እውነተኛ ሃይማኖት በቅዱሳን የልብ ዝንባሌዎች ውስጥ ይገኛል

«እርሱንም ሳታዩት ትወዱታላችሁ፤ አሁን ምንም ባታዩት በእርሱ አምናችሁ በማይነገርና ክብር በሞላበት ሐሤት ደስ ይላችኋል።» (1ኛ ጴጥሮስ 1:8)

በ1746፣ ታላቁ መነቃቃት ካለፈና ጥሎት የሄደው ፍርስራሽ በግልጽ ይታይ በነበረበት ወቅት፣ ኤድዋርድስ «ስለ ሃይማኖታዊ የልብ ዝንባሌዎች የቀረበ ድርሳን» የተባለውን መጽሐፍ አሳተመ። ይህ ከሥራዎቹ ሁሉ የላቀው ድንቅ ሥራው ነው፤ የጻፈውም በሺዎች የሚቈጠሩ ሰዎች መለወጣቸውን ሲናገሩ የተመለከተና ከእነርሱ ምን ያህሉ እንደ ጸኑ ለማየት በቂ ዘመን የኖረ ሰው ነው። የመክፈቻ ሐሳቡ በላዩ ሲታይ ቀላል ይመስላል፦ እውነተኛ ሃይማኖት በአብዛኛው የሚገኘው በቅዱሳን የልብ ዝንባሌዎች ውስጥ ነው።

የልብ ዝንባሌዎች ሲል ምን ማለቱ ነበር

ሁሉም ነገር ይህን ቃል በትክክል በመረዳት ላይ የተመሠረተ ነው፤ የዘመናችን የአነጋገር ልማድ ደግሞ ይህን አስቸጋሪ ያደርገዋል። ኤድዋርድስ የልብ ዝንባሌዎች ሲል ዛሬ እኛ እንደምንረዳው ስሜቶችን — የሚለዋወጡ የመንፈስ ሁኔታዎችን፣ ስሜቶችን፣ የውስጥ ሕይወትን የአየር ጠባይ — ማለቱ አልነበረም። ያለው የነፍስን ብርቱ ዝንባሌዎች ነው፦ ሰውን በእውነት የሚያንቀሳቅሱትን የጸኑ ፍቅሮችንና ጥላቻዎችን፣ ናፍቆቶችንና መጠየፎችን። የልብ ዝንባሌ በሙሉ ማንነትህ የምታዘነብልበት ነገር ነው። እነዚህን እርሱ ግብታዊ ስሜቶች ብሎ ከጠራቸው በጥንቃቄ ለያቸው፤ ግብታዊ ስሜቶች ይበልጥ ድንገተኛ፣ ይበልጥ ከሥጋ ጋር የተያያዙና ሰውን ይበልጥ የሚያጥለቀልቁ ናቸው። ግብታዊ ስሜቶች ይመጣሉ ይሄዳሉም። የልብ ዝንባሌዎች ግን ሕይወትን ይመራሉ። እንግዲያስ የሚነገረው ሃይማኖት በአምልኮ ጊዜ ብርቱ ስሜት ማግኘት ነው የሚል አይደለም። ሃይማኖት ልብ በእውነት ወደ እግዚአብሔር ማዘንበሉ ነው፤ ይህ ዝንባሌ በሌለበትም ሌላ ምንም ቢኖር የሚያድን እምነት አይደለም የሚል ነው።

«አንተም አምላክህን እግዚአብሔርን በፍጹም ልብህ በፍጹምም ነፍስህ በፍጹምም ኃይልህ ውደድ።» (ዘዳግም 6:5)

