ጥንተ ኃጢአት

«እነሆ፥ በዓመፃ ተፀነስሁ፥ እናቴም በኃጢአት ወለደችኝ።» (መዝሙር 51:5)

ኤድዋርድስ ታትሞ ለማየት የበቃው የመጨረሻው መጽሐፍ፣ በሞተበት ዓመት የታተመው፣ የሰው ተፈጥሮ ከልደት ጀምሮ የተበላሸ ነው የሚለውን ትምህርት የሚከላከል ነበር። የጻፈውም ሰዎች በሥነ ምግባር ረገድ ገለልተኛ ሆነው እንደሚወለዱና ኃጢአተኞች የሚሆኑት በማስመሰልና በመጥፎ አርአያ ብቻ እንደ ሆነ ያምን በነበረ አንድ እንግሊዛዊ አገልጋይ የተጻፈውን ተወዳጅ ድርሳን ለመቃወም ነበር። አለመግባባቱ የምሁራን ጥቃቅን ክርክር ይመስላል። በእውነቱ ግን በሁለት ፈጽሞ የተለያዩ ሃይማኖቶች መካከል ያለው ልዩነት ነው፤ ሁሉ ነገር የተመካው በእኛ ላይ ያለው ችግር ምን እንደ ሆነ ላይ ነውና።

ከማስረጃው የሚነሣ ክርክር

የኤድዋርድስ የመጀመሪያ እርምጃ ማስረጃ የሚሆን ጥቅስ ማቅረብ አልነበረም። ወደ ታሪክ መዝገብ ማመልከት ነበር። ሰዎች ገለልተኛ ሆነው የሚወለዱ ከሆነና ኃጢአት የሚለመደው በመማር ብቻ ከሆነ፣ በዓለም ታሪክ ውስጥ በአንድ ስፍራ ያልተማረውን ሰው፣ ወይም ከእርሱ የራቀን ማኅበረሰብ እናገኛለን ብለን መጠበቅ በተገባን ነበር። እንዲህ ያለ ሰውም እንዲህ ያለ ማኅበረሰብም የለም። ንድፉ ሁሉን አቀፍ ነው፤ እስከ ዛሬ በኖረ በእያንዳንዱ ባህል ውስጥ ይታያል፤ ደግሞም ገና በልጅነት ይታያል — አንድ ልጅ በሌሎች አርአያ ለመበላሸት ጊዜ ከማግኘቱ እጅግ አስቀድሞ። ሁሉን አቀፍ ውጤቶች ሁሉን አቀፍ ምክንያት ይጠይቃሉ ሲል ተከራከረ። በአፈር ሁሉና በአየር ንብረት ሁሉ መጥፎ ፍሬ የሚያፈራ ዛፍ ችግሩ በዛፉ ራሱ ላይ ነው።

«እግዚአብሔርም የሰው ክፋት በምድር ላይ እንደ በዛ፥ የልቡም አሳብ ምኞት ሁልጊዜ ፈጽሞ ክፉ እንደ ሆነ አየ።» (ዘፍጥረት 6:5)

«ልብ ከሁሉ ይልቅ ተንኰለኛ ነው፥ እጅግም ክፉ ነው፤ ማንስ ያውቀዋል?» (ኤርምያስ 17:9)

ኤድዋርድስ በተለይ አስፈላጊ ሆኖ ያገኘውን የዚያን ቃል ሁለተኛ አጋማሽ ልብ በል። ልብ የተበላሸ ብቻ አይደለም፤ የተበላሸውም የልቡ ባለቤት ከሆነው ሰው ራሱን በሚሰውር መንገድ ነው። ኃጢአት የራሱን መሸሸጊያ በውስጡ ይዟል። ራስን መመርመር የማይታመን የሆነውና ከሁሉ ይበልጥ ዕውሮች በሆንንበት ስፍራ ከሁሉ ይበልጥ እርግጠኞች የምንሆነው ስለዚህ ነው።

ድርጊት ሳይሆን ውስጣዊ ዝንባሌ

የትምህርቱ እምብርት ኃጢአት በተግባር ከመገለጡ በፊት የማንነት ሁኔታ መሆኑ ነው።

«ስለዚህ ምክንያት ኃጢአት በአንድ ሰው ወደ ዓለም ገባ በኃጢአትም ሞት፥ እንደዚሁም ሁሉ ኃጢአትን ስላደረጉ ሞት ለሰው ሁሉ ደረሰ።» (ሮሜ 5:12)

