Okuyita okw’Amaanyi eri Obulamu Obwewaddeyo eri Katonda era Obutukuvu
Okukozesa obugagga mu ngeri etali ya magezi bwe kwonoona empisa zonna ez’omutima, ne kujjuza omutima okwegomba okwavu era okw’okusekererwa, mu bulamu bwonna; kino kiragibwa mu kifaananyi kya Flavia

Essuula 7 · eddakiika 10 ez’okusoma · eddakiika 13 ez’okuwuliriza

Okukozesa obugagga mu ngeri etali ya magezi bwe kwonoona empisa zonna ez’omutima, ne kujjuza omutima okwegomba okwavu era okw’okusekererwa, mu bulamu bwonna; kino kiragibwa mu kifaananyi kya Flavia

KYALABIDDWA dda, nti okwegendereza okw’amagezi era okw’eddiini kulina okukozesebwa mu ngeri gye tusaasaanyaamu ensimbi zaffe oba obugagga bwaffe, kubanga engeri gye tusaasaanyaamu obugagga bwaffe efuula ekitundu ekinene bwe kityo eky’obulamu bwaffe obwa bulijjo, era gwe mulimu gwa buli lunaku nnyo, ne kiba nti nga bwe tuli ab’amagezi, oba abatali ba magezi, mu nsonga eno, obulamu bwaffe bwonna bujja kufuulibwa oba obw’amagezi ennyo oba obujjudde obusirusiru bungi.

Abantu abaagala eddiini, abakkiriza okuyigirizibwa okw’okutya Katonda n’essanyu n’okumatira, emirundi mingi beewuunya ensonga lwaki tebakulaakulana nnyo mu ddiini eyo gye beewuunya ennyo bwe batyo.

Kale ensonga y’ekyo y’eno: kubanga eddiini ebeera mu mutwe gwabwe gwokka, naye ekintu ekirala kye kiri mu mitima gyabwe; n’olwekyo beeyongera okuva ku mwaka okudda ku mulala nga beewuunya bwewuunya era nga batendereza bwatenderezi okutya Katonda, nga tebatuuka n’akatono ku mazima n’okutuukirira kw’ebiragiro byakwo.

Singa kibuuzibwa lwaki eddiini tefuna mitima gyabwe, ensonga y’eno; si lwa kuba nti babeera mu bibi ebinene, oba mu bukaba, kubanga okussa ekitiibwa kwabwe mu ddiini kubakuuma obutagwa mu butategeka ng’obwo; wabula kubanga emitima gyabwe bulijjo gyemalidde ku bintu, gikyamiziddwa, era gikuumibwa mu mbeera enkyamu olw’okukozesa awatali magezi ebintu ng’ebyo ebikkirizibwa okukozesebwa.

Okukozesa n’okwesiima mu bugagga bwabwe kikkirizibwa, n’olwekyo tekibayingira mu mitwe gyabwe okulowooza nti waliyo akabi konna akanene okuva ku ludda olwo. Tebalowooza n’akatono, nti waliwo enkozesa y’obugagga bwabwe etaliimu era etali ya magezi, wadde nga tezikiriza ng’ebibi ebinene, naye etabula bw’etyo omutima, era n’eguwanirira mu buluvu n’obuzitowa ng’obwo, mu malala n’obutaliimu ng’obwo, ne kigufuula obutasobola kufuna bulamu n’omwoyo gw’okutya Katonda.

Kubanga emmeeme zaffe ziyinza okufuna akabi akatakoma, ne zifuulibwa obutasobola mpisa nnungi yonna, olw’okukozesa obukozesa ebintu ebitaliiko musango era ebikkirizibwa.

Kiki ekitaliiko musango okusinga okuwummula n’okwesudde? Naye kiki ekisinga akabi okusinga obugayaavu n’obusirise? Kiki ekikkirizibwa okusinga okulya n’okunywa? Naye kiki ekisinga okuzikiriza empisa ennungi zonna, ekisinga okuzaala ebibi byonna, okusinga obuluvu n’okwekkusa?

