Ekifananyi kya Catherine Booth

Ebyafaayo, ebitabo n'okubuulira kwa Catherine Booth

1829–1890·1 ekitabo·1 okubuulira

Okuvvuunula kwa AI — kulindirira okukebera kw’omuzaaliranwa

"Ee!" ne njogera, "kino kye kifo ddala. Sinnaba kubeera mwetegefu kubeera musiru ku lwa Kristo. Kaakano nnaba omu!" Awatali kuyimirira dakiika endala, ne ngolokoka okuva mu ntebe yange ne nserengeta mu kkubo ery'ekkan…
Tandika ne Okutya Katonda Emirimu gyonna · essaawa 3 eddakiika 2 ez’okusoma

Catherine Booth ajjukirwa amannya abiri. Erisooka lye bazadde be lye baamuwa e Ashbourne, mu Derbyshire, ku lunaku olw'a 17 Januwali 1829: Catherine Mumford, omuwala omuwombeefu era eyayagalanga ennyo ebitabo, eyandisomye Baibuli yonna emirundi munaana nga tannaweza myaka kkumi n'ebiri. Eryokubiri lye lyamuweebwa ekibiina emyaka mingi oluvannyuma, obukadde bw'abantu mu nsi nnyingi bwe baamuyita mu linnya limu lyokka nti Maama w'Eggye. Wakati w'amannya ago abiri waliwo obumu ku bulamu obwaleeta enkyukakyuka ennene ennyo mu Bukristaayo obw'omu kyasa eky'ekkumi n'omwenda, era, mu makkati gaabwo, omukazi eyanywerera nti Katonda akyayogera, akyalokola, era akyayita buli gw'ayagala okubuulira Enjiri ye.

Obwana obw'omuntu ow'omutima omulungi n'ebitabo

Catherine yali muwala yekka mu maka aga Kimesodisti aga Kiwesule aga John ne Sarah Mumford — kitaawe nga y'omubuulizi ow'ekyawadde ow'Ekimesodisti, ne nnyina nga mukazi ow'okusinza okw'omunda era ow'empisa ennywevu — era omu yekka ku baganda be abasajja abana ye yawangaala okutuuka mu bukulu. Nnyina yamuyigiriza okuva mu buto okwagala amazima n'okwagala Ebyawandiikibwa, era ebiyigo ebyo byombi ne biwangaala obulamu bwe bwonna. Nga wa myaka ena, yagalamira ng'akaaba mu kitanda kye okutuusa lwe yatuula okwatula obulimba obutono; nga wa myaka etaano yasoma mu ddoboozi ery'awaggulu ebyafaayo bya Baibuli ng'ali ku ludda lwa nnyina. Yalina ekisa ekyatuuka ku kunakuwala olw'obukambwe, era omulundi gumu yaddukira ewaka nga takyasobola kwogera olw'ennaku bwe yalaba omusajja ng'akuba endiga ze. Bwe yatuuka mu buvubuka bwe, ekisa ekyo kyali kifuuse enkakali y'omutima. Yali anakuwazibwa okusinga byonna olw'obutamiivu n'obwavu ebyayonoona Bungereza mu biseera bya Namulondo Victoria, era yali amaze okusalawo nti Obukristaayo obusaanira erinnya eryo bwe kimu bulina okukyusa si mpisa za muntu kinnoomu zokka, wabula n'embeera abantu mwe babeera. Okweraliikirira okwo okw'edda kwandisimbye olunaku olumu mu makkati g'obuweereza bwe.

Teyali wa maanyi mu mubiri n'akatono. Obulwadde obuzibu obw'omugongo bwamuzza eka okuva mu ssomero ery'eby'okusula okumala emyaka esatu emiwanvu, egisinga ng'agalamidde, era mu kiseera kimu ng'agalamidde ku maaso okumala emyezi musanvu. Yakyusa okusibibwa okwo ne kufuuka essomero ery'emmeeme: yasoma Ebyawandiikibwa, eby'okusinza, n'obulamu bw'abo abaabeererawo Katonda, oluvannyuma ng'aggalawo buli kitabo asobole okuwandiika bye yasobola okujjukira. Tewali ssettendekero eryandimugguliddewo enzigi omukazi ow'omulembe gwe, era teyafuna kusomesebwa kwa mulembe; naye okuva mu kisenge ekyo eky'obulwadde ne muvaamu omuyivu w'eby'okusinza eyeeyigiriza yekka. Yakwata mu mutwe ebitundu bingi eby'Ebyawandiikibwa, ne yeeyisa mu mpaka z'Obumesodisti n'ensi engazi ey'Abaporotesitanti, era ng'anywereza enkakali ze emu emu — obutukuvu bwa Katonda, obuzito bw'ekibi, obwetaavu bw'obulokozi obw'omuntu ku bubwe, obuvunaanyizibwa bw'Omukristaayo eri abaavu, n'obwenkanya bw'abasajja n'abakazi mu buweereza bwa Katonda. Oluvannyuma yalaba ekisa ekyekwese ekyalimu. "Okubeera nga ndi bwomu nnyo mu buto bwange," yagamba, "era nga bwe nnasuulibwa ku birowoozo byange n'ebyo ebyayolesebwa mu bitabo, kino kimbeezeemu nnyo."