ኃጢአት ስለምንሠራ ኃጢአተኞች አይደለንም፤ ኃጢአተኞች ስለ ሆንን ኃጢአት እንሠራለን። ድርጊቶቹ የበሽታ ምልክቶች ናቸው። ይህም እያንዳንዱ ቅን ሰው ስለ ራሱ የሚያስተውለውን አንድ ነገር ያብራራል፦ ውድቀቶቹ በዘፈቀደ የሚደርሱ አደጋዎች ሳይሆኑ ወጥ የሆነ አቅጣጫ እንዳላቸው። እነዚያው ድክመቶች በአሥርተ ዓመታት ውስጥ ደጋግመው ይመለሳሉ። አንድ ነገር ጎብጧል እንጂ አልፎ አልፎ ብቻ በስሕተት የሚሠራበት አይደለም። ኤድዋርድስ የዚያን መጣመም ምንነት ባልተለመደ ትክክለኛነት ገለጸ። ሰው የተፈጠረው እግዚአብሔርን ከሁሉ በላይ፣ ሌሎቹንም ነገሮች ሁሉ እንደ ዋጋቸው መጠን እንዲወድ ነው። በውድቀቱ ያ ሥርዓት ፈረሰ፤ ራስም እግዚአብሔር ይዞት ወደ ነበረው ስፍራ ገባ። የቀረው የፍቅር አለመኖር ሳይሆን ማዕከሉን የሳተ ፍቅር ነው — ሁሉ ነገር ለእኔ በሚሰጠው ጥቅም የሚመዘንበት የግል ክበብ። የሚታየው በጎነት ብዙውን ጊዜ ባዶ የሆነው ስለዚህ ነው። ሰው ለጋስ፣ ራሱን የሚገዛና ደግ ሊሆን ይችላል፤ ያም ሆኖ ይህን ሁሉ የሚሆነው ሙሉ በሙሉ ለራሱ ሊሆን ይችላል — ለዝናው፣ ስለ ራሱ ላለው ምስል፣ ለምቾቱ። ጠባዩ የሚደነቅ ነው፤ ማዕከሉ ግን አልተለወጠም።

«በእነዚህም ልጆች መካከል እኛ ሁላችን ደግሞ፥ … በሥጋችን ምኞት በፊት እንኖር ነበርን እንደ ሌሎቹም ደግሞ ከፍጥረታችን የቁጣ ልጆች ነበርን።» (ኤፌሶን 2:3)

«ከፍጥረታችን»። በምርጫ አይደለም፤ በማስመሰልም አይደለም። በማንነታችን ነው።

ኤድዋርድስ የሚያከራክርበት ነጥብ

ቅንነት እዚህ ላይ አንድ ማሳሰቢያ ይጠይቃል፤ ይህም ትምህርቱን ሳይሆን ኤድዋርድስ ለትምህርቱ የሰጠውን የራሱን ማብራሪያ የሚመለከት ነው። እያንዳንዱ የሥነ መለኮት ሊቅ የሚገጥመው ጥያቄ ከእኛ በፊት በኖረ ሰው ድርጊት እንዴት በፍትሕ ተጠያቂዎች ልንሆን እንደምንችል ነው። ኤድዋርድስ በድርሳኑ የኋለኛ ክፍል ያብራራው መልስ የሰው ዘር ከአዳም ጋር ያለው አንድነት በመለኮታዊ ድንጋጌ ላይ የተመሠረተ ነው የሚል ነው — በጊዜ ሂደት ውስጥ ያለ ማንነት፣ የአንድ ሰው ከአንዱ ቅጽበት ወደ ሚቀጥለው ከራሱ ጋር ያለው ማንነት እንኳ፣ የተፈጥሮ እውነታ ሳይሆን እግዚአብሔር ያለማቋረጥ የሚያጸናው ነገር ነው። በዚህ መሠረት እግዚአብሔር የሰውን ዘር ራሱ ከሆነው ከአዳም ጋር አንድ አድርጎ ይደነግገዋል። ብልሃት የተሞላበት ክርክር ነው፤ ነገር ግን የብዙዎችን ይሁንታ ፈጽሞ አላገኘም። የጥንተ ኃጢአትን ትምህርት አጥብቀው የሚይዙ ብዙ ጥንቁቅ አንባቢዎች ይህን የተለየ ማብራሪያ ግምታዊ ሆኖ ያገኙታል፤ አንዳንዶችም ከሚገባው በላይ ያረጋግጣል ብለው ያስባሉ። ሌሎች ደግሞ አዳምን ዘሩን የሚወክል የቃል ኪዳን ራስ አድርጎ የሚያቀርበውን ይበልጥ የተለመደ ማብራሪያ ይመርጣሉ።

