Chương 20 · 9 phút đọc · 11 phút nghe
Truyền Lại Cho Thế Hệ Sau
Dù có chủ ý hay không, cha mẹ nào cũng dạy con cái về tiền bạc. Con cái quan sát cách chúng ta tiêu tiền. Chúng lắng nghe cách chúng ta nói về tiền bạc: chúng ta lo lắng về nó, cãi nhau vì nó, than phiền về nó, hay cảm tạ Đức Chúa Trời vì nó. Chúng để ý xem chúng ta có dâng hiến không, và dâng vui lòng đến mức nào. Đến khi chúng trưởng thành, nhiều thói quen tiền bạc của chúng đã được hình thành ở nhà.
Đó là một ý nghĩ khiến ta phải giật mình. Nhưng đó cũng là một cơ hội lớn.
Dạy con ở nhà
Môi-se bảo dân Y-sơ-ra-ên hãy biến các mệnh lệnh của Đức Chúa Trời thành một phần của đời sống gia đình hằng ngày:
“Những lời tôi truyền cho anh em hôm nay phải ghi khắc trong lòng anh em. Hãy ân cần dạy những lời ấy cho con cái anh em, và hãy nói về chúng khi ngồi trong nhà cũng như khi đi đường, khi nằm xuống cũng như khi thức dậy.” (Phục Truyền Luật Lệ Ký 6:6-7)
Hãy để ý việc dạy dỗ diễn ra ở đâu: ở nhà, trên đường, lúc đi ngủ, bên bữa sáng. Chủ yếu không phải trong những bài học chính thức, mà trong nhịp sống bình thường. Con cái cũng học về tiền bạc như thế. Chúng học ở siêu thị, trong xe, khi các hóa đơn gửi đến, khi đĩa dâng hiến được chuyền qua.
Và hãy để ý thứ tự: trước hết là “Những lời tôi truyền cho anh em hôm nay phải ghi khắc trong lòng anh em”, rồi mới đến “Hãy ân cần dạy những lời ấy cho con cái anh em”. Bạn không thể truyền lại điều mình không có. Điều tốt nhất bạn có thể làm để dạy con về tiền bạc là chính bạn sống điều đó.
“Hãy dạy trẻ từ thuở đầu theo con đường nó phải đi, thì dù đến khi già, nó cũng không rời bỏ.” (Châm Ngôn 22:6)
Dạy điều gì
Đây là một số bài học về tiền bạc mà đứa trẻ nào cũng cần học.
Đức Chúa Trời làm chủ mọi sự. Hãy bắt đầu với Thi Thiên 24:1. Ngay cả một đứa trẻ nhỏ cũng có thể hiểu rằng thế giới thuộc về Đức Chúa Trời và chính Ngài đã ban cho chúng ta những gì chúng ta có.
Làm việc là điều tốt. Hãy để con kiếm tiền bằng cách làm việc vặt trong nhà hoặc trong xóm. Giúp con cảm nhận phẩm giá và niềm vui của việc tự mình làm ra tiền.
Dâng trước tiên. Khi con nhận được tiền, hãy giúp con để riêng một phần cho Đức Chúa Trời trước tiên. Nhiều gia đình dùng ba cái lọ hoặc ba phong bì: Dâng, Để Dành, Tiêu. Hãy để con chọn nơi mình dâng hiến, và để con thấy sự khác biệt mà điều đó mang lại.
Để dành cho một điều gì đó. Hãy giúp con để dành tiền cho một thứ con muốn, để con học tính kiên nhẫn và niềm vui của sự chờ đợi.
Tiêu xài khôn ngoan. Hãy để con tự chọn lựa, và đôi khi phạm sai lầm, với những khoản tiền nhỏ. Một đứa trẻ phí mười bảng Anh cho một món đồ hỏng ngay hôm sau sẽ học được một bài học giúp nó tiết kiệm được nhiều hơn thế về sau.
Lòng thấy đủ. Hãy nói chuyện về quảng cáo và cách chúng tìm cách khiến chúng ta thèm muốn đủ thứ. Cùng nhau tập biết ơn. Giúp con thấy mình đã có biết bao nhiêu.
Nợ nần là nguy hiểm. Những đứa trẻ lớn hơn và các em tuổi thiếu niên cần hiểu tiền lãi vận hành thế nào và nợ có thể tăng nhanh ra sao. Nhiều người trẻ rơi vào nợ nần chỉ vì chưa từng có ai giải thích cho họ.
Quan tâm đến người nghèo. Hãy cho con cùng tham gia phục vụ và giúp đỡ những người đang thiếu thốn. Hãy để con thấy cảnh nghèo khó, một cách nhẹ nhàng và phù hợp với lứa tuổi, và thấy lòng thương xót của bạn.
Làm gương
Con cái học từ những gì chúng ta làm nhiều hơn từ những gì chúng ta nói. Nếu bạn bảo con dâng hiến nhưng chúng chưa bao giờ thấy bạn dâng, chúng sẽ học rằng dâng hiến là điều để nói, chứ không phải điều để làm. Nếu bạn bảo con đừng lo lắng nhưng tối nào chúng cũng nghe bạn lo lắng về tiền bạc, chúng sẽ học cách lo lắng.
Hãy cân nhắc việc để con thấy bạn dâng hiến. Điều đó có vẻ đi ngược lời Chúa Giê-xu dạy về việc dâng kín đáo, nhưng khoe khoang trước thiên hạ và rèn luyện con cái là hai việc khác nhau. Hãy giải thích cho con vì sao bạn dâng, bạn quyết định dâng bao nhiêu như thế nào, và điều đó có ý nghĩa gì với bạn. Hãy để con thấy bạn cầu nguyện về tiền bạc. Hãy để con thấy bạn quyết định không mua một thứ gì đó vì nó không nằm trong kế hoạch.
Và nếu thói quen tiền bạc của chính bạn trước nay chưa tốt, thì vẫn chưa quá muộn. Con cái có thể học được rất nhiều khi nhìn thấy bạn thay đổi. Hãy thành thật nói với con: “Bố mẹ không phải lúc nào cũng quản lý tiền bạc tốt, nhưng bố mẹ đang học làm điều đó theo cách của Đức Chúa Trời.” Đó có thể là bài học mạnh mẽ nhất.
Lời khuyên của Wesley
John Wesley đã nói thẳng với các bậc cha mẹ trong các bài giảng của ông. Lời khuyên của ông mạnh mẽ, nhưng khôn ngoan:
“Hãy gieo vào lòng chúng, càng sớm càng tốt, sự sợ hãi và khinh bỉ đối với sự phô trương và vẻ hào nhoáng; sự ghê tởm và kinh sợ đối với lòng ham mê tiền bạc; và một niềm xác tín sâu sắc rằng của cải không thể đem lại hạnh phúc.”
Hãy để ý điều ông muốn con trẻ học: không phải sợ tiền bạc, mà sợ lòng ham mê tiền bạc. Không phải khinh bỉ công việc, mà khinh bỉ sự khoe khoang. Và một niềm xác tín sâu sắc rằng của cải không thể làm cho bạn hạnh phúc.
Để lại gia tài
“Người lành để lại gia tài cho cháu chắt mình” (Châm Ngôn 13:22). Với một số gia đình, gia tài ấy sẽ bao gồm tiền bạc hoặc tài sản, và điều khôn ngoan là lên kế hoạch cẩn thận cho việc đó, bằng một bản di chúc và bằng sự cầu nguyện. Gia tài quá nhiều, nhận quá sớm, có thể làm hại một đứa trẻ: “Gia tài chiếm đoạt quá sớm rốt cuộc sẽ không được phước.” (Châm Ngôn 20:21). Nhiều bậc cha mẹ Cơ Đốc khôn ngoan để lại một phần đáng kể tài sản của mình cho công việc của Đức Chúa Trời, như một hành động quản gia sau cùng.
Nhưng gia tài lớn nhất không phải là tiền bạc. Đó là đức tin. Phao-lô nhắc Ti-mô-thê về đức tin chân thành đã ở trong bà ngoại Lô-ít và mẹ Ơ-nít của anh trước tiên, và nay ở trong anh. Đó là gia tài quan trọng nhất. Một đứa trẻ học được cách tin cậy Đức Chúa Trời, làm việc chăm chỉ, dâng hiến rộng rãi và sống thấy đủ đã được để lại một điều quý giá hơn bất cứ gia sản nào.
