መግቢያ

«የሕይወት ምንጭ በአንተ ዘንድ ነውና፤ በብርሃንህ ብርሃንን እናያለን።» (መዝሙር 36:9)

ጆናታን ኤድዋርድስ የሚለውን ስም የሚያውቁ አብዛኞቹ ሰዎች ስለ እርሱ የሚያውቁት አንድ ነገር ብቻ ነው፤ ያም አንድ ነገር አሳሳች ነው። ኃጢአተኞች በእሳት ላይ እንደ ተንጠለጠሉ ሸረሪቶች መሆናቸውን የሚናገር ስብከት እንደ ሰበከ ያውቃሉ። ይህ ስብከት በትምህርት ቤት የሥነ ጽሑፍ መድበሎች ውስጥ የፒዩሪታን ጭካኔ ማሳያ ሆኖ ይቀርባል፤ ለሁለት መቶ ዓመታትም ሰዎችን ማስፈራራት ኑሮው የሆነ ኮስታራ ሰው አድርጎ ስሙን አጽንቶበታል። ስብከቱ እውነተኛ ነው። በእርግጥም ሰብኮታል — በጁላይ 1741 በኤንፊልድ፤ በኋላም ወደ እርሱ እንመጣለን። ነገር ግን እስከ ዛሬ ከደረሱልን አንድ ሺህ ሁለት መቶ ያህል ስብከቶቹ መካከል አንዱ ብቻ ነው፤ ቀሪዎቹንም ፈጽሞ አይወክልም። ይህን ስብከት የሰበከው ያው ሰው፣ ሰማይ የፍቅር ዓለም እንደ ሆነ፣ እግዚአብሔር ማንኛውንም ነገር የፈጠረበት ዓላማ የገዛ ሙላቱ ተትረፍርፎ መፍሰስ እንደ ሆነ፣ በእውነተኛ ክርስቲያንና በሐሰተኛ ክርስቲያን መካከል ያለው ልዩነትም በመጨረሻ ነፍስ ውብ ሆኖ በሚታያት ነገር ላይ የሚወሰን እንደ ሆነ ጽፏል። በቀላል አነጋገር፣ እርሱ የደስታ የሥነ መለኮት ሊቅ ነበር፤ ስለ ሲኦል ግን አንድ ጊዜ የማይረሳ ነገር ጻፈ።

ዛሬም አስፈላጊ የሆነበት ምክንያት

ኤድዋርድስ እንግዳ የሆነ ስፍራ አለው። የአሜሪካ ቤተ ክርስቲያን ካፈራቻቸው አእምሮዎች ሁሉ እጅግ ብርቱው እንደ ሆነ ብዙዎች ይስማማሉ፤ ያም ሆኖ የሚያነቡት እጅግ ጥቂቶች ናቸው። ድርሳናቱ ከባድ ናቸው፤ ዓረፍተ ነገሮቹ ረጃጅም ናቸው፤ የሚያስብባቸው ምድቦችም የአሥራ ስምንተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ናቸው። እርሱን ከሚያደንቁት አማኞች አብዛኞቹ የሚያውቁት በሌሎች ሰዎች በኩል ነው። ይህ የሚያሳዝን ነው፤ ምክንያቱም ዋናው ጉዳዩ ፈጽሞ የአሥራ ስምንተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ብቻ አይደለም። ሕይወቱን ያሳለፈው በአንድ ጥያቄ ላይ ነበር፤ ይህም ጥያቄ በየዘመኑ ያለች ቤተ ክርስቲያን በታማኝነት ለመመለስ እጅግ የሚከብዳት ጥያቄ ነው፦ በእግዚአብሔር የተለወጠን ሰው ስሜቱ ብቻ ከተነሣሣ ሰው እንዴት መለየት ይቻላል? ይህን የጠየቀው ግድ ስለ ሆነበት ነው። በሁለት ታላላቅ መነቃቃቶች እምብርት ላይ ቆሞ ነበር፤ ሺዎች መለወጣቸውን ሲመሰክሩ አየ፤ ከእነርሱም የተወሰኑት ወደ ኋላ ሲመለሱ አየ፤ ሆኖም ከሁለቱ ቀላል መደምደሚያዎች አንዱንም ለመቀበል እምቢ አለ — ነገሩ ሁሉ ቅዠት ነው የሚለውንም፣ ስሜትን የሚያነሣሣ ምላሽ ሁሉ የእግዚአብሔር መንፈስ ነው የሚለውንም። ከዚያ ይልቅ እጅግ የበለጠ ድካም የሚጠይቅ ሦስተኛ አማራጭ እንዳለ አጥብቆ ተናገረ፦ እግዚአብሔር በእውነት እየሠራ ነበር፤ አስመሳዩም በእውነት በዚያው ነበር፤ ሁለቱንም መለየት ይቻላል።