አንባቢው ትምህርቱን ይዞ ማብራሪያውን ወደ ጎን ለማድረግ ነጻነት ሊሰማው ይገባል። ቅዱሳት መጻሕፍት እውነታውን በግልጽ ያረጋግጣሉ፤ እንዴት እንደሚሠራ ግን አይገልጹም። ኤድዋርድስ ያንን ለመግለጽ ያደረገው ሙከራ ትኩረት የሚስብ ነው፤ አስገዳጅ ግን አይደለም።

የዚህ ትምህርት ተግባራዊ ጥቅም ወንጌልን ለመረዳት የሚቻል ማድረጉ ነው። ችግሩ መጥፎ ልማድ ቢሆን ኖሮ መመሪያ ባስፈለገን ነበር። መጥፎ ጓደኝነት ቢሆን ኖሮ የተሻለ አካባቢ ባስፈለገን ነበር። አላዋቂነት ቢሆን ኖሮ ትምህርት ባስፈለገን ነበር። ክርስትና ደጋግሞ ከእነዚህ ወደ አንዱ እንዲያንስ ተደርጓል፤ እያንዳንዱ ማሳነስም ራስን የማሻሻል ሃይማኖትን ይወልዳል። ችግሩ የተበላሸ ተፈጥሮ ከሆነ ግን ከአዲስ ልደት በቀር ሌላ ምንም አይበቃም — የሚቀርበውም በትክክል ያ ነው።

«ዳግመኛ ልትወለዱ ያስፈልጋችኋል ስላልሁህ አታድንቅ።» (ዮሐንስ 3:7)

የከባድ ምርመራ ቸርነት

እንዲህ ጨለማ የሚመስለው ይህ ትምህርት በብዙ መንገድ ምሕረት መሆኑን ለማስተዋል ቆም ማለት ይገባል። ከባድ ምርመራ ከሐሰተኛ ምርመራ ይልቅ ቸርነት ነው። አንድ ሰው በጽኑ ቢታመም፣ ጥቂት ደክመሃል፤ ብዙ የአካል እንቅስቃሴ አድርግ የሚለው ሐኪም ርኅሩኅ እየሆነ አይደለም፤ በጨዋነት እየገደለው ነው። በሽታውን በትክክል የሚሰይመው ሐኪም ሊያክመው የሚችለው እርሱ ነው። ኤድዋርድስ በዘመኑ የቀረቡትን አማራጭ ማብራሪያዎች ተረድቶ ነበር፤ ከዚያ ወዲህም ይበልጥ ተበራክተዋል። ችግሮቻችን የአስተዳደግ፣ የአካባቢ፣ የደካማ ትምህርት፣ ያልተሟሉ ፍላጎቶች ወይም የመጥፎ ማኅበራዊ አደረጃጀቶች ውጤት እንደ ሆኑ ይነገረናል። እያንዳንዳቸው እውነት ይዘዋል። አንዳቸውም የንድፉን ሁሉን አቀፍነት አያብራሩም፤ እያንዳንዳቸውም ጥፋቱን ከሰውየው ራሱ ውጭ በሆነ ስፍራ ያኖሩታል — ይህም ርኅራኄ ያለው ይመስላል፤ ሰውየውን ግን ታሪኩን መለወጥ ስለማይችል ረዳት የለሽ አድርጎ ይተወዋል። በዚህ ትምህርት ውስጥ በቀላሉ የሚዘነጋና ልናስብበት የሚገባ እኩልነትም አለ። ኃጢአት ሁላችንም ከልደት ጀምሮ የምንጋራው ሁኔታ ከሆነ፣ በእግዚአብሔር ፊት ያለው መሬት ፈጽሞ ደልዳላ ነው። የተከበሩትና የተዋረዱት የሚለያዩት በሽታው በግልጽ ምን ያህል እንደ ገፋ እንጂ በሽታው ያለባቸው መሆን አለመሆናቸው አይደለም። ኃጢአቶቹ በማኅበረሰቡ ዘንድ ተቀባይነት ያላቸው ሰው — ቀዝቃዛነት፣ ትዕቢት፣ ጸጥ ያለ ንቀት፣ በሌሎች መከራ ፊት የተደላደለ ግድየለሽነት — ኃጢአቶቹ የሚታዩና አሳፋሪ ከሆኑት ሰው የተሻለ ደረጃ ላይ አይደለም። ይበልጥ የተሸሸገ ብቻ ነው።