Okulabirira amaka nga kukkirizibwa era nga kusaanira ettendo! Naye nga bwe kiri ekikakafu nti abantu bangi bafuulibwa obutasobola mpisa nnungi yonna, olw’omutima ogw’ensi era ogweraliikirira!

Kale olw’obutaba na bwegendereza bwa ddiini mu kukozesa ebintu bino ebitaliiko musango era ebikkirizibwa, eddiini kye kiva tefuna mitima gyaffe. Era mu kwefuga obulungi era n’amagezi, ku bintu bino, mwe musinga okubeera obukodyo bwonna obw’okubeera mu butukuvu.

Ebibi ebinene birabibwa mu lwatu era byewalibwa mangu abantu abeeyatula eddiini. Naye okukozesa awatali magezi era mu ngeri ey’akabi ebintu ebitaliiko musango era ebikkirizibwa, nga bwe kutakankanya era tekunyiiza myoyo gyaffe, bwe kityo kizibu okufuula abantu okutegeera n’akatono akabi kaakyo.

Omwami asaasaanya obugagga bwe bwonna ku mizannyo, n’omukazi akozesa obugagga bwe bwonna ku ye yekka, kizibu okubakkirizisa nti omwoyo gw’eddiini teguyinza kubeerawo mu ngeri y’obulamu ng’eyo.

Abantu bano, nga bwe kyalabiddwa, bayinza okubeera awatali bukaba, bayinza okuba mikwano gy’eddiini, okutuuka n’okugitendereza n’okugyogerako obulungi, n’okugyewuunya mu ndowooza zaabwe; naye teyinza kufuga mitima gyabwe, n’okuba omwoyo gw’ebikolwa byabwe, okutuusa nga bakyusizza engeri yaabwe ey’obulamu, ne bakkiriza eddiini okuteekawo amateeka ku nkozesa n’ensaasaanya y’obugagga bwabwe.

Kubanga omukazi ayagala okwambala, atalowooza nti waliwo ensaasaanya esukkiridde okuweebwayo olw’okwewunda, tayinza kukoma awo. Kubanga omutima ogwo guwalula obusirusiru obulala lukumi wamu nagwo, era gujja kufuula obulamu bwe bwonna, emirimu gye, emboozi ze, essuubi lye, ebimutiisa, by’ayagala, amasanyu ge, n’okwesanyusa kwe, byonna okutuukagana nagwo.

Flavia ne Miranda baganda babiri abawala abatali bafumbo, buli omu ku bo alina pawundi bibiri buli mwaka. Baaziika bazadde baabwe emyaka abiri egiyise, era okuva olwo babadde basaasaanya obugagga bwabwe nga bwe baagala.

Flavia abadde kyewuunyo eri mikwano gye gyonna, olw’okutegeka kwe okulungi ennyo, mu kweyoleka mu ngeri ey’ekyewuunyo bw’etyo ku bugagga obutono bwe butyo. Bannyabo abawerako abalina obugagga obukubisaamu emirundi ebiri obubwe tebasobola kuba bulijjo ba kitiibwa bwe batyo, era abatakoowa mu bifo byonna eby’amasanyu n’ensaasaanya. Alina buli kintu ekiri mu misono, era abeera mu buli kifo awali okwesanyusa kwonna. Flavia mugoberezi nnyo w’enjigiriza entuufu, ayogera n’ebbugumu ku bakyamu mu kukkiriza n’abeeyawula, okutwalira awamu abeera mu Kkanisa, era emirundi mingi ku Ssakramentu. Omulundi gumu yatendereza okubuulira okwali kuwakanya amalala n’obutaliimu bw’okwambala, era n’alowooza nti kwali kutuufu nnyo ku Lucinda, gw’alowooza nti ayambala obulungi nnyo okusinga bw’asaanidde. Singa omuntu yenna asaba Flavia okukola ekintu mu kusaasira, bw’aba ayagala omuntu aleese ekirowoozo, oba bw’aba ali mu mbeera ennungi, ajja kumukasukira ekitundu kya kulaawuni, oba kulaawuni, n’amugamba nti singa yali amanyi ebbanja eddene ery’omukozi w’enkuufiira ly’abadde yaakafuna, yandirowoozezza nti kintu kinene gy’ali okugaba. Oluvannyuma lw’ekitundu ky’omwaka, awulira okubuulira ku bwetaavu bw’okusaasira; alowooza nti omusajja abuulira bulungi, nti nsonga esaanidde nnyo, nti abantu beetaaga nnyo okukijjukizibwa; naye takitwala ku ye yennyini n’akatono, kubanga ajjukira nti yagaba kulaawuni emabega, bwe yali nga tasobola kugiwaayo.

