በጸሎት ያለን ድፍረት

«በእርሱ ዘንድ ያለን ድፍረት ይህ ነው፤ እንደ ፈቃዱ አንዳች ብንለምን ይሰማናል። የምንለምነውንም ሁሉ እንዲሰማልን ብናውቅ ከእርሱ የለመነውን ልመና እንደ ተቀበልን እናውቃለን።»—1ኛ ዮሐንስ 5:14-15

ለሚያምን ጸሎት ከታላላቅ እንቅፋቶች አንዱ ለብዙዎች ያለ ጥርጥር ይህ ነው፤ የሚለምኑት እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ መሆኑን አያውቁም። በዚህ ነጥብ በጥርጣሬ እስካሉ ድረስ፣ በእርግጥ እንደሚቀበሉ በመተማመን ለመለመን ድፍረት ሊኖራቸው አይችልም። ልመናቸውን አንድ ጊዜ አስታውቀው መልስ ካላገኙም፣ እግዚአብሔር እንደ በጎ ፈቃዱ እንዲያደርግ መተው ይሻላል ብለው ወዲያው ማሰብ ይጀምራሉ። እነርሱ እንደሚረዱት፣ የዮሐንስ ቃል፣ «እንደ ፈቃዱ አንዳች ብንለምን ይሰማናል»፣ የእግዚአብሔር ፈቃድ በእውነት ምን ሊሆን እንደሚችል እርግጠኞች መሆን ስለማይችሉ፣ ስለ ጸሎት መልስ እርግጠኝነትን የማይቻል ያደርገዋል። የእግዚአብሔርን ፈቃድ እንደ ስውር ምክሩ አድርገው ያስቡታል፤ ሰው ሁሉን በጥበብ የሚያውቀው እግዚአብሔር ዓላማ በእውነት ምን ሊሆን እንደሚችል እንዴት ሊመረምር ይችላል?

ዮሐንስ ይህን ሲጽፍ ያሰበው የዚህ ፍጹም ተቃራኒ ነው። በጸሎት ድፍረትን፣ መተማመንን፣ የእምነትን ሙሉ እርግጠኝነት በእኛ ሊያነሣሣ ፈለገ። «በእርሱ ዘንድ ያለን ድፍረት ይህ ነው» ይላል፤ ይኸውም፦ አባት ሆይ! እንደ ፈቃድህ እንደምለምን አንተ ታውቃለህ እኔም አውቃለሁ፤ እንደምትሰማኝ አውቃለሁ ማለት መቻላችን ነው። «በእርሱ ዘንድ ያለን ድፍረት ይህ ነው፤ እንደ ፈቃዱ አንዳች ብንለምን ይሰማናል።» ስለዚህም ወዲያው እንዲህ ይጨምራል፦ «የምንለምነውንም ሁሉ እንዲሰማልን ብናውቅ»፣ በዚህ እምነት አሁን በምንጸልይበት ጊዜ «ከእርሱ የለመነውን ልመና»፣ ማለትም የለመንናቸውን የተወሰኑ ነገሮች፣ «እንደ ተቀበልን እናውቃለን»። ዮሐንስ ስንጸልይ በመጀመሪያ ጸሎታችን እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ መሆኑን እንደምንረዳ ያስባል። ጸሎቶቻችን እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ሆነው ሳሉ ወዲያው ላይመለሱ፣ ወይም በጽናት የሚቀርብ የእምነት ጸሎት ሳይኖር ላይመለሱ ይችላሉ። እንዲህ በጽናት እንድንቀጥልና በእምነት እንድንበረታ ድፍረትን ሊሰጠን ነው እንዲህ የሚለን፦ እንደ ፈቃዱ አንዳች ብንለምን ይሰማናል፤ ይህ በጸሎት ድፍረትን ወይም መተማመንን ይሰጠናል። ልመናችን እንደ ፈቃዱ መሆኑ ለእኛ ያልተረጋገጠ ነገር ከሆነ፣ «ከእርሱ የለመነውን ልመና እንደ ተቀበልን እናውቃለን» የሚለው ቃሉ የሚሰጠውን መጽናናት ልናገኝ እንደማንችል ግልጥ ነው።