«ሁሉ ኃጢአትን ሠርተዋልና የእግዚአብሔርም ክብር ጎድሎአቸዋል።» (ሮሜ 3:23)

ኤድዋርድስ ይህን ትምህርት የተስፋ መቁረጥ ምንጭ ሳይሆን የራስ ጻድቅነት ጠላት አድርጎ የቈጠረው ስለዚህ ነው። በእውነት የሚያምንበት ማንም ሰው ማንንም ዝቅ አድርጎ ሊመለከት አይችልም፤ ቆሞ ወደ ታች የሚመለከትበት መሬት የለውምና። ደግሞም ወንጌልን ከችግሩ ጋር የሚመጣጠን ያደርገዋል። ምክር ብቻ ለሚያስፈልጋቸው ሰዎች ምክር የሚሰጥ አምላክ በበቃ ነበር። ሁኔታው በእውነት የሚጠይቀው ግን ሙታንን የሚያስነሣ አምላክ ነው።

«…በበደላችን ሙታን እንኳ በሆንን ጊዜ ከክርስቶስ ጋር ሕይወት ሰጠን፥ በጸጋ ድናችኋልና።» (ኤፌሶን 2:5)

ሙታን አይሻሻሉም። ወይ ይነሣሉ፣ ወይ እንዳሉ ይቀራሉ። በክርስትናና እስከ ዛሬ በቀረቡት የሥነ ምግባር ማሻሻያ ዕቅዶች ሁሉ መካከል ያለው ልዩነት ይኸው ነው።

ለማሰላሰልና ለተግባር

1. በአሥር ቀናት ሳይሆን በአሥር ዓመታት ውስጥ ደጋግመው የሚመለሱብህን ድክመቶችህን ተመልከት። የአቅጣጫቸው ወጥነት ምን እንደሚነግርህ ራስህን ጠይቅ።

2. በቅርቡ ያደረግኸውን በእውነት መልካም የሆነ አንድ ነገር ውሰድና ማዕከሉን መርምር። በመጨረሻ ለማን ነበር?

3. ኃጢአትህን አንድ በአንድ እንደሚያዙ ተከታታይ አጋጣሚዎች መመልከትህን ተው፤ መፈወስ እንደሚያስፈልገው ሁኔታ አድርገህ መመልከት ጀምር።

4. ስለ ራስህ ቅንነት ከሁሉ ይበልጥ እርግጠኛ በሆንህበት ስፍራ እግዚአብሔር በተለይ እዚያ እንዲመረምርህ ለምነው። ኤርምያስ 17:9 የሚሠራው እዚያ ነው።

5. ለአዲሱ ልደት እግዚአብሔርን አመስግን — ከእውነተኛው በሽታ ጋር የሚመጣጠን መድኃኒት ነውና።

ጸሎት

ጌታ ሆይ፣ ኃጢአቶቼ ድንገተኛ አጋጣሚዎች እንደ ሆኑ ለማመን ፈልጌአለሁ፤ አንተ ግን የበሽታ ምልክቶች እንደ ሆኑ ትነግረኛለህ።

ጥፋቱ በሁኔታዎቼ ወይም በአስተዳደጌ ወይም በዙሪያዬ ባሉ ሰዎች ላይ እንዳልሆነ እመሰክራለሁ። በእኔ ውስጥ ነው፤ ልመርጠውም ከመቻሌ በፊት በእኔ ውስጥ ነበር።

ስለ ራሴ ከሁሉ ይበልጥ እርግጠኛ በሆንሁበት ስፍራ መርምረኝ፤ ከሁሉ ይበልጥ የተታለልሁት በዚያ ነውና።

ትንሣኤ ሲያስፈልገኝ መመሪያ ብቻ ስላልሰጠኸኝም አመሰግንሃለሁ። ዳግመኛ መወለድ አለበት ያልኸውን እኔ ማደስ አልችልም። አንተ ብቻ ልታደርገው የምትችለውን በእኔ ውስጥ አድርግ። አሜን።