የወንጌል ዘመቻ አካሂዳ የሚያውቅ፣ ውሳኔ ያደረጉትን ሰዎች ቁጥር የቆጠረ፣ ወይም ያለፈው ዓመት አዳዲስ አማኞች ምን እንደ ደረሰባቸው ያሰበ ማንኛውም ቤተ ክርስቲያን ኤድዋርድስ በቆመበት ስፍራ ቆሟል።

ይህ መጽሐፍ የተዘጋጀበት መንገድ

ሃያ አጫጭር ምዕራፎች ኤድዋርድስ በዋናነት የሚታወስበትን ትምህርት ያቀርባሉ፤ እርሱ በጀመረበት — በእግዚአብሔር — ይጀምራሉ፤ ከዚያም ወደ ውጭ እየሰፉ ይሄዳሉ፦ ኃጢአት፣ መዳንና መዳንን በትጋት መፈለግ፣ የልብ ዝንባሌዎች፣ መነቃቃት፣ በሐሳብም ሆነ በተዘረጋ እጅ በሚደረግ ተግባር የሚገለጽ ፍቅር፣ በመጨረሻም ጸሎትና እግዚአብሔር በታሪክ ውስጥ ሊያደርገው ያሰበው ነገር ተስፋ። እያንዳንዱ ምዕራፍ በሁለት ተመሳሳይ ነገሮች ይደመደማል፦ በተግባር ነጥቦችና በጸሎት። ይህ ሆን ተብሎ የተደረገ ነው፤ ኤድዋርድስም ይስማማበት ነበር። ወደ ተግባር ፈጽሞ የማይደርስ እውቀት የሚያድን እውቀት እንዳልሆነ አጥብቆ ያምን ነበር። «ሃይማኖታዊ የልብ ዝንባሌዎች» በተባለው መጽሐፉ ውስጥ የመጨረሻውና ረጅሙ ምልክት ክርስቲያናዊ ተግባር ነው — ሰው በእውነት እንዴት እንደሚኖር ማለት ነው — እርሱም አንድ ሰው ሊናገረው ከሚችለው ከማንኛውም ውስጣዊ ተሞክሮ በላይ አስቀመጠው። ተነብቦ የተደነቀ ነገር ግን ያልተታዘዘ የዚህ መጽሐፍ ምዕራፍ በገዛ ሙግቱ መሠረት ከሽፏል። በቀን አንድ ምዕራፍ፣ ወይም በሳምንት አንድ ምዕራፍ አንብብ። በተግባር ነጥቦቹ ላይ ቆም በል። ጸሎቱን ጸልይ፤ ወይም ከዚያ የሚሻለውን፣ የራስህን ጸሎት ጸልይ። በመጽሐፉ ሁሉ የኤድዋርድስ ስብከቶችና ድርሳናት በስማቸው ተጠቅሰዋል፤ በዚህም አንባቢው ማንኛውንም ሐሳብ እስከ ምንጩ ድረስ ሊከተለው ይችላል። በመጨረሻም ስለ ሥራዎቹ አጭር መመሪያ ቀርቧል። የኤድዋርድስ ጽሑፎች የቅጂ መብት ጊዜያቸው ያለፈና በነጻ በስፋት የሚገኙ ናቸው፤ ይህም ማለት ከአብዛኞቹ ታላላቅ የሥነ መለኮት ሊቃውንት በተለየ፣ የኢንተርኔት ግንኙነትና ጥቂት ትዕግሥት ያለው ማንኛውም ሰው ሥራዎቹን ከዳር እስከ ዳር ሊያነብ ይችላል።

ገና ከመነሻው አንድ ተጨማሪ ነገር መነገር አለበት፤ በግልጽ ቢነገርም ይሻላል። ይህ ጀግናን የማምለክ መጽሐፍ አይደለም። ጆናታን ኤድዋርድስ ባሪያዎች ነበሩት። በ1731 በኒውፖርት ዕድሜዋ አሥራ አራት ዓመት ገደማ የሆነ ቬነስ የምትባል ልጃገረድ ገዛ። በተከታዮቹ ዓመታት በቤተሰቡ ውስጥ ሌሎችም ነበሩ — ሊያ፣ ታይተስ፣ ጆሴፍ፣ ሱ፣ ሮዝ። የአትላንቲክን የባሪያ ንግድ ተቃወመ፤ በእርሱም ላይ ጻፈ፤ ሌሎች አገልጋዮች እምቢ ባሉበት ጊዜ ጥቁር አማኞችን አጠመቀ፤ የቤተ ክርስቲያኑ ሙሉ አባላት አድርጎም ተቀበላቸው፤ ጌታና አገልጋይ አንድ ዓይነት ባሕርይ ሰጥቶ በእኩል የፈጠራቸው አንድ ፈጣሪ እንዳላቸውም በማስታወሻ ደብተሮቹ ውስጥ አሰፈረ። ይሁን እንጂ በአንድ ረቂቅ ደብዳቤ ውስጥ የባርነትን ሥርዓት ራሱን ተከላከለ፤ ማንንም ነጻ ሳያወጣም ሞተ። ይህን የሚያለዝብ መንገድ የለም፤ ሊለዝብም አይገባውም። የተሻለውን ያላወቀ ዘመን ዕውር ጎን ብቻ አልነበረም፤ በገዛ ቅኝ ግዛቱ የነበሩ ሰዎች በእርሱ የሕይወት ዘመን ባርነትን ይቃወሙ ነበር፤ እርሱም መልስ ሰጣቸው። በቤቱ ውስጥ የሠሩት ሰዎች ዛሬም የምናነባቸውን መጻሕፍት ላፈራው ጥናት በር ከፈቱ። ይህ እውነታ ስለ እርሱ በሚቀርብ ማንኛውም ታማኝ ዘገባ ውስጥ ስፍራ አለው። ታዲያ ለምን እናነበዋለን? ግድያን ያቀነባበረውን ዳዊትን፣ ጌታውን የካደውን ጴጥሮስን፣ የሚወግሩትን ሰዎች ልብስ የጠበቀውን ጳውሎስን በምናነብበት ምክንያት ነው። መጻሕፍት ቅዱሳት ራሳቸው እግዚአብሔር የተጠቀመባቸውን ሰዎች ውድቀት ይመዘግባሉ፤ ይህንንም ሳያፍሩና ምንንም ሳያመካኙ ያደርጉታል። እግዚአብሔር ከኃጢአተኞች በቀር የሚሠራበት ሌላ ጥሬ ዕቃ ኖሮት አያውቅም፤ ሌላ እንዳለውም አስመስሎ አያውቅም። ኤድዋርድስ ራሱ ሊረዳው የሚችል መራር ምጸትም በዚህ አለ። በአንድ ትውልድ ጊዜ ውስጥ የገዛ ልጁና ከሁሉ የቀረበው የሥነ መለኮት ወራሹ ሳሙኤል ሆፕኪንስ የባርነት ግንባር ቀደም ተቃዋሚዎች ሆኑ — ሙግታቸውንም በቀጥታ ከእርሱ ሥነ መለኮት አቀረቡ፤ እርሱ ሊያደርሳቸው ባልቻለበት ስፍራ የገዛ መርሆቹን እያደረሱ ብቻ እንደ ሆኑም አጥብቀው ተናገሩ። ስለ እውነተኛ በጎነት ያስተማረው ትምህርቱ — ህልውና ላላቸው ሁሉ የሚዘረጋው በጎ ፈቃድ — የገዛ ልምምዱን የሚያፈርስ ምላሽ በውስጡ የያዘ ሆኖ ተገኘ። ይህም እንድንጠብቀው ያስተማረን ነገር ነው። የሰው ልብ ልንደርስበት ከምንችለው በላይ ተንኰለኛ እንደ ሆነ፣ ይበልጥ በምንጠቀምበት ስፍራ ይበልጥ ዕውሮች እንደ ሆንን፣ የተለወጠ ሰው እንኳ ፈጽሞ ያልመረመረውን ነገር በልቡ ሊያኖር እንደሚችል ከሚያስተምረው ትምህርት ይበልጥ ለእርሱ ማዕከላዊ የሆነ ትምህርት አልነበረም። ኤድዋርድስን እንከን የለሽ ቅዱስ አድርጎ የሚያቀርብ መጽሐፍ ሊያመሰግነው የተጻፈውን ትምህርት ራሱ የሚቃረን ይሆን ነበር። ስለዚህ የዚህ መጽሐፍ ምክር የመጽሐፍ ቅዱስ ምክር ነው፦ «ሁሉን ፈትኑ፥ መልካሙን ያዙ» (1ኛ ተሰሎንቄ 5:21)። እያንዳንዱን ምዕራፍ በእግዚአብሔር ቃል መዝን። ኤድዋርድስ ለመጽሐፍ ቅዱስ ታማኝ በሆነበት ስፍራ — ስለ እግዚአብሔር ክብር፣ ስለ አዲስ ልደት አስፈላጊነት፣ ስለ ሃይማኖታዊ ተሞክሮ መፈተንና ስለ ቅድስና ውበት በእርግጥም ታማኝ ነው — በደስታ ተቀበለው፤ በሥራም ላይ አውለው። በተሳሳተበት ስፍራ — ተሳስቷልና — ከዚያም ደግሞ ተማር። ሊያስተምረን ከሚችላቸው ጠቃሚ ትምህርቶች አንዱ ይህ ነው።