Ku bikwata ku baavu bennyini, tajja kukkiriza kwemulugunya kwabwe kwonna; akakasa nnyo nti bonna bakumpanya era balimba, era bajja kwogera kyonna okufuna obuyambi; n’olwekyo kiteekwa okuba ekibi okubazzaamu amaanyi mu makubo gaabwe amabi.

Wandirowoozezza nti Flavia alina omwoyo ogusinga obwegendereza mu nsi, singa wandirabye nga bw’afaayo ennyo era nga bw’atya omusango n’akabi k’okugaba mu ngeri enkyamu.

Agula ebitabo byonna eby’amagezi n’ebisesa, era yakuŋŋaanya n’ensimbi nnyingi ebitabo byonna eby’abawandiisi b’ebitontome baffe Abangereza. Kubanga agamba nti, omuntu tayinza kuwoomerwa ddala ku omu ku bo nga tamanyidde nnyo bonna.

Ebiseera ebimu ajja kusoma ekitabo eky’okutya Katonda, bwe kiba kimpi, bwe kiba kitenderezebwa nnyo olw’engeri gye kiwandiikiddwamu n’olulimi, era ng’amanyi w’ayinza okukyeyazika.

Flavia mugayaavu nnyo, naye ayagala nnyo emirimu egy’okutunga ennungi; kino kimuleetera emirundi mingi okutuula ng’akola ku kitanda okutuusa ttuntu, n’okubuulirwa emboozi nnyingi empanvu nga tannagolokoka; n’olwekyo seetaaga kukugamba, nti okwewaayo kwe okw’oku makya tekukolebwa bulungi bulijjo.

Flavia yandibadde kyamagero eky’okutya Katonda, singa yalina ekitundu kyokka eky’okufaayo ku mmeeme ye nga bw’afaayo ku mubiri gwe. Okuzimba kw’akabalabala mu maaso ge, okubojja kw’ensiri, bijja kumuleetera okusigala mu kisenge kye ennaku bbiri oba ssatu, era alowooza nti bantu ba bwangu nnyo abatafaayo ku bintu mu budde. Kino kimufuula okufaayo ennyo okusukkiridde ku bulamu bwe, ne kiba nti talowooza n’akatono nti ali bulungi ekimala; era okwekkusa ennyo okusukkiridde, ne kiba nti tayinza kuba bulungi ddala. N’olwekyo kimusaasaanyiza bingi mu ddagala ery’okwebaka n’ery’okuzuukuka, mu by’omutwe, mu matondo ag’obusimu, mu ddagala erigumya olubuto, ne mu zaafulaani ey’omu caayi we.