ሁለት ስሕተቶችን በአንድ ጊዜ መቃወም

ኤድዋርድስ የጻፈው በሁለት ወገኖች መካከል ቆሞ ነበር፤ ድርሳኑም ሁለቱንም ይቃወማል። በአንድ በኩል ከመነቃቃቱ ልክ ማለፍ በመነሣት በሃይማኖት ውስጥ ያለ ስሜት በባሕርዩ አጠራጣሪ ነው ብለው የደመደሙ ነበሩ — አስተማማኙ መንገድ በሰከነ መንፈስ የተያዘ ትምህርትና በጸጥታ የሚፈጸም ግዴታ ነው ባዮች። ኤድዋርድስ ይህን መጽሐፍ ቅዱስን እጅግ አጥፊ በሆነ መንገድ ማንበብ አድርጎ ቈጠረው። መጽሐፍ ቅዱስ ፍቅርን፣ ደስታን፣ ተስፋን፣ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ የሆነን ኀዘንን፣ ቅንዓትን፣ ረሃብንና ጥማትን ያዝዛል። የልብ ዝንባሌዎችን ከቶ የማይነካ ሃይማኖት ከሚነካው ይበልጥ መንፈሳዊ አይደለም፤ የሞተ ነው።

«ለሥራ ከመትጋት አትለግሙ፤ በመንፈስ የምትቃጠሉ ሁኑ፤ ለጌታ ተገዙ።» (ሮሜ 12:11)

«እንዲሁ ለብ ስላልህ በራድም ወይም ትኩስ ስላልሆንህ ከአፌ ልተፋህ ነው።» (ራእይ 3:16)

በሌላው በኩል ደግሞ ማናቸውንም ብርቱ ሃይማኖታዊ ስሜት የጸጋ ማስረጃ አድርገው የሚወስዱ ነበሩ — እንባን፣ መመሰጥንና አስደናቂ ተሞክሮዎችን እንደ ማረጋገጫ የሚቈጥሩ። ኤድዋርድስ ይህንንም እኩል አጥፊ አድርጎ ቈጠረው፤ የድርሳኑ አብዛኛው ክፍልም ይህን ለማፍረስ የተሰጠ ነው። አቋሙ ይህ ነው፦ ብርቱ የልብ ዝንባሌዎች መኖራቸው በራሱ ምንም አያረጋግጥም፤ አለመኖራቸው ግን ብዙ ነገርን ያረጋግጣል። ስሜት አስፈላጊ ነው፤ ግን በቂ አይደለም። ይህ ከሁለቱም ጽንፎች ይልቅ ለመያዝ የሚከብድ አቋም ነው፤ መጽሐፉ ሁለቱንም ወገኖች ያላረካውም ስለዚህ ነው።

ጉዳዩ ልብ የሆነበት ምክንያት

ከዚህ በስተጀርባ ኤድዋርድስ ስለ ሰው ተፈጥሮ የነበረው አጠቃላይ ትምህርት አለ። ፈቃድ በአእምሮ ምክንያት ብቻ ይንቀሳቀሳል ብሎ አላመነም። ልብን ቀዝቃዛ አድርጎ የሚተው ዕውቀት ምንም አይለውጥም — ሁላችንም በተግባር የማንፈጽማቸውን ብዙ እውነተኛ ነገሮች እናውቃለን። ሰውን በእውነት የሚያንቀሳቅሰው የሚወደው ነገር ነው። ስለዚህ የልብ ዝንባሌዎች በክርስቲያን ሕይወት ላይ ለጌጥ የተጨመሩ ነገሮች አይደሉም፤ ሞተሩ ናቸው። በአእምሮ ብቻ የሆነ መለወጥ መለወጥ ያልሆነውም ለዚህ ነው። ሰው ፍቅሮቹ ጨርሶ ሳይነኩ ስለ እግዚአብሔር ያለውን አመለካከት ሊያስተካክል ይችላል፤ እርሱም የበለጠ መረጃ ከማግኘቱ በቀር ልክ እንደ ቀድሞው ሰው ሆኖ ይቀራል። ይህም የኤድዋርድስ አገልግሎት ሁሉ ያቀናበትን አቅጣጫ ያብራራል። ልብ ውብ ሆኖ ያገኘውን የሚከተል ከሆነ፣ የሰባኪው ተግባር በዋናነት ማሳወቅ ወይም ማሳመን ሳይሆን ማሳየት ነው — የልብ ዝንባሌዎች እስኪንቀሳቀሱ ድረስ ክርስቶስን ከፍ አድርጎ ማቅረብ።