Okukyuka n'obukakafu bwe yali tayinza kubeera awatali

Wadde ng'Omwoyo wa Katonda yali alwana naye okuva mu buto, Catherine yatuuka ku kiseera eky'akabi nga wa myaka nga kkumi n'etaano. Teyayinza kuwummula awatali okumanya okw'obukakafu nti alokoddwa, ng'agaana endowooza ennyangu nti obulamu bwonna obw'okugezaako okukola obulungi bwali bumala. "Mukama, nteekwa okukyusibwa," yasaba. "Siyinza kuwummula okutuusa lw'onookyusa obuzaale bwange bwonna; nkolere kye okolera ababbi n'abatamiivu." Okumala wiiki mukaaga eggulu lyalabika nga likkakkanye. Yatambulatambula mu kisenge kye okutuusa mu ssaawa munaana ez'ekiro, Baibuli ye n'akatabo ke ak'ennyimba nga biri wansi w'omutto gwe, ng'asaba obukakafu.

Obukakafu obwo bwagezesebwa amangu ago. Muganda we omu omugezi yamukaka okwogeza naye, era wadde yali amwagala yamanya nti oyo yali teyeewaayo eri Katonda. Ng'asaba omusana, yasoma nti, "Temwesibanga wamu n'abatakkiriza mu kkoligo eritali lyenkanankana," era n'awuliramu eddoboozi lya Katonda. Yawandiika okumenya okwogeza, era teyaddayo kukigattirako. Emyaka egyaddirira yalaba nti singa yagoberera enneewulira ze mu kifo ky'okugondera, "obulamu bwe bwonna bwandikyuse." Okugondera, ne bwe kwali okugondera okw'omuwendo, kwali kufuuka enkola y'okukkiriza kwe.

Obufumbo, n'okukolebwa kw'omubuulizi

Mu 1852 yasisinkana William Booth, omuweereza omuvubuka ow'Ekimesodisti eyalina obunyiikivu obungi obw'okubuulira Enjiri; baagattibwa mu bufumbo mu 1855. Obufumbo bwabwe bwali bwa kussa kimu okw'amazima mu nzikiriza — yali muteeserezaganya we mu nsonga z'eby'okusinza n'enteekateeka okuva ku lubereberye, era bangi basalidde omusango nti obulungi bw'amagezi ge bwakola nga bwe kimu n'omuliro gwe mu kukola omulimu ogwaddirira. Wabula ku nsonga emu baawukana okumala ekiseera ekiwanvu. Catherine yali atuuse okukkiriza, okuva mu Byawandiikibwa byennyini, nti abakazi baalina eddembe lye limu ng'abasajja okwogerera Katonda. Empaka z'olupapula lw'amawulire bwe zaakuruka ku nsonga eyo, yaziddamu mu 1859 n'akatabo ke Female Ministry, ng'akwata kimu kimu ebitundu ebyakozesebwanga mu bulombolombo okusirisa abakazi era ng'awakanya nti byali bisomeddwa bubi — kubanga singa Omwoyo Omutukuvu yawa omukisa bwe kityo mu lwatu emirimu gy'abakazi abeewaayo, kale ekiragiro ekyo kiteekwa okuba okusoma okukyamu, kubanga "ekigambo n'Omwoyo tebiyinza kuwakanya." Yali alwanirira okuyitibwa kw'abakazi abalala ng'awakanya okuyitibwa kwe ye.

Ekiseera eky'okusalawo kyajja ku Ssande ya Pentekoote, mu 1860, mu kkanisa entono e Gateshead. Ng'atudde mu kkuŋŋaaniro n'omwana we omukulu, ng'anakuwadde era nga talina kye asuubira, yawulira Omwoyo ng'amunyigiriza okugondera kwennyini kwe yali akubirizza abalala. Buli nsonga ne yeeyimusa; oluvannyuma ekigambo eky'enkomerero eky'omukemi ne kimalawo ensonga eyo. Yennyini yakiwandiika.