Không chỉ cha mẹ
Chương này không chỉ dành cho cha mẹ. Ông bà, cô dì chú bác, cha mẹ đỡ đầu, người hướng dẫn thanh thiếu niên, thầy cô và những người bạn lớn tuổi đều có thể giúp người trẻ học cách quản lý tiền bạc theo cách của Đức Chúa Trời. Hội thánh là một gia đình, và mỗi tín hữu lớn tuổi đều có điều gì đó để truyền lại cho một người trẻ hơn.
Tiếng nói từ quá khứ
Susanna Wesley đã sinh mười chín người con, và chín người trong số đó qua đời khi còn bé. Bà nuôi dạy những người con còn lại trong một ngôi nhà mục sư nghèo ở thôn quê, với những món nợ dường như không bao giờ dứt và một trận hỏa hoạn thiêu rụi cả ngôi nhà. Bà hiểu nỗi khó khăn tiền bạc từ chính trải nghiệm của mình, và bà dạy con cái về điều đó. Khi con trai bà là John còn là một sinh viên trẻ ở Oxford, bà đã viết cho ông:
“Mẹ mong con để dành tất cả số tiền con có thể dư ra mà không gặp khó khăn, không phải để tiêu cho một chuyến đi thăm, nhưng cho một mục đích khôn ngoan hơn và tốt hơn — để trả nợ, và để con được thanh thản.”
Susanna Wesley, trong một lá thư gửi con trai bà là John
Từ ngôi nhà chật vật ấy đã xuất hiện John và Charles Wesley, những người đã góp phần thay đổi cả một dân tộc. John lớn lên trở thành người giảng rằng “Hãy dâng tất cả những gì bạn có thể,” và ông đã cho đi cả một gia tài.
Thực hành tuần này
Nếu bạn có con ở nhà, tuần này hãy bắt đầu dùng những chiếc lọ hoặc phong bì Dâng, Để Dành, Tiêu, và nói chuyện với con về lý do bạn dâng hiến. Nếu không, hãy nghĩ đến một người trẻ mà bạn có thể khích lệ hoặc dìu dắt trong việc quản lý tiền bạc, và tìm một cơ hội tự nhiên để chia sẻ điều bạn đã học được.
Dành cho nhóm
- Anh chị em đã học được gì về tiền bạc từ cha mẹ mình, dù tốt hay xấu?
- Những bài học nào trong chương này anh chị em ước giá mà mình đã được học từ khi còn nhỏ?
- Làm sao cha mẹ có thể cho con thấy việc dâng hiến của mình mà không đi ngược lời Chúa Giê-xu dạy về việc dâng kín đáo?
- Gia tài quý giá nhất anh chị em có thể để lại cho thế hệ sau là gì?
Câu hỏi suy ngẫm
Kinh Thánh nói gì về việc dạy con cái về tiền bạc?
Phục Truyền Luật Lệ Ký 6:6-7 đặt việc dạy dỗ vào nhịp sống bình thường trong gia đình: khi ngồi trong nhà, khi đi đường, khi nằm xuống và khi thức dậy. Con cái học về tiền bạc ở siêu thị, trong xe và khi các hóa đơn gửi đến. Nhưng những lời ấy trước hết phải ở trong lòng chính cha mẹ, vì bạn không thể truyền lại điều mình không có.
Cha mẹ Cơ Đốc nên dạy con những bài học nào về tiền bạc?
Rằng Đức Chúa Trời làm chủ mọi sự, rằng làm việc là điều tốt, hãy dâng trước tiên (nhiều gia đình dùng những chiếc lọ Dâng, Để Dành và Tiêu), để dành cho một điều gì đó, tiêu xài khôn ngoan qua những sai lầm nhỏ, sống thấy đủ dù có quảng cáo, rằng nợ nần là nguy hiểm, và quan tâm đến người nghèo. Trên hết, con cái học từ những gì chúng ta làm nhiều hơn từ những gì chúng ta nói.
John Wesley khuyên cha mẹ dạy con điều gì về của cải?
Wesley khuyên cha mẹ sớm gieo vào lòng con “sự sợ hãi và khinh bỉ đối với sự phô trương và vẻ hào nhoáng; sự ghê tởm và kinh sợ đối với lòng ham mê tiền bạc” và một niềm xác tín sâu sắc “rằng của cải không thể đem lại hạnh phúc.” Ông muốn con trẻ sợ không phải tiền bạc mà là lòng ham mê tiền bạc, và khinh bỉ không phải công việc mà là sự khoe khoang.