Chương 20 · 13 phút đọc · 17 phút nghe
Phụ lục C: Niên biểu cuộc đời và thời đại của Watchman Nee
Các mốc thời gian dưới đây nhằm giúp bạn định hướng, chứ không khẳng định rằng mọi biến cố trong đời Nee đều có thể xác định niên đại chính xác như nhau. Cách viết tên người Hoa bằng tiếng Anh khác nhau tùy nguồn, và một số sử liệu của phong trào cũng như các công trình học thuật diễn giải các biến cố theo những cách khác nhau.
1903 - Ra đời
Watchman Nee chào đời ngày 4 tháng 11 năm 1903 tại Sán Đầu, Quảng Đông, trong một gia đình Cơ Đốc người Hoa có gốc gác ở Phúc Châu, Phúc Kiến. Tên khai sinh của ông thường được ghi là Ni Shuzu. Ông nội ông từng là mục sư, nên Nee thuộc thế hệ thứ ba trong lịch sử một gia đình Tin Lành người Hoa.
Trung Hoa khi ấy vẫn còn dưới triều nhà Thanh, dù nền quân chủ đã gần sụp đổ.
1911-1912 - Cách mạng và Dân Quốc
Cách mạng Tân Hợi lật đổ nhà Thanh. Trung Hoa Dân Quốc được thành lập. Nee vẫn còn là một đứa trẻ, nhưng cả tuổi thanh xuân của ông sẽ diễn ra trong một đất nước đang tranh luận về trật tự chính trị, hiện đại hóa, chủ nghĩa dân tộc và ảnh hưởng ngoại quốc.
Thập niên 1910 - Học tại trường truyền giáo
Nee theo học trong các môi trường giáo dục của giáo sĩ, kể cả các cơ sở của Anh giáo tại Phúc Châu. Ông có được vốn tiếng Anh vững vàng, về sau giúp ông tiếp cận trực tiếp một khối lượng lớn văn phẩm Cơ Đốc phương Tây.
Các tài liệu về sau đều ghi nhận trí thông minh của ông, nhưng thoạt đầu ông không tỏ ra quan tâm sâu xa về mặt cá nhân đối với Cơ Đốc giáo mà mình được thừa hưởng.
1920 - Sự hoán cải
Năm mười bảy tuổi, Nee được hoán cải qua chức vụ giảng đạo của nhà truyền giảng người Hoa Dora Yu. Đức tin được phục hưng và sự ăn năn của mẹ ông cũng tác động sâu xa đến ông.
Sự hoán cải ấy bao hàm một cuộc giằng co về hoài bão và ơn gọi. Nee dần hiểu rằng Cơ Đốc giáo không chỉ là sự tha thứ, mà còn là sự đầu phục quyền làm Chúa của Đấng Christ.
Ông bắt đầu tích cực truyền giảng Phúc Âm và chuyên tâm học Kinh Thánh.
1921 - Báp-têm và Margaret Barber
Nee chịu ảnh hưởng của giáo sĩ người Anh Margaret E. Barber, người sống một đời sống đức tin độc lập gần Phúc Châu. Nee và mẹ ông không còn xem phép báp-têm thời ấu nhi trước kia là đủ, và chịu báp-têm của người tin.
Bà Barber trở thành người cố vấn quan trọng, dẫn Nee đến với sự dạy dỗ về đời sống sâu nhiệm, văn phẩm của nhóm Anh Em, các nguyên tắc sống bởi đức tin, và một nếp thuộc linh khắt khe của thập tự giá.
1922-1923 - Nhóm thông công Phúc Châu và cuộc thử nghiệm hội thánh ban đầu
Nee cùng Leland Wang và những Cơ Đốc nhân trẻ khác truyền giảng Phúc Âm, thông công tại gia, học Kinh Thánh, bẻ bánh hằng tuần, và thử nghiệm trật tự hội thánh bên ngoài các cơ cấu hệ phái sẵn có.
Những bất đồng nảy sinh về việc tách khỏi hệ phái, về thứ tự ưu tiên trong chức vụ và về sự lãnh đạo. Nee bị gạt ra ngoài và học được những bài học đau đớn về uy quyền, xung đột và thập tự giá.