ችግሩ ግን ይኸው ነው። ከአንድ በላይ አማኝ እንዲህ ይላል፦ «የምመኘው እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ መሆኑን አላውቅም። የእግዚአብሔር ፈቃድ የወሰን የሌለው ጥበቡ ዓላማ ነው፤ ከምመኘው ሌላ ነገር ይሻለኛል ብሎ ይቈጥር እንደ ሆነ፣ ወይም የምለምነውን የሚከለክልበት ምክንያት ይኖረው እንደ ሆነ ማወቅ አይቻለኝም።» እንዲህ ባሉ አሳቦች፣ ኢየሱስ ስለ እርሱ «ማንም ያለው ነገር እንዲደረግለት ቢያምን … ይሆንለታል» ያለው የእምነት ጸሎት የማይቻል እንደሚሆን ሁሉም ይሰማዋል። የመገዛትና በእግዚአብሔር ጥበብ የመታመን ጸሎት ሊኖር ይችላል፤ የእምነት ጸሎት ግን ሊኖር አይችልም። እዚህ ያለው ታላቅ ስሕተት የእግዚአብሔር ልጆች የእግዚአብሔርን ፈቃድ ማወቅ እንደሚቻል በእውነት አለማመናቸው ነው። ወይም ይህን ቢያምኑ እንኳ ለማወቅ ጊዜና ድካም አይሰጡም። የሚያስፈልገን፣ አብ የሚጠብቀውንና ለመማር የተዘጋጀውን ልጁን ልመናው እንደ ፈቃዱ መሆኑን እንዲያውቅ በምን መንገድ እንደሚመራው በግልጥ ማየት ነው። ልመናችን እንደ ፈቃዱ መሆኑን ማወቅ የምንማረው በልብ፣ በሕይወትና በፈቃድ ተቀብለን በምንጠብቀው በእግዚአብሔር ቅዱስ ቃል፣ በማደሩና በመምራቱም በምንቀበለው በእግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ በኩል ነው።

በቃሉ በኩል። ጸሎታችን ይቃረነዋል ብለን ብዙ ጊዜ የምንፈራው የእግዚአብሔር ስውር ፈቃድ አለ። በጸሎት የሚያገባን ከዚህ የእግዚአብሔር ፈቃድ ጋር ሳይሆን በቃሉ ከተገለጠው ፈቃዱ ጋር ነው። ስውሩ ፈቃድ ምን ወስኖ ሊሆን እንደሚችል፣ ለጸሎታችንም መልስን እንዴት የማይቻል ሊያደርግ እንደሚችል ያለን አመለካከት አብዛኛውን ጊዜ እጅግ የተሳሳተ ነው። እርሱ ለልጆቹ ሊያደርግ ስለሚወደው ነገር የልጅነት እምነት፣ ጸሎትን መስማትና በቃሉ ያለው እምነት የሚመኘውንና የሚቀበለውን ማድረግ ፈቃዱ ነው በሚለው የአብ ማረጋገጫ ላይ ብቻ ይጸናል። አብ በቃሉ ከሕዝቡ ጋር ያለውን የፈቃዱን ታላላቅ መሠረታዊ እውነቶች በአጠቃላይ የተስፋ ቃሎች ገልጧል። ልጁ የተስፋውን ቃል ወስዶ ቃሉ በሚመለከተው በሕይወቱ ውስጥ ባሉ ልዩ ሁኔታዎች ላይ ማዋል አለበት። በዚያ በተገለጠው ፈቃድ ወሰን ውስጥ የሚለምነውን ሁሉ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ እንደ ሆነ ሊያውቅ፣ በልበ ሙሉነትም ሊጠብቅ ይችላል። እግዚአብሔር በቃሉ ከእኛ፣ ከሕዝቡና ከዓለም ጋር ያለውን ፈቃዱንና ዕቅዱን ገልጦልናል፤ በሕዝቡ በኩል ዕቅዱን የሚፈጽምበትንና ሥራውን የሚሠራበትን የጸጋውንና የኃይሉን እጅግ ክቡር የተስፋ ቃሎችም ሰጥቶናል። እምነት በልዩ ጉዳይ ላይ የአጠቃላዩን የተስፋ ቃል ፍጻሜ ለመጠየቅ በቂ ብርታትና ድፍረት ሲያገኝ፣ ጸሎታችን እንደ ተሰማ እርግጠኞች ልንሆን እንችላለን፤ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ናቸውና። ከጥቅሳችን ቀጥሎ ያለውን የዮሐንስን ቃል እንደ ምሳሌ ውሰድ፦ «ማንም ወንድሙን ሞት የማይገባውን ኃጢአት ሲያደርግ ቢያየው ይለምን፥ … ሕይወት ይሰጥለታል።» አጠቃላዩ የተስፋ ቃል ይህ ነው፤ በዚህ የተስፋ ቃል ላይ ተመሥርቶ የሚማጸን አማኝ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ይጸልያል፤ ዮሐንስም የሚለምነውን ልመና እንዳገኘ የማወቅ ድፍረት ሊሰጠው ይፈልጋል።