"Ee!" ne njogera, "kino kye kifo ddala. Sinnaba kubeera mwetegefu kubeera musiru ku lwa Kristo. Kaakano nnaba omu!" Awatali kuyimirira dakiika endala, ne ngolokoka okuva mu ntebe yange ne nserengeta mu kkubo ery'ekkanisa.

— Catherine Booth

Bba eyeewuunya yasobola kwokka okulangirira nti, "Mukyala wange omwagalwa ayagala okwogera," n'atuula. Yayimirira, yagamba, ng'awanikira ku "mukono gwa Katonda Ayinzabyonna," era n'ayatula bwatuzi obujeemu bwe obw'ekiseera ekiwanvu. Waaliwo okukaaba mu kkanisa ku lunaku olwo okusinga ku mulundi gwonna ogwakulembera. "Okwatula okwo okw'amazima," yalowooza, "kwakola kiri emyaka amakumi abiri egy'okubuulira gye zitandisobola kutuukiriza." Teyaddayo nnyuma nate n'akamu.

Obuweereza n'ebibala byabwo

Okuyitibwa kwakulukuta, kubanga buli gy'agenda emmeeme zaalokolebwa. Yafuuka omu ku babuulizi abeewuunyisa okusinga ab'omulembe ogwo, ng'ajjuza ebizimbe ebisinga obunene mu Bungereza n'abawuliriza ab'ebibinja byonna. Wabula tewali kyajja mangu. Ng'alina abaana abato abana, ssente ntono, era nga talina kuwummula, yeeteekerateekera ng'ayonsa omwana we, ng'awandiika ebirowoozo n'ekkalaamu. Yagaana buli kwefuula; "obukalubo," yagamba, kwe kwali ekiziyiza ekikulu eky'amazima ag'omu ggulu. Era teyandimatidde na kitono okusinga okukyuka. Ku kibinja ky'abasajja ekimu ekyajjula waggulu yawandiika, "Nnawulira ng'ekyandibadde kitono okufiira awo, singa ekyo kyandireese eri Yesu."

Katonda yakufuula ow'obuvunaanyizibwa, si ku kuwaayo amazima, wabula ku KUGAYINGIZA MUNDA — okugatuusa ku mutima, okuganyweza mu mmeeme ng'ekyuma ekyaka omuliro omumyufu, ng'akasaale, akaleeteddwa butereevu okuva ku ntebe Ye ey'obwakabaka.

— Catherine Booth

Mu 1865 William yatandika okubuulira abaavu abasingira ddala mu buvanjuba bwa London, era ekibuuzo eky'engeri gye bandiwonedde ku biweebwayo by'abo abeetaaga kyanyiga nnyo. Okuddamu kwa Catherine ne kufuuka olutindo lw'ebyafaayo. Okuva mu mulimu ogwa Whitechapel ne wavaamu Obuweereza obw'Ekikristaayo, n'okuva mu Buweereza obwo, mu 1878, ne wavaamu Eggye ery'Obulokozi. Yayamba okukola enjigiriza yalyo, yawandiika ekitundu ekinene eky'okuyigiriza kwalyo, era yafuula obwenkanya bw'abakazi mu buweereza etteeka erinywevu ery'ekibiina ekyo — abakazi baasobola okuweereza ng'abaami era ng'ababuulizi okuva ku nnaku zaalyo ez'olubereberye ennyo, enkola eyali ejjeemu mu kiseera kyayo. Abaana munaana baazaalibwa eri ba Booth, era omu ku omu yabawaayo eri obuweereza bw'Eggye; abamu ne bafuuka abakulembeze ab'amaanyi ku bubwe, era omwana waabwe omukulu Bramwell olunaku olumu yandisikiddemu kitaawe ku bukulembeze bw'ekibiina ekyo. Yali, mu ngeri yonna, maama waalyo.

Ekkalaamu ye yalwanira olutalo lwe lumu ng'ebbwa lye. Mu mbuulira ezaafulumizibwa nga Aggressive Christianity yakubiriza abakkiriza okuleka eddiini enkakkamu era ey'ekitiibwa olw'omulimu omulamu ogw'okubuulira Enjiri n'okuzimba obuggya. Ensonga z'okuyigiriza kwe tezaakyukakyuka n'akatono: Enjiri eri abantu bonna awatali kusosola ddaala, ekitiibwa n'okuyitibwa kw'abakazi ebyaweebwa Katonda, ekisa eky'ebikolwa eri abaavu ng'ekitayinza kwawukana ku kukkiriza okw'amazima, n'okuwakanya okutaliiko kisa eri obusuubuzi bw'omwenge bwe yakkiririza nti bwali buzikiriza amaka n'ebitundu. Okuwakana okunywevu okw'ekyawandiikibwa nga kugattiddwa ku kweraliikirira okwaka olw'abo ababonyaabonyezebwa — enkolagana eyo yamufuula omu ku maloboozi ag'Ekikristaayo agasinga obukulu ag'omulembe gwe.