Thập niên 1920 - Chức vụ xuất bản
Nee bắt đầu xuất bản các tạp chí định kỳ, truyền đạo đơn, tài liệu giảng dạy Cơ Đốc, và dần dần là những tác phẩm lớn hơn. Sách báo in trở thành một trong những con đường chính giúp ảnh hưởng của ông lan rộng ra ngoài những nơi ông có thể đích thân đến thăm.
Ông đọc rộng các văn phẩm của nhóm Anh Em, phong trào Keswick, phong trào Thánh khiết, cũng như văn phẩm tĩnh nguyện, tiên tri và truyền giáo.
Giữa thập niên 1920 - Bệnh nặng
Nee mắc bệnh lao và đối diện khả năng qua đời sớm. Trong thời gian này, ông dồn sức soạn phần tài liệu về sau trở thành Con Người Thuộc Linh, một công trình công phu bàn về linh, hồn, thể, thập tự giá và kinh nghiệm thuộc linh.
Bệnh tật làm ông càng nhấn mạnh sự sống phục sinh và sự nương cậy vượt quá sức lực tự nhiên.
1928 - Căn cứ Thượng Hải và sự mở rộng
Chức vụ của Nee ngày càng tập trung tại Thượng Hải. Mạng lưới các hội chúng gắn với sự dạy dỗ của ông được mở rộng. Người ngoài dùng những tên gọi như Bầy Nhỏ và Hội Đường (Assembly Hall).
Nee tiếp tục bác bỏ ý tưởng cho rằng phong trào nên trở thành một hệ phái, mà ưa dùng cách gọi hội thánh địa phương.
1930 - Margaret Barber qua đời
Bà Barber qua đời. Ảnh hưởng của bà trên Nee vẫn tiếp tục qua ký ức và qua các văn phẩm Cơ Đốc mà bà đã giới thiệu cho ông. Một số tài liệu cho biết Nee nhận được phần lớn đáng kể thư viện của bà.
1933 - Những chuyến đi quốc tế và tiếp xúc với nhóm Anh Em
Nee đi ra ngoài Trung Hoa, kể cả những chuyến thăm liên quan đến các cộng đồng thuộc nhóm Anh Em. Mối quan hệ của ông với nhóm Anh Em Khép Kín (Exclusive Brethren) cuối cùng tan vỡ vì những vấn đề về sự thông công và việc dự Tiệc Thánh với các Cơ Đốc nhân ở ngoài ranh giới của họ.
Trải nghiệm ấy củng cố niềm xác tín của ông rằng Thân Thể của Đấng Christ không được bị thu hẹp lại trong một vòng thông công duy nhất.
1934 - Kết hôn với Charity Chang
Sau một quá trình dài và phức tạp, trong đó Nee đã dâng lên Chúa khả năng kết hôn khi Charity vẫn còn là người chưa tin, hai người kết hôn sau khi bà dâng mình cho Đấng Christ.
Chính cuộc hôn nhân này gây ra tranh cãi công khai khi một người họ hàng phản đối mối lương duyên đã công kích thanh danh của Nee trên báo chí. Ông tạm lui khỏi vai trò lãnh đạo công khai trước khi trở lại chức vụ.
Thập niên 1930 - Củng cố mạng lưới hội thánh địa phương
Các hội chúng gia tăng. Witness Lee trở thành một người đồng công quan trọng. Nee phát triển sự dạy dỗ có hệ thống hơn về sinh hoạt hội thánh địa phương, trưởng lão, người làm công, chức vụ sứ đồ, Tiệc Thánh, các ân tứ thuộc linh, và nền tảng địa phương.
Ông cũng giảng dạy về sự cứu rỗi, phần thưởng, vương quốc và những người đắc thắng.
1937 - Chiến tranh Trung–Nhật toàn diện
Sự biến Lư Câu Kiều đánh dấu khởi đầu cuộc chiến toàn diện giữa Trung Hoa và Nhật Bản. Chiến tranh gây nên khổ đau to lớn, cảnh ly tán, sự đổ vỡ kinh tế và bất ổn chính trị.
Chức vụ của Nee vẫn tiếp tục trong những hoàn cảnh đã đổi khác tận gốc.
1938 - Keswick và các sứ điệp về Rô-ma 5-8
Nee đi đến châu Âu và dự Hội nghị Keswick tại nước Anh. Các sứ điệp về Rô-ma 5-8 được giảng trong giai đoạn rộng hơn này về sau góp phần vào tuyển tập tiếng Anh mang tên Đời Sống Cơ Đốc Nhân Bình Thường.