ነገር ግን ይህ የእግዚአብሔርን ፈቃድ ማስተዋል መንፈሳዊ ነገር ነው፤ በመንፈስም መመርመር አለበት። እግዚአብሔር ተናግሮታል፤ ማግኘት አለብኝ ብለን በአመክንዮ የምንደመድመው ነገር አይደለም። ደግሞም ክርስቲያን ሁሉ ያው ስጦታ ወይም ጥሪ የለውም። በተስፋ ቃሉ የተገለጠው አጠቃላይ ፈቃድ ለሁሉ አንድ ቢሆንም፣ ለእያንዳንዱ እንደ እግዚአብሔር ዓላማ የተለየ ልዩ ፈቃድ አለ። የቅዱሳን ጥበብም ይህ ነው፤ እንደ ተሰጠን የጸጋ መጠን ለእያንዳንዳችን ያለውን ይህን የእግዚአብሔር ልዩ ፈቃድ ማወቅ፣ እንዲሁም እግዚአብሔር ለእያንዳንዱ ያዘጋጀውንና የሚቻል ያደረገውን በትክክል በጸሎት መለመን። ይህን ጥበብ ሊያካፍለን ነው መንፈስ ቅዱስ በእኛ የሚያድረው። የቃሉን አጠቃላይ የተስፋ ቃሎች በልዩ የግል ፍላጎታችን ላይ በግል ማዋል—የመንፈስ ቅዱስ አመራር የተሰጠን ለዚሁ ነው።

ብዙዎች የማያስተውሉት ይህን የቃሉንና የመንፈስን ትምህርት አንድነት ነው፤ ስለዚህም የእግዚአብሔር ፈቃድ ምን ሊሆን እንደሚችል በማወቅ ረገድ ሁለት ዓይነት ችግር አለ። አንዳንዶች የእግዚአብሔርን ፈቃድ በውስጣዊ ስሜት ወይም እርግጠኝነት ይፈልጋሉ፤ መንፈስም ያለ ቃሉ እንዲመራቸው ይሻሉ። ሌሎች ያለ መንፈስ ቅዱስ ሕያው አመራር በቃሉ ይፈልጉታል። ሁለቱ መተባበር አለባቸው፤ በቃሉ ብቻ፣ በመንፈስ ብቻ፣ ነገር ግን በእነዚህ በእርግጥ፣ የእግዚአብሔርን ፈቃድ ልናውቅና እንደ እርሱም መጸለይን ልንማር እንችላለን። ቃሉና መንፈስ በልብ ውስጥ መገናኘት አለባቸው፤ ትምህርታቸውን ልንለማመድ የምንችለው በውስጣችን ሲያድሩ ብቻ ነው። ቃሉ በእኛ ማደር፣ መኖር አለበት፤ ልብና ሕይወት ዕለት ዕለት በእርሱ ተጽዕኖ ሥር መሆን አለባቸው። ቃሉ በመንፈስ ሕያው የሚሆነው ከውጭ ሳይሆን ከውስጥ ነው። በልዩ ጉዳዮች ያ ቃልና ፈቃድ በድፍረት እንዲለምን የሚፈቅዱለትን ለመለየት ሊጠብቅ የሚችለው በሕይወቱ ሁሉ ራሱን ለቃሉና ለእግዚአብሔር ፈቃድ የበላይነት ፈጽሞ የሚሰጥ ብቻ ነው። በቃሉ እንደ ሆነ እንዲሁ በመንፈስም ነው፤ የእግዚአብሔር ፈቃድ ምን እንደ ሆነ እንዲያረጋግጥልኝ በጸሎት የመንፈስ አመራር እንዲኖረኝ ብፈልግ፣ ሕይወቴ ሁሉ ለዚያ አመራር የተሰጠ መሆን አለበት፤ አእምሮና ልብ መንፈሳውያን የሚሆኑትና የእግዚአብሔርን ቅዱስ ፈቃድ ለማወቅ የሚችሉት እንዲህ ብቻ ነው። እንደሚሰማን በመተማመን እንደዚያ ፈቃድ መጸለይን የሚያውቅ፣ በቃሉና በመንፈስ በኩል ፈቃዱን በማድረግ በእግዚአብሔር ፈቃድ የሚኖር እርሱ ነው።

