omuti ogulina emirandira gugumira kibuyaga; oyo alina emirandira mu kwagala, agumiikiriza. Okwagala okw’amazima tekukoma, okuggyako ng’obulamu bukomye.

5. Ekigero ky’okwagala. Tuteekwa okwagala Katonda okusinga ebintu ebirala byonna. “ Tewali na kimu ku nsi kye neetaaga bwe mba naawe” (Zabbuli 73:25). Katonda gwe mukutu gw’ebirungi byonna, ye mulungi okusinga byonna. Emmeeme bw’eraba obukulu obusukkiridde mu Katonda, n’eyewuunya mu ye ekibinja ky’obulungi bwonna, etwalibwa mu kwagala gy’ali mu kigero ekisinga obunene. Ekigero ky’okwagala kwaffe eri Katonda, Bernard bw’agamba, kiteekwa okuba okumwagala awatali kigero. Katonda, ye mukulu w’essanyu lyaffe, ateekwa okufuna ekisinga obukulu mu mutima gwaffe. Ekitonde kiyinza okufuna amata g’okwagala kwaffe, naye Katonda ateekwa okufuna omuzigo gwago. Okwagala Katonda kuteekwa okuba waggulu w’ebintu ebirala byonna, ng’amafuta bwe gaseeyeeya waggulu ku mazzi.

Tuteekwa okwagala Katonda okusinga ab’ekika kyaffe. Nga bwe kyali ku Ibulayimu ng’awaayo Isaaka; Isaaka bwe yali omwana w’obukadde bwe, tewali kubuusabuusa nti yamwagala nnyo ddala era n’amumatira; naye Katonda bwe yagamba Ibulayimu nti, “Twala mutabani wo … omuweereyo eyo okuba ekiweebwayo ekyokebwa” (Olubereberye 22:2), newakubadde nga kyali kintu ekyandirabise nga kiwakanya, si magezi ge gokka, naye n’okukkiriza kwe, kubanga Masiya yali wa kuva mu Isaaka, era bw’asalibwako, ensi eneefuna wa Omutabaganya! Naye amaanyi g’okukkiriza kwa Ibulayimu n’okwaka kw’okwagala kwe eri Katonda byali nnyo ddala n’okuba nti yali mwetegefu okukwata akambe ak’okuwaayo ssaddaaka, n’ayiwa omusaayi gwa Isaaka. Omulokozi waffe omutendereze ayogera ku kukyawa kitaffe ne maama (Lukka 14:26). Kristo tayagala tubeere ba butali buntu; naye ab’ekika kyaffe abasinga okuba ab’omuwendo bwe bayimirira mu kkubo lyaffe, ne baagala okutuziyiza okujja eri Kristo, tuteekwa oba okubasomoka, oba obutabategeera (Ekyamateeka Olwokubiri 33:9). Newakubadde amatondo agamu ag’okwagala gayinza okukulukutira ku ludda eri ab’oluganda n’ab’eŋŋanda, naye amazzi amangi ag’omugga gateekwa okukulukuta okugoberera Kristo. Ab’ekika bayinza okugalamira mu kifuba, naye Kristo ateekwa okugalamira mu mutima.

Tuteekwa okwagala Katonda okusinga ebintu byaffe. “Mwagumiikiriza n’essanyu bwe mwanyagibwako ebyammwe” (Abaebbulaniya 10:34). Baali basanyufu nti baalina kye bafiirwa ku lwa Kristo. Ensi bw’eteekebwa ku luuyi olumu olwa minzaani, ne Kristo ku lulala, ye ateekwa okuzitowa okusinga. Era bwe kiri bwe kityo? Katonda alina ekifo ekisinga obukulu mu mitima gyaffe? Plutarch agamba nti, “Omufuzi ow’obuyinza obwenkomeredde bwe yassibwangawo e Rooma, obuyinza obulala bwonna bwayimirizibwanga okumala ekiseera ekyo”: bwe kityo okwagala Katonda bwe kufuga mu mutima, okwagala okulala kwonna kuyimirizibwa, era tekuli kintu bwe kugeraageranyizibwa n’okwagala kuno.

Omugaso. Okunenya okw’amaanyi eri abo abatayagala Katonda. Kino kiyinza okuba okunenya okw’amaanyi eri abo abatalina wadde akatono ak’okwagala Katonda mu mitima gyabwe — era waliwo abantu ababi bwe batyo abakyali abalamu? Oyo atayagala Katonda nsolo erina omutwe gw’omuntu. Ggwe omunaku! Obeera mulamu ku lwa Katonda buli lunaku, naye n’otomwagala? Singa omuntu yalina mukwano gwe amuwa ssente bulijjo, era amuwa byonna by’ayetaaga, teyandibadde mubi okusinga omukambwe, singa tassaamu mukwano oyo kitiibwa era n’amuwa ekitiibwa? Mukwano bw’atyo ye Katonda: akuwa omukka gw’ossa, akuwa eby’okwebeezaawo, era tojja kumwagala? Wandyagadde omulangira wo singa akuwonya obulamu, era tojja kwagala Katonda akuwa obulamu bwo? Jjinja ki ery’obusikirize eririna amaanyi bwe gatyo okusika okwagala, okusinga Obwakatonda obutenderezebwa? Muzibe oyo obulungi gwe butasikiriza, musirusiru oyo atasikirizibwa na migwa gya kwagala. Omubiri bwe gunnyogoga ne gubulamu ebbugumu, kabonero ka kufa: omuntu oyo afudde atalina bbugumu lya kwagala Katonda mu mmeeme ye. Ayinza atya okusuubira okwagala okuva eri Katonda, oyo atamulaga kwagala? Katonda alibbingako n’assa mu kifuba kye omusota ogw’obusagwa bwe gutyo, ogumuwandulira obusagwa bw’ettima n’obulabe?

Okunenya kuno kugwa nnyo ku batakkiriza ab’omulembe guno, abali ewala ennyo okwagala Katonda, n’okuba nti bakola kyonna kye basobola okulaga obukyayi bwabwe gy’ali. “Boolesa ekibi kyabwe nga Sodomu” (Isaaya 3:9). “Emimwa gyabwe gyolekedde eggulu” (Zabbuli 73:9), mu malala n’okuvvoola, era bawakanya Katonda mu lwatu. Bano bisiyaga mu butonde, dayimooni mu kifaananyi ky’abantu. Ka basome omusango gwabwe: “Obanga waliwo atayagala Mukama, akolimirwe. Mukama waffe Yesu, jjangu!” (1 Abakkolinso 16:22), kwe kugamba, akolimirwe ng’ayawuddwa ku Katonda, okutuusa Kristo lw’alijja okusala omusango. Abeere omusika w’ekikolimo ng’akyali mulamu, era ku lunaku lwa Mukama olw’entiisa, awulire omusango ogwo ogumenya omutima nga gumusalirwa, “ Muveewo, mmwe abakolimire.”

Ekyayita Ekiddako