Sự dạy dỗ của ông bắt đầu đến với một cộng đồng quốc tế rộng lớn hơn.
Đầu thập niên 1940 - Công việc kinh doanh dược phẩm và xung đột trong hội thánh
Nee dấn thân sâu vào một doanh nghiệp dược phẩm gắn với người anh em của ông, được cho là một phần nhằm tạo nguồn lực cho những người làm công của Chúa giữa cơn khủng hoảng kinh tế.
Việc dấn thân ấy gây ra tranh cãi lớn giữa các trưởng lão ở Thượng Hải. Những lời cáo buộc và bất đồng xoay quanh chuyện kinh doanh, chức vụ và tư cách cá nhân. Nee bị loại khỏi chức vụ công khai khoảng sáu năm.
Các nguồn tài liệu diễn giải giai đoạn này rất khác nhau. Giới học thuật hiện đại xem đây là một bước ngoặt lớn chứ không phải một sự hiểu lầm nhỏ.
1945 - Kết thúc chiến tranh với Nhật Bản
Sự thất bại của Nhật Bản chấm dứt Chiến tranh Trung–Nhật, nhưng chẳng bao lâu Trung Hoa lại rơi vào cuộc nội chiến giữa lực lượng Quốc dân Đảng và lực lượng Cộng sản.
1948 - Trở lại chức vụ công khai
Với sự góp sức đáng kể của Witness Lee và những người khác, Nee trở lại chức vụ công khai. Sự dạy dỗ về sau của ông nhấn mạnh mạnh mẽ sự tan vỡ, đời sống Thân Thể, sự phối hợp, uy quyền, sự dâng mình và việc mở rộng truyền giảng Phúc Âm trên quy mô lớn.
1948-1949 - Sự dâng mình mãnh liệt hơn và các kế hoạch truyền giảng
Phong trào huy động tín hữu và tài vật cho việc mở rộng Phúc Âm. Sự dạy dỗ về việc “giao nộp” tài sản và di cư vì Phúc Âm phản ánh tính cấp bách của thời kỳ ấy.
Những thực hành như vậy cho thấy một sự cam kết triệt để, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên những câu hỏi về sau về tính tự nguyện và uy quyền tập trung.
1949 - Những người Cộng sản chiến thắng
Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào ngày 1 tháng 10. Chính quyền Cộng sản mới bắt đầu định hình lại đời sống chính trị, kinh tế và tôn giáo.
Vào khoảng năm 1950, tạp chí Christian History và các nguồn khác mô tả mạng lưới Bầy Nhỏ có khoảng 700 hội chúng và 70.000 tín đồ, dù các ước tính có khác nhau.
1950 - Hồng Kông và trở về đại lục
Nee đến Hồng Kông và có cơ hội ở lại bên ngoài Trung Hoa đại lục. Ông chọn trở về, tin rằng mình phải chia sẻ tương lai với các hội thánh Trung Hoa.
Đây trở thành một trong những quyết định hệ trọng nhất của đời ông.
1950-1951 - Tái tổ chức Cơ Đốc giáo về mặt chính trị
Chính quyền thúc đẩy việc tổ chức Cơ Đốc giáo theo hướng chống đế quốc và Phong trào Tam Tự Ái quốc đang hình thành. Chính lịch sử theo đuổi các nguyên tắc hội thánh bản địa của Nee vừa tạo ra những điểm đồng thuận, vừa gây nên những căng thẳng sâu sắc với các mục tiêu của nhà nước.
Giới học thuật gần đây ghi nhận việc ông tham gia các cuộc biểu tình ái quốc và nỗ lực xoay xở trong trật tự chính trị mới.
Tháng 4 năm 1952 - Bị bắt
Nee bị bắt, được cho là khi đang ở Mãn Châu, với các tội danh liên quan đến những cáo buộc về kinh doanh và chính trị. Việc ông bị bắt đã lấy đi người thầy có ảnh hưởng nhất vượt ra ngoài phạm vi địa phương của phong trào.
Trong thời kỳ này, các giáo sĩ ngoại quốc cũng đang bị trục xuất khỏi Trung Hoa.
1952-1956 - Giam giữ và các chiến dịch chính trị
Nee vẫn bị giam giữ trong khi các chiến dịch của những người Cộng sản tăng cường soi xét các nhà lãnh đạo và tổ chức Cơ Đốc độc lập. Tố giác công khai, tự thú về hệ tư tưởng và cáo buộc trở thành công cụ kiểm soát của nhà nước.
1956 - Xét xử công khai và bản án mười lăm năm
Nee bị công khai kết án là thủ lĩnh của một nhóm phản cách mạng và bị tuyên mười lăm năm tù. Quá trình tố tụng bao gồm những cáo buộc về kinh tế, chính trị và đạo đức.
Bản chất chính trị của hệ thống khiến hồ sơ rất khó thẩm định. Một số cáo buộc bị phản bác mạnh mẽ; một số nguồn về sau lại cho rằng có bằng chứng thực sự về hành vi sai trái cá nhân. Sự thận trọng về mặt lịch sử là điều cần thiết.
Cuối thập niên 1950 - Đại nhảy vọt
Trung Hoa bước vào cuộc Đại nhảy vọt đầy tai họa, tiếp theo là nạn đói thảm khốc. Nee vẫn bị cầm tù trong khi đất nước trải qua cơn biến động xã hội và kinh tế trên diện rộng.
1966 - Cách mạng Văn hóa
Cách mạng Văn hóa bắt đầu. Sinh hoạt tôn giáo khắp Trung Hoa bị đặt dưới áp lực cực độ. Các nhà thờ bị đóng cửa, tín hữu và các nhà lãnh đạo bị sỉ nhục công khai, và sự cực đoan hóa chính trị ngày càng sâu sắc.
Bà Charity Nee và các thành viên trong gia đình cũng chịu bắt bớ.
1967 - Mãn hạn bản án chính thức
Mười lăm năm của bản án lẽ ra đã mãn, nhưng Nee không được trả tự do. Các tài liệu thường cho biết việc ông tiếp tục từ chối chối bỏ đức tin Cơ Đốc là một phần lý do khiến ông vẫn bị giam giữ.
Cuối thập niên 1960-Đầu thập niên 1970 - Tiếp tục bị giam trong trại lao động
Nee vẫn ở trong các nơi cải tạo bằng lao động, kể cả nơi giam giữ tại tỉnh An Huy. Sức khỏe ông suy sụp, đặc biệt vì bệnh tim.
Những lá thư ít ỏi gửi gia đình chỉ hé lộ đôi chút về những năm tháng ấy.
1971-1972 - Charity qua đời
Bà Charity qua đời trước Nee. Sự mất mát ấy dập tắt hy vọng được đoàn tụ trên đất sau khi ông ra tù. Các tài liệu mô tả Nee vô cùng đau buồn.
Ngày 30 tháng 5 năm 1972 - Qua đời
Watchman Nee qua đời tại tỉnh An Huy khi vẫn còn bị nhà nước giam giữ, gần hai mươi năm sau khi bị bắt. Ông hưởng thọ sáu mươi tám tuổi.
Một bản tuyên xưng đức tin Cơ Đốc ngắn bằng văn bản gắn liền với những ngày cuối đời của ông, xác quyết thân phận Con Đức Chúa Trời của Đấng Christ, sự chết của Ngài vì tội nhân, sự phục sinh, và ý định của Nee là chết trong sự tin cậy Ngài.
Sau năm 1972 - Ảnh hưởng toàn cầu ngày càng lan rộng
Các tác phẩm của Nee tiếp tục được dịch và lưu hành trên khắp thế giới. Sự dạy dỗ thuộc linh của ông trở nên có ảnh hưởng vượt xa các hội thánh trực tiếp gắn với phong trào của ông.
Trong Cơ Đốc giáo Trung Hoa, các truyền thống Bầy Nhỏ và hội thánh địa phương vẫn tồn tại dưới cả hình thức đăng ký lẫn không đăng ký. Witness Lee phát triển một mạng lưới hội thánh địa phương quốc tế bên ngoài Trung Hoa đại lục.
2026 - Giới học thuật quan tâm trở lại
Tác phẩm The Spiritual Person: An Intellectual Biography of Watchman Nee của Paul H. B. Chang được Oxford University Press xuất bản, mang đến một công trình học thuật lớn gần đây về sự phát triển thần học của Nee, bối cảnh Trung Hoa, những tranh cãi và di sản toàn cầu của ông.