እዚህ ላይ ይዘነው ልንዞር የሚገባ አንድ የመመርመሪያ ጥያቄ አለ። ትክክለኛ ነገሮችን ታምናለህን? አይደለም፤ ያልተለወጡ ብዙዎች ያምናሉ። በቤተ ክርስቲያን ብርቱ ስሜት ይሰማሃልን? አይደለም፤ ያልተለወጡ ብዙዎች ይሰማቸዋል። ጥያቄው ይህ ነው፦ የምትወደው ምንድን ነው? ምንም ነገር ሳያስገድድህ በእውነት ደስ የሚያሰኝህ፣ የሚያሳዝንህ፣ ሐሳብህን የሚይዘው ምንድን ነው? ኤድዋርድስ እንዳሰበው፣ እነዚህ መልሶች ስለ አንዲት ነፍስ ሊገኝ ከሚችለው ካርታ ሁሉ እጅግ እውነተኛው ናቸው።

ምን ያህሉ መጽሐፍ ቅዱስ የልብ ዝንባሌ ነው

ኤድዋርድስ ሐሳቡን የደገፈው ከብዛቱ በመነሣት ባቀረበው ክርክር ነው፤ ክርክሩም ለመመለስ አስቸጋሪ ስለ ሆነ መከተሉ ይጠቅማል። መጽሐፍ ቅዱስ ከሚያዝዘው ምን ያህሉ ተግባር ሳይሆን የልብ ዝንባሌ እንደ ሆነ አስብ።

እግዚአብሔርንና ባልንጀራችንን እንድንወድ ታዝዘናል፤ ጌታ ራሱ እነዚህን ታላላቅ ትእዛዛት ብሎ ለይቷቸዋል። እግዚአብሔርን እንድንፈራ፣ በእርሱ ተስፋ እንድናደርግ፣ ሁልጊዜ በእርሱ ደስ እንዲለን፣ ጽድቅን እንድንራብና እንድንጠማ፣ በሕጉ ደስ እንድንሰኝ፣ ለበጎ ሥራ እንድንቀና፣ በመንፈስ እንድንቃጠል፣ ለተጨነቁት እንድንራራ፣ ክፉን እንድንጠላ፣ ስለ ኃጢአት እንድናዝን፣ በሁሉ ነገር እንድናመሰግን፣ የክርስቶስን መገለጥ እንድንናፍቅ ታዝዘናል። እነዚህ ሁሉ የልብ ሁኔታዎች ናቸው። አንዳቸውም በውሳኔ ብቻ ሊገኙ አይችሉም፤ አንዳቸውም ለረጅም ጊዜ በማስመሰል ሊዘልቁ አይችሉም።

«ነፍሴ ሕያው አምላክን ተጠማች፤ መቼ እደርሳለሁ? የእግዚአብሔርንስ ፊት መቼ አያለሁ?» (መዝሙር 42:2)

አሁን ደግሞ ቅዱሳኑን ራሳቸውን ተመልከት። የቤተ ክርስቲያን የጸሎት መጽሐፍ የሆኑት መዝሙራት በሙሉ ማለት ይቻላል የልብ ዝንባሌ ናቸው — ናፍቆት፣ ኀዘን፣ ሐሤት፣ ፍርሃት፣ ምስጋና፣ በግፍ ላይ የሚነድ ቍጣ። ዳዊት ያሸበሽባል። ኤርምያስ ያለቅሳል። ጳውሎስ ስለ ዘመዶቹ ብሎ የተረገመ ለመሆን ፈቃደኛ ነው። ጌታ ኢየሱስ በመቃብር አጠገብ እንባውን ያፈስሳል፤ በርኅራኄ ይታወካል፤ በመንፈስ ሐሤት ያደርጋል፤ ስለ ልብ ድንዳኔ ያዝናል፤ በአትክልት ስፍራም በጭንቅ ውስጥ ሆኖ ያልባል።

«ኢየሱስም እንባውን አፈሰሰ።» (ዮሐንስ 11:35)

የኤድዋርድስ መደምደሚያ የልብ ዝንባሌዎችን ሳይነካ አእምሮንና ፈቃድን ብቻ የሚይዝ ሃይማኖት በመጽሐፍ ቅዱስ ከተገለጸው ሃይማኖት ጋር ምንም መመሳሰል የለውም የሚል ነበር። እንዲህ ያለው ነገር ምንም ይሁን ምን፣ መጽሐፍ ቅዱስ የሚናገርለት ሃይማኖት አይደለም። አንድ ተጨማሪ ምልከታም ጨመረ፤ ይህም የተለመደውን አንድ ተቃውሞ ያስወግዳል። ሰዎች አንዳንድ ጊዜ ጠባያቸውን እንደ ምክንያት ያቀርባሉ — በተፈጥሮአቸው ስሜታዊ እንዳልሆኑ፣ እምነታቸውም ከሌሎች ይልቅ ጸጥ ያለ እንደ ሆነ ይናገራሉ። ኤድዋርድስ በሰዎች ተፈጥሮ መካከል እውነተኛ ልዩነት እንዳለ ተቀበለ። ነገር ግን በሃይማኖት ነገር ብርቱ ስሜት ሊሰማቸው እንደማይችል የሚናገሩት እነዚያው ሰዎች ስለ ገንዘብ፣ ስለ ፖለቲካ፣ ስለ ስም፣ ስለ ስፖርት ወይም ስለ ቤተሰብ ብዙ ጊዜ ብርቱ ስሜት እንደሚያሳዩ አስተዋለ። የልብ ዝንባሌዎቹ እየሠሩ ናቸው። ጥያቄው ከምን ጋር እንደ ተጣበቁ ነው።

ለማሰላሰልና ለተግባር

1. ትክክል ነው ብለህ ከምትቀበለው ለይተህ በእውነት ደስ የሚያሰኝህ ምን እንደ ሆነ ራስህን ጠይቅ። በእነዚህ ሁለት ዝርዝሮች መካከል ያለው ክፍተት የልብህ ቅን መለኪያ ነው።

2. እምነትህ ሙሉ በሙሉ የአእምሮ ጉዳይ ብቻ ሆኖ ከሆነ ይህን አምነህ ተቀበል። እግዚአብሔር አእምሮህን ማሳወቅ ብቻ ሳይሆን የልብ ዝንባሌዎችህን እንዲያንቀሳቅስ ለምነው።

3. እምነትህ በተሞክሮዎች ላይ ብቻ የሚሄድ ከሆነ ያንንም አምነህ ተቀበል፤ ተሞክሮዎችህንም በሚቀጥሉት ምዕራፎች በሚቀርቡት ምልክቶች መፈተን ጀምር።

4. በዚህ ሳምንት የሚያሳዝኑህን ነገሮች አስተውል። የሚያውኩህ እግዚአብሔርን የሚያሳዝኑት ነገሮች ናቸው ወይስ አንተን ብቻ የሚያስቸግሩህ?

5. ራስህን በመመርመር ፈንታ ሆን ብለህ ክርስቶስን በመመልከት ጊዜ አሳልፍ። የልብ ዝንባሌዎች ዓይን ያረፈበትን ይከተላሉ።

ጸሎት

ጌታ ሆይ፣ ሳልወድህ ስለ አንተ እውነተኛ ነገሮችን ይዣለሁ፤ ሳልለወጥም በፊትህ ብርቱ ስሜት ተሰምቶኛል።

ከቶ ወደ ልብ ከማይደርስ የጭንቅላት ሃይማኖት፣ ከቶ ወደ ሕይወት ከማይደርስ የስሜት ሃይማኖትም አድነኝ።

ቅዱሳን የልብ ዝንባሌዎችን ስጠኝ — የምትወደውን በእውነት መውደድን፣ በሚያሳዝንህ በእውነት ማዘንን፣ ምንም ሳያስገድደኝ መገኘትህን በእውነት መናፈቅን።

ልቤ እስኪንቀሳቀስ ድረስ ክርስቶስን አሳየኝ። አሜን።