Obulamu obwakuumibwa okusaba

Ekyama ky'okubuulira kwe tekyali kirabo kye eky'oku ssekkati wabula ekisenge kye eky'ekyama. Yapima ebibala bye ng'ayita mu kwegayirira kwe, era teyandiyimiridde mu maaso g'ekkuŋŋaaniro okutuusa lwe yali ayimiridde mu maaso ga Katonda.

William bwe yali apima obanga bandiwonedde mu by'enfuna wakati w'abaavu ab'omu buvanjuba bwa London, bwe yeekengera, okuddamu kwe kwabaamu obwesige bwe bumu: "Twesize Mukama omulundi gumu ku lw'okuliisibwa kwaffe, era tuyinza okumwesiga nate." Eggye eryava mu lunaku olwo olw'okukkiriza lyandibunye olunaku olumu ensi yonna.

Okukemebwa okw'enkomerero okw'omuliro

Mu Febwali 1888 Catherine yagenda yekka eri omukugu, ng'abuuza, nga bulijjo, amazima. Kyali kookolo w'amabeere, obulwadde bwe bumu bwe yali ayonso nnyina, nga bulina emyaka ebiri oba esatu egy'okubonaabona mu maaso. Yeebaza daktari, n'avuga okudda eka, era n'afukamira mu mmotoka okusaba. Ekirowoozo kye ekisooka, yategeeza William, kyali ennaku nti teyandibaddewo kumujjanjaba ku nkomerero ye. Ekigambo kye eky'okulwana n'okubonaabona okuwanvu kwali bigambo bisatu: "Olutalo luteekwa okugenda mu maaso." Enkuŋŋaana zaateekebwateekebwa okuva mu kisenge kye eky'obulwadde, era ekitundu ekinene eky'enteekateeka ya William eya In Darkest England ku lw'abo abasuulibwa kyalowoozebwa ku ludda lw'ekitanda kye.

Okumala emyezi kkumi n'ebiri egy'enkomerero yali musibe mu kisenge kye mu bulumi obutaggwaawo, ng'azzibwamu amaanyi buli lipoota ey'obuwanguzi ku lwa Kristo. Ku lunaku olw'a 4 Okitobba 1890, e Clacton-on-Sea, yatuuka ekomekkerezo ku mugga. Yasonga engalo ku kyawandiikibwa ekyaali kiwanikiddwa ku bbugwe, "Ekisa kyange kikumala," era n'asaba kiteekebwe ku bigere by'ekitanda kye. "Ayi Emma, leka ŋŋende, muganzi," yawuluguma, oluvannyuma, "Kaakano! Weewaawo, Mukama, jjangu, Ayi jjangu!" Yali wa myaka nkaaga mu gumu. Okuziika kwe e London kwaleeta ebibinja eby'amaanyi ennyo — obujulizi, okuva eri abagagga n'abaavu bonna, obw'ekyo obulamu bwe bye bwategeeza eri eggwanga.

Ku ntaana ye William Booth yakuŋŋaanya emyaka amakumi ana egy'obufumbo mu sentensi emu: yali musana gw'amaaso ge era nga y'akakubiriza k'emmeeme ye, era ekyo abasajja abalala kye bafiirwa mu bantu bangi, ye yali akifiiriddwa mu muntu omu. Yaleka eri ekibiina obubaka obw'okufa bwe yabeeranga: "Okubudaabuda okukulu eri Omusalvasoni ali ku kitanda kye eky'okufa kwe kuwulira nti abadde muwuzi wa mmeeme." Obusika bwe si kwokka obukadde Eggye ery'Obulokozi bwe likyaweereza wonna mu nsi okuyita mu bifo byalyo eby'okusula, eddwaliro, n'emirimu gy'obuyambi, wadde n'enzigi okuwakanya kwe kwe kwaggulawo eri obukulembeze bw'abakazi wala okusukka ekibiina kye ye, wadde nga bino nabyo bibyo. Bwe bunywevu obwanywezebwa, obwafunibwa okuyita mu ntiisa n'kookolo n'okugondera okuwanvu, nti Katonda akyayita gw'ayagala, era akyaddamu okusaba kw'abo abeetegefu okuba abasiru ku lwa Kristo.