Bw’okyalira Flavia ku Ssande, bulijjo ojja kusanga abantu abalungi, ojja kumanya ebigenda mu maaso mu nsi, ojja kuwulira oluyimba olusembyeyo olw’okunyooma abantu, okubuulirwa ani yaluwandiika, n’ani ategeezebwa buli linnya eriri mu lwo. Ojja kuwulira emizannyo egyazannyibwa wiiki eyo, oluyimba olusinga obulungi mu opera, ani eyali tagumiikirizika ku nkuŋŋaana esembyeyo, n’emizannyo ki egisinga okuba mu misono. Flavia alowooza nti abo abazannya kaadi ku Ssande tebakkiriza Katonda, naye ajja kukubuulira obukodyo bwonna obw’emizannyo, kaadi ki z’abadde akutte, nga bwe yazizannya, n’ebyafaayo byonna ebyabaawo mu muzannyo, amangu ddala nga avudde mu Kkanisa. Bw’oba oyagala okumanya ani muwagatanyi era atalina kisa, ani wa butaliimu era ayagala okwewunda, ani abeera mu bulamu obusukkiridde, n’ani ali mu bbanja; bw’oba oyagala okumanya oluyombo oluli mu nnyumba emu, oba ani mu kwagalana; bw’oba oyagala okumanya Belinda bw’akeerewa okudda awaka ekiro, ngoye ki z’aguze, nga bw’ayagala okutenderezebwa, n’emboozi empanvu gye yabuulira mu kifo ekimu; bw’oba oyagala okumanya Lucius bw’akambuwalira mukyala we, ebigambo ebitalina kisa by’amugamba nga tewali abawulira; bw’oba oyagala okumanya nga bwe bakyawagana mu mitima gyabwe, wadde balabika ng’abalina ekisa mu lwatu; olina okukyalira Flavia ku Ssande. Naye ate assaamu nnyo ekitiibwa obutukuvu bwa Ssande, ne kiba nti yagoba mu nnyumba ye nnamwandu omukadde omwavu, ng’omuvvoozi, olw’okusangibwa omulundi gumu ng’atunga engoye ze ku Ssande ekiro.

Bw’atyo Flavia bw’abeera; era bw’anaawangaala emyaka kkumi emirala, ajja kuba amaze okumalira Ssande nga lukumi mu bitaano mu nkaaga mu ngeri eno. Ajja kuba ayambadde engoye ez’enjawulo nga bibiri. Ku myaka gino amakumi asatu egy’obulamu bwe, kkumi n’etaano giriba gimaliddwa ku kitanda; era, ku kkumi n’etaano egisigadde, nga kkumi n’ena giriba gimaliddwa mu kulya, okunywa, okwambala, okukyala, emboozi, okusoma n’okuwulira emizannyo n’engero ez’omukwano, mu opera, mu nkuŋŋaana, embaga ez’amazina n’okwesanyusa. Kubanga oyinza okubala obudde bwonna bw’abeera nga agolokose, nga bumalibwa bwe butyo, okuggyako essaawa nga emu n’ekitundu, ezimalibwa mu Kkanisa, ku Ssande ezisinga obungi mu mwaka. Olw’okutegeka okunene, era wansi w’amateeka ag’amaanyi ag’okukekkereza, ajja kuba asaasaanyizza pawundi kakaaga ku ye yekka, okuggyako ssiringi ntono, kulaawuni, oba ebitundu bya kulaawuni, ebyamuvaako mu kusaasira okwa kibwatukira.

Sijja kwetwalira kugamba nti tekisoboka Flavia okulokolebwa; naye kino kyokka kiteekwa okwogerwa, nti talina nsonga okuva mu Byawandiikibwa okulowooza nti ali mu kkubo ery’obulokozi. Kubanga obulamu bwe bwonna bukontanira ddala n’emitima gyonna n’ebikolwa ebyo Enjiri bye yafuula ebyetaagisa olw’obulokozi.

Singa wandimuwulidde ng’agamba nti abadde mulamu obulamu bwe bwonna nga Anna nnabbi, “eyali tavanga mu Yeekaalu ng’asiiba n’okwegayiriranga Katonda emisana n’ekiro,” [Lukka 2:36, 37] wandimutwala ng’asukkiriza nnyo; naye kino tekyandibadde kusukkiriza kusingawo, okusinga ye okugamba nti abadde “afuba okuyingira mu mulyango omufunda,” [Lukka 13:24] oba ng’afudde enjigiriza yonna ey’Enjiri etteeka ly’obulamu bwe.