ክርስቲያኖች፣ ጸሎታቸው ምናልባት እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ስላልሆነ ያለ መልስ መርካት አለብን በሚለው አሳብ በራሳቸው ላይ የሚያደርሱትን ሊቈጠር የማይችል ጉዳት ምነው ቢያዩ! የእግዚአብሔር ቃል ጸሎት ያለ መልስ የሚቀርበት ዋናው ምክንያት በትክክል አለመጸለያችን እንደ ሆነ ይነግረናል፤ «ትለምናላችሁ፥ … በክፉ ትለምናላችሁና አትቀበሉም»። አብ መልስ ባለመስጠቱ በአጸላለያችን ውስጥ የተሳሳተ ነገር እንዳለ ይነግረናል። ያን ፈልገን እንድናገኘውና እንድንናዘዘው ሊያስተምረን፣ በዚህም ወደ እውነተኛ የእምነትና የሚያሸንፍ ጸሎት ሊያሠለጥነን ይፈልጋል። ዓላማውን ሊያሳካ የሚችለው መልሱ ለመከልከሉ ተጠያቂዎቹ እኛ እንደ ሆንን እንድናይ ሲያደርገን ብቻ ነው፤ ዓላማችን ወይም እምነታችን ወይም ሕይወታችን መሆን እንደሚገባው አይደለም። ነገር ግን፦ ምናልባት የማይሰማኝ ጸሎቴ እንደ ፈቃዱ ስላልሆነ ይሆናል ብለን እስከረካን ድረስ ይህ የእግዚአብሔር ዓላማ ይከሽፋል። ኦ፣ ያልተመለሱትን ጸሎቶቻችንን ወቀሳ ከእንግዲህ በእግዚአብሔር ስውር ፈቃድ ላይ ሳይሆን በክፉ በመጸለያችን ላይ እንጣል። ያ «በክፉ ትለምናላችሁና አትቀበሉም» የሚለው ቃል እንደ እግዚአብሔር መብራት ሆኖ፣ ክርስቶስ እርግጠኛ መልስ የሚያገኙ የተስፋ ቃሎችን የሰጣቸው ሰዎች በእውነት መሆናችንን ለማረጋገጥ ልብንና ሕይወትን ይመርምር። ጸሎታችን እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ መሆኑን ልናውቅ እንደምንችል እንመን። የአብ ቃል በዚያ በሙላት እንዲኖር፣ የክርስቶስ ቃል በእኛ እንዲኖር ልባችንን እንስጥ። ስለ ሁሉ በሚያስተምረን ቅባት ዕለት ዕለት እንኑር። በክርስቶስ እንድንኖርና በአብ ፊት እንድንቀመጥ ሲያስተምረን ራሳችንን ያለ ገደብ ለመንፈስ ቅዱስ እንስጥ፤ የአብ ፍቅር ልጁ ፈቃዱን እንዲያውቅ፣ ያ ፈቃድ ኃይሉና ፍቅሩ ሊያደርጉት ተስፋ የሰጡትን ሁሉ እንደሚያካትት በመተማመንም ከእርሱ የምንለምነውን ልመና እንደሚሰማ እንዲያውቅ እንዴት እንደሚናፍቅ ቶሎ እናስተውላለን። «በእርሱ ዘንድ ያለን ድፍረት ይህ ነው፤ እንደ ፈቃዱ አንዳች ብንለምን ይሰማናል።»

«ጌታ ሆይ፥ እንጸልይ ዘንድ አስተምረን።»

ብሩክ መምህር ሆይ! የጸሎት መልሶች የሞሉበት ሕይወት መንገዱ በእግዚአብሔር ፈቃድ በኩል እንደ ሆነ ስለሚያሳየው ስለዚህ ብሩክ ትምህርት በሙሉ ልቤ አመሰግንሃለሁ። ጌታ ሆይ! ይህን ብሩክ ፈቃድ በመኖር፣ በመውደድና ሁልጊዜም በማድረግ እንዳውቀው አስተምረኝ። እንዲህ ሆኜ እንደዚያ ፈቃድ ጸሎትን ማቅረብ፣ ጸሎቶቼም ከብሩኩ የእግዚአብሔር ፈቃድ ጋር በመስማማታቸው በጸሎት ድፍረቴንና መልሱን በመቀበል መተማመኔን ማግኘት እማራለሁ።

አባት ሆይ! ልጅህ በአንተ ፊት መሆንንና በረከትህን ይደሰት ዘንድ ፈቃድህ ነው። በልጅህ ሕይወት ያለው ነገር ሁሉ ከፈቃድህ ጋር የሚስማማ እንዲሆን፣ መንፈስ ቅዱስም ይህን በእርሱ እንዲሠራ ፈቃድህ ነው። ልጅህ ከአንተ ጋር ሕያውና ቀጥተኛ ኅብረትን ይደሰት ዘንድ ግልጥ የሆኑ የጸሎት መልሶችን ዕለት ዕለት እየተለማመደ እንዲኖር ፈቃድህ ነው። ስምህ በልጆችህ ውስጥና በእነርሱ በኩል እንዲከበር፣ በአንተ በሚታመኑትም ዘንድ እንዲሆን ፈቃድህ ነው። አባቴ ሆይ! ይህ ፈቃድህ በምለምነው ሁሉ መተማመኛዬ ይሁን።

የተባረክህ መድኃኒት ሆይ! በዚህ ፈቃድ ክብር እንዳምን አስተምረኝ። ያ ፈቃድ ራሱን ለእርሱ በሚሰጥ በእያንዳንዱ ሰብአዊ ፈቃድ ውስጥ በመለኮታዊ ኃይል ዓላማውን የሚፈጽም ዘላለማዊ ፍቅር ነው። ጌታ ሆይ! ይህን አስተምረኝ። የቃሉ የተስፋ ቃልና ትእዛዝ ሁሉ በእውነት የእግዚአብሔር ፈቃድ እንደ ሆነ፣ ፍጻሜውም በእግዚአብሔር ራሱ ለእኔ የተረጋገጠ እንደ ሆነ እንዳይ ልታደርገኝ ትችላለህ። እንግዲህ የእግዚአብሔር ፈቃድ ጸሎቴና የመልሱ እርግጠኝነቴ ሁልጊዜ የሚያርፉበት ጽኑ ዓለት ይሁንልኝ። አሜን።

ማስታወሻ።

ስለ እግዚአብሔር ፈቃድ ብዙ ጊዜ ታላቅ መደናገር አለ። ሰዎች እግዚአብሔር የፈለገው ሁሉ የግድ ይፈጸማል ብለው ያስባሉ። ይህ ፈጽሞ እንዲህ አይደለም። እግዚአብሔር ለሕዝቡ ብዙ በረከት ይፈልጋል፤ ነገር ግን ፈጽሞ አይደርሳቸውም። እጅግ አጥብቆ ይፈልገዋል፤ እነርሱ ግን አይፈልጉትም፤ ስለዚህም ሊደርሳቸው አይችልም። ሰው በነጻ ፈቃድ የመፈጠሩ፣ እንዲሁም ፈቃዱ በቤዛነት የመታደሱ ታላቅ ምሥጢር ይህ ነው፤ እግዚአብሔር በብዙ ነገሮች የፈቃዱን መፈጸም በሰው ፈቃድ ላይ የተመሠረተ አድርጎታል። በተስፋ ቃሎቹ ከተገለጠው የእግዚአብሔር ፈቃድ እምነታችን የሚቀበለውን ያህል ይፈጸማል። ጸሎት ያለ እርሱ የማይሆነውን እንዲሆን የሚያደርግ ኃይል ነው። እምነትም ከእግዚአብሔር ፈቃድ ምን ያህሉ በእኛ እንደሚፈጸም የሚወሰንበት ኃይል ነው። እግዚአብሔር ለአንዲት ነፍስ ሊያደርግላት የሚወደውን አንድ ጊዜ ከገለጠላት በኋላ፣ ያን ፈቃድ የማስፈጸሙ ኃላፊነት በእኛ ላይ ያርፋል።

አንዳንዶች ይህ በሰው እጅ እጅግ ብዙ ኃይልን ማስቀመጥ ነው ብለው ይፈራሉ። ነገር ግን ኃይል ሁሉ በክርስቶስ ኢየሱስ በሰው እጅ ተሰጥቷል። የጸሎት ሁሉና የኃይል ሁሉ መክፈቻ የእርሱ ነው፤ ከአብ ጋር እንዳለ እንዲሁ ከእኛም ጋር እንዳለ፣ እኛም እርሱ ከአብ ጋር አንድ እንደ ሆነ እንዲሁ ከእርሱ ጋር አንድ እንደ ሆንን ማስተዋል ስንማር፣ እርሱ በአብ እንደሚኖር በእርሱ ለሚኖሩት እንዲህ ያለ ኃይል መሰጠቱ እንዴት ተፈጥሯዊ፣ ትክክለኛና አስተማማኝ እንደ ሆነ እናያለን። የሚወደውን የመለመን መብት ያለው ወልድ ክርስቶስ ነው፤ መንፈሱ በእኛ በኩል ሊለምነውና ሊያገኘው የሚፈልገውን በእኛ ውስጥ የሚተነፍሰው፣ እኛ በእርሱ በመኖራችንና እርሱ በእኛ በመኖሩ ነው (እጅግ በጥቂቱ በምናስተውለው መለኮታዊ እውነታ)። በስሙ እንጸልያለን፤ ጸሎቶቹ በእውነት የእኛ ናቸው፣ በእውነትም የእርሱ ናቸው።

ሌሎች ደግሞ ጸሎት እንዲህ ያለ ኃይል አለው ብሎ ማመን የእግዚአብሔርን ነጻነትና ፍቅር መገደብ ነው ብለው ይፈራሉ። ኦ፣ ወደ ራሱ ኅብረት ካስገባን በኋላ ሊሠራ በመረጠበት በብቸኛው መንገድ—በጸሎታችንና በእምነታችን—እንዲሠራ ባለመፍቀዳችን ነጻነቱንና ፍቅሩን እንዴት እንደምንገድብ ብናውቅ ኖሮ! በአገልግሎት ያለ አንድ ወንድም፣ ስለዚህ ጉዳይ ስንነጋገር፣ ለነፍሳት ያለን ፍቅርና ሲባረኩ ለማየት ያለን ፈቃደኝነት የእግዚአብሔርን ፍቅርና እነርሱን ለመባረክ ያለውን ፈቃደኝነት የሚያንቀሳቅሱ እንደ ሆኑ አድርገን የማሰብ አደጋ የለምን ብሎ በአንድ ወቅት ጠየቀ። በዚያን ጊዜ ከአንድ ትልቅ የተራራ ወንዝ ውኃን በኮረብታና በሸለቆ አቋርጠው በተወሰነ ርቀት ወዳለች ከተማ የሚያደርሱ ትልልቅ የውኃ ቧንቧዎችን እያለፍን ነበር። መልሱ እንዲህ የሚል ነበር፤ እነዚህን ቧንቧዎች ተመልከት፤ ውኃው ከኮረብታዎቹ ወደ ታች ለመፍሰስ ፈቃደኛ እንዲሆን ያደረጉት እነርሱ አይደሉም፤ የመባረክንና የማደስን ኃይሉንም የሰጡት እነርሱ አይደሉም፤ ይህ የውኃው ባሕርይ ራሱ ነው። ሊያደርጉ የሚችሉት ሁሉ አቅጣጫውን መወሰን ነው፤ በእነርሱም የከተማይቱ ነዋሪዎች በረከቱን እዚያ እንደሚፈልጉት ተናገሩ። እንዲሁም መውደድና መባረክ የእግዚአብሔር ባሕርይ ራሱ ነው። ፍቅሩ ሕይወት በሚሰጡና በሚያድሱ ጅረቶቹ ወደ ታች፣ ሁልጊዜም ወደ ታች ለመምጣት ይናፍቃል። ነገር ግን በረከቱ ወዴት እንደሚመጣ መናገሩን ለጸሎት ትቶታል። ሕያውን ውኃ ወደ በረሃ ስፍራዎች የማምጣቱን ነገር ለሚያምኑ ሕዝቡ አደራ ሰጥቷል፤ እግዚአብሔር ለመባረክ ያለው ፈቃድ በረከቱ የት መውረድ እንዳለበት በሚናገረው በሰው ፈቃድ ላይ የተመሠረተ ነው። «ለቅዱሳኑ ሁሉ ይህች ክብር ናት።» «በእርሱ ዘንድ ያለን ድፍረት ይህ ነው፤ እንደ ፈቃዱ አንዳች ብንለምን ይሰማናል። የምንለምነውንም ሁሉ እንዲሰማልን ብናውቅ ከእርሱ የለመነውን ልመና እንደ ተቀበልን እናውቃለን።»

1ይህ በዚህ መጽሐፍ መጨረሻ ላይ ከጆርጅ ሙለር በተወሰዱት ጥቅሶች ተገልጦ ተመልከት።