በመጨረሻ ይህ መጽሐፍ ስለሚያስበው አንባቢ አንድ ቃል። ኤድዋርድስ የጻፈው በማሳቹሴትስ በአንድ የወንዝ ሸለቆ ለሚኖሩ፣ እንግሊዝኛ ለሚናገሩ የቅኝ ግዛት ገበሬዎችና የእጅ ሙያተኞች ጉባኤ ነበር። ዛሬ ግን በዓለም ዙሪያ ይነበባል — በኮሪያ፣ በብራዚል፣ በናይጄሪያ፣ በቻይና — ሁኔታቸው ከእርሱ ሁኔታ ጋር ምንም በማይመሳሰል ክርስቲያኖች። ምክንያቱ የእርሱ ዘመንና አካባቢ በቀላሉ ወደ ሌላ ስፍራ ስለሚሻገር አይደለም፤ በግልጽ እንደሚታየው አይሻገርም። ምክንያቱ ከሞላ ጎደል ሙሉ በሙሉ የተጠመደው በማይለዋወጡ ነገሮች ላይ መሆኑ ነው፦ እግዚአብሔር ምን ዓይነት እንደ ሆነ፣ የሰው ልብ ምን ዓይነት እንደ ሆነ፣ አንድ ሰው የእግዚአብሔር ጸጋ በእርግጥ እንደ ነካው እንዴት ሊያውቅ እንደሚችል። እነዚህ ጥያቄዎች ይህ መጽሐፍ በሚከፈትበት ስፍራ ሁሉ፣ በየትኛውም ቋንቋ ቢደርስ፣ አስቀድመው ይጠብቁታል።