Ayinza okugamba bulungi, nti yabeeranga ne Mulokozi waffe bwe yali ku nsi, nga bw’ayinza okugamba nti abadde mulamu ng’amugoberera, oba nti yafuula ekitundu kyonna eky’okufaayo kwe okubeera mu mitima ng’egyo gye yeetaagako abo bonna abandyagadde okuba abayigirizwa Be. Ayinza okugamba mu mazima ge gamu, nti buli lunaku abadde anaaza abatukuvu ebigere, nga bw’ayinza okugamba nti abadde mulamu mu bwetoowaze obw’Ekikristaayo n’obwavu mu mwoyo; era ayinza okulowooza mu magezi ge gamu, nti abadde ayigiriza mu ssomero ery’okusaasira, nga bw’abadde mulamu mu mirimu egy’okusaasira. Alina ensonga y’emu okulowooza nti abadde mukuumi mu ggye, nga bw’abadde mulamu mu kutunula n’okwefiiriza. Era kiyinza okwogerwa mu bwenkanya bwe bumu, nti abadde mulamu olw’emirimu gy’emikono gye, nga bwe yafuba ennyo okunyweza okuyitibwa kwe n’okulondebwa kwe.

Era wano kiteekwa okulabibwa obulungi, nti endowooza enfu era etaliimu, obutatya Katonda, obusirusiru, n’obutaliimu obw’obulamu buno bwonna obwa Flavia, byonna biva ku ngeri gye yakozesaamu obugagga bwe. Kino kye kyakola omwoyo gwe, ekyawa obulamu buli mutima ogw’obugayaavu, ekyawanirira buli kwegomba okutaliimu, era ne kimuziyiza ebirowoozo byonna eby’obulamu obw’amagezi, obw’omugaso, era obwewaddeyo eri Katonda.

Bazadde be bwe baafa, teyalina kirowoozo ku pawundi ze ebibiri buli mwaka, wabula nti yalina ensimbi nnyingi bwe zityo okukola kye yagala, okuzisaasaanya ku ye yekka, n’okugula amasanyu n’ebimatiza okwegomba kwe kwonna.

Era kuno kwe kutandika, kuno kwe kusala okukyamu n’enkozesa etali ya magezi ey’obugagga bwe, ebijjuzizza obulamu bwe bwonna obutaba na magezi kwe kumu, era ne bimuziyiza okulowooza ku kituufu, eky’amagezi, era eky’okutya Katonda, mu buli kintu ekirala.

Bw’obadde omulabye ng’asanyukira emizannyo n’engero ez’omukwano, mu lugambo n’okwogera abalala emabega waabwe, ng’asendebwa mangu, era ng’anyiiga mangu; bw’obadde omulabye nga yeewaddeyo eri amasanyu n’okwesanyusa, ng’omuddu w’okwegomba kwonna nga bwe kuddiriŋŋana, ng’afaayo ennyo ku buli kintu ekikwata ku mubiri gwe oba ku by’okwambala, nga tafaayo ku buli kintu ekyandigasizza emmeeme ye, ng’ayagala bulijjo ekinyumu ekiggya, era nga mwetegefu olwa buli kiyiiye eky’essanyu mu kweraga oba mu by’okwambala, kyali kubanga yali amaze okugula emitima gino gyonna n’ensimbi ezaamuyingiranga buli mwaka okuva mu bugagga bwe.

Yandibadde mwetoowaze, mukakkamu, eyeewaddeyo eri Katonda, ayagala ebitabo ebirungi, eyeewuunya okusaba n’okwesudde, eyeegendereza obudde bwe, omunyiikivu mu mirimu emirungi, ajjudde okusaasira n’okwagala Katonda, singa enkozesa etali ya magezi ey’obugagga bwe teyamuwaliriza mitima gyonna egikontana n’egyo.

Era tekyali kya kwewuunya nti yakyusa obudde bwe, ebirowoozo bye, obulamu bwe, n’amaanyi ge, mu nkozesa y’emu gye yakyusizaamu obugagga bwe. Kuva ku kuba nti yakyama mu nsonga enkulu bw’etyo ey’obulamu, toyinza kulaba kintu kya magezi, oba kya nsonga, oba kya kutya Katonda, mu kitundu kyabwo ekirala kyonna.

Kale, wadde omwoyo ogutali mutereevu era ogw’ebitaliimu ogw’empisa eno, nga bwe nsuubira, gukwata ku bantu batono, naye bangi bayinza okuyigira wano okuyigirizibwa okumu, era oboolyawo okulaba ekimu ku mwoyo gwabwe mu gwo.

Kubanga nga Flavia bw’alabika ng’eyazikirizibwa olw’enkozesa etali ya magezi ey’obugagga bwe, bwe kityo obunafu bw’empisa ennungi z’abantu abasinga obungi, obutatuukirira bw’okutya Katonda kwabwe, n’obutategeka bw’okwegomba kwabwe, okutwalira awamu biva ku nkozesa yaabwe etali ya magezi n’okwesiima mu bintu ebikkirizibwa era ebitaliiko musango.

Abantu bangi baziyizibwa okutegeera n’okuwoomerwa eddiini mu mazima, olw’obuluvu n’okwekkusa okw’engeri eya bulijjo, okusinga olw’obutamiivu obunene. Abantu bangi babeera nga tebafaayo ku buvunaanyizibwa obukulu obw’okutya Katonda, olw’okufaayo ennyo okusukkiridde ku bintu eby’ensi, okusinga olw’obutali bwenkanya obweyoleka.

Omusajja ono oboolyawo yandibadde yeewaddeyo eri Katonda, singa teyali mwagazi nnyo bwe atyo ow’ebintu eby’ekyewuunyo n’eby’emikono. Omulala aziba amatu eri ensonga zonna ez’okutya Katonda, olw’okwekkiriza omutima ogw’obugayaavu era ogw’obusirise. Singa wandisobodde okuwonya omusajja ono okwegomba kwe okunene okw’okumanya n’okubuuzabuuza, oba oli okumatira kwe okw’obulimba n’ennyonta ey’okuyiga, teweetaaga kukola kirala kyonna okubafuula bombi abantu abatya Katonda ennyo.

Singa omukazi ono yandikendeezezza ku kukyala, oba oli obutayogeranga bulijjo, tewali ku bo yandizibuwaliddwa wadde ekitundu okukwatibwako eddiini.

Kubanga ebintu bino byonna bitono bitono, bwe bigeraageranyizibwa n’ebibi ebinene; era wadde bitono mu ngeri eyo, naye binene, nga bwe biri ebiziyiza n’ebiremesa omwoyo ogutya Katonda.

Kubanga ng’okulowooza bwe kuli eriiso lyokka ery’emmeeme, nga amazima g’eddiini bwe gatayinza kulabibwa na kirala kyonna, bwe kityo buli kireeta obutaba na bukakkamu mu birowoozo, omwoyo ogw’ebitaliimu, kifuula emmeeme obutasobola kulaba, kutegeera, n’okuwoomerwa enjigiriza ez’okutya Katonda.

N’olwekyo bwe twandyagadde okukulaakulana mu mazima mu ddiini, tetulina kukyawa bibi binene era ebyatiikirira kyokka, wabula tuteekwa okutereeza ebitundu ebitaliiko musango era ebikkirizibwa eby’enneeyisa yaffe, n’okuteeka ebikolwa eby’obulamu ebisinga okuba ebya bulijjo era ebikkirizibwa wansi w’amateeka ag’amagezi n’okutya Katonda.

Omalirizza Okukozesa obugagga mu ngeri etali ya magezi bwe kwonoona empisa zonna ez’omutima, ne kujjuza omutima okwegomba okwavu era okw’okusekererwa, mu bulamu bwonna; kino kiragibwa mu kifaananyi kya Flavia

Ekyayita Ekiddako