Sura 6 · dakika 8 za kusoma · dakika 10 za kusikiliza
Mkate, Msamaha, Ukombozi
“Utupe leo mkate tunaouhitaji. Utusamehe deni tunalodaiwa Nawe, kama sisi pia tumewasamehe wale wanaodaiwa nasi. Usitulete katika majaribu, bali utuokoe kutoka kwa yule mwovu.” (Mathayo 6:11-13)
Wengi wa watu waliokuwa wakimsikiliza Yesu kwenye kilima kile walikuwa vibarua wa kutwa. Hawakuwa na akiba yoyote. Kila asubuhi walisimama sokoni wakitumaini kwamba mtu atawaajiri, na kila jioni walilipwa kiasi cha kutosha kununua chakula cha kesho yake. Sheria ya Mungu iliwaamuru waajiri kuwalipa wafanyakazi wa namna hiyo kabla jua halijatua (Kumbukumbu la Torati 24:15), kwa sababu familia zao zisingeweza kungoja. Kama hapakuwa na kazi leo, huenda pasiwe na mkate kesho.
Yesu alipowafundisha kuomba, “Utupe leo mkate tunaouhitaji,” walielewa vizuri kabisa alichomaanisha.
Wangekumbuka pia hadithi moja kutoka katika historia yao. Waisraeli walipotangatanga jangwani baada ya kutoka Misri, Mungu aliwalisha kwa mana, mkate kutoka mbinguni. Lakini Yeye aliwapa siku moja baada ya nyingine:
“BWANA alimwambia Musa, ‘Nitawanyeshea mkate kutoka mbinguni. Kila siku watu watatoka kwenda kuokota kiasi kinachohitajika kwa siku hiyo.’” (Kutoka 16:4)
Yeyote aliyejaribu kuiweka akiba hadi kesho aliikuta asubuhi imejaa mabuu. Mungu alikuwa akiwafundisha watu Wake kumtegemea Yeye kila siku.
Katika sura iliyopita tuliangalia nusu ya kwanza ya Sala ya Bwana, inayoelekeza macho yetu kwa Mungu: jina Lake, ufalme Wake, mapenzi Yake. Sasa sala inatugeukia sisi. Katika maombi matatu mafupi, Yesu anagusa kila sehemu ya maisha yetu: miili yetu (mkate), yaliyopita (msamaha) na yajayo (ulinzi dhidi ya majaribu na uovu).
“Utupe leo mkate tunaouhitaji”
Inashangaza kwamba jambo la kwanza Yesu anatufundisha kuomba kwa ajili yetu wenyewe ni jambo la kawaida namna hii. Si hekima, si utakatifu, si nguvu, bali mkate. Mungu anajali miili yetu. Yeye si wa kiroho kupita kiasi hata asijali kodi ya nyumba yetu, mavuno yetu, ada za shule za watoto wetu au mlo wetu unaofuata. Hakuna jambo dogo mno kiasi kwamba haliwezi kupelekwa Kwake.
Angalia neno leo. Tunaomba kile tunachohitaji sasa, si akiba ya maisha yote. Hilo hutufanya turudi Kwake tena na tena. Linatufundisha kumtegemea Baba yetu siku moja baada ya nyingine, kama Israeli walivyofanya jangwani.
Angalia maneno tunaouhitaji. Haya si maombi ya anasa. Mtu mmoja mwenye hekima aliwahi kuomba, “Usinipe umaskini wala mali, bali unilishe mkate ninaohitaji kila siku” (Mithali 30:8). Kidogo mno kinaweza kutushawishi kuiba; kingi mno kinaweza kutushawishi kumsahau Mungu.
Tena angalia neno utupe, yaani sisi. Tunapoomba maombi haya, hatuombi tu mkate wetu wenyewe. Tunaiombea familia yenye njaa iliyoko jirani, wakimbizi na mataifa yanayokabiliwa na njaa kuu. Na kama Mungu ametupa zaidi ya tunachohitaji leo, huenda sisi ndio jibu la maombi ya mtu mwingine.
Thomas Watson aliona jambo moja zaidi katika mstari huu:
“Mungu hutupa mkate kila siku, nasi tumpe sifa kila siku.”
Thomas Watson, Sala ya Bwana
“Utusamehe deni tunalodaiwa Nawe”
Yesu anatoka moja kwa moja kwenye mkate na kwenda kwenye msamaha, kana kwamba anasema: unahitaji vyote viwili kila siku. Miili yetu inahitaji chakula, na roho zetu zinahitaji rehema.
Yesu anaziita dhambi zetu “deni tunalodaiwa.” Kila dhambi ni deni, kushindwa kumpa Mungu upendo na utii tunaopaswa kumpa Yeye. Tena ni deni tusiloweza kulilipa. Tunachoweza kufanya ni kumwomba Yeye alifute tu. Habari njema ya ajabu ya Injili ni kwamba Yeye hulifuta. “Tunapoungama dhambi zetu, Yeye ni mwaminifu na mwenye haki: atatusamehe dhambi zetu na kutusafisha kutoka kila aina ya kosa” (1 Yohana 1:9). Msalabani, Yesu alilipa deni tusiloweza kulipa.
Watson aliieleza kwa namna iliyo rahisi kukumbuka:
“Mkate wa kila siku unaweza kutufanya tuishi kwa raha, lakini msamaha wa dhambi utatufanya tufe kwa raha.”
Thomas Watson, Sala ya Bwana
“Kama sisi pia tumewasamehe wale wanaodaiwa nasi”
Kisha unakuja mstari ambao wengi wetu tungependa kuuruka. Tunamwomba Mungu atusamehe kwa namna ile ile tunavyowasamehe wengine.
Yesu alilichukulia jambo hili kwa uzito mkubwa kiasi kwamba ndiyo sehemu pekee ya sala ambayo Yeye aliieleza baadaye:
“Kwa maana mkiwasamehe wengine wanapowakosea, Baba yenu wa mbinguni atawasamehe ninyi pia. Lakini mkikataa kuwasamehe wengine, Baba yenu naye hatawasamehe makosa yenu.” (Mathayo 6:14-15)
Hii haimaanishi kwamba tunastahili msamaha wa Mungu kwa kuwasamehe wengine. Hatuwezi kamwe kuustahili. Lakini moyo uliopokea rehema kwa kweli hauwezi kushikilia chuki milele. Kama Watson alivyoeleza, sisi kuwasamehe wengine “si sababu ya Mungu kutusamehe, bali ni sharti ambalo bila hilo yeye hatatusamehe.” Ngumi iliyofumbwa haiwezi kupokea zawadi. Tunapokataa kusamehe, tunafumba mikono yetu dhidi ya rehema tunayoihitaji kuliko yote.
Kusamehe si kujifanya kwamba kosa halikutokea. Si sikuzote sawa na kumwamini mtu yule tena, hasa pale palipokuwa na unyanyasaji au hatari. Ni uamuzi wa kuachilia deni, kumkabidhi mtu yule kwa haki ya Mungu badala ya kisasi chetu wenyewe. Wakati mwingine inabidi uamuzi huo ufanywe mara nyingi. Petro alipouliza kama mara saba zinatosha, Yesu alisema, “Si hadi mara saba tu, bali hadi mara sabini na saba” (Mathayo 18:22).
Yesu hatuambii kamwe tufanye jambo ambalo Yeye hajalifanya. Akiwa ametundikwa msalabani, aliwaombea watu waliompigilia misumari pale: “Baba, wasamehe. Hawajui wanachofanya” (Luka 23:34).
“Usitulete katika majaribu, bali utuokoe kutoka kwa yule mwovu”
Ombi la mwisho linatazama mbele. Tunajua kwamba sisi ni dhaifu. Tunajua kwamba yupo adui, “yule mwovu,” anayetaka kuiharibu imani yetu. Kwa hiyo tunamwomba Baba yetu ailinde njia yetu.
Mungu hamjaribu mtu yeyote ili atende dhambi. Yakobo yuko wazi: “Uovu hauwezi kumvuta Mungu, wala Yeye hamjaribu mtu yeyote kamwe” (Yakobo 1:13). Lakini Mungu huruhusu watoto Wake kupita katika nyakati za kujaribiwa, na kujaribiwa kunaweza kugeuka kuwa kishawishi kama tukikukabili kwa nguvu zetu wenyewe. Maombi haya ni kilio cha kweli cha mtu anayejua kwamba anaweza kuanguka: “Baba, usiniache nikabiliwe na zaidi ya ninavyoweza kubeba. Nishike karibu Nawe. Niokoe.”
Na Mungu anaahidi kujibu:
“Jaribu lililowapata si jingine ila lile linalowapata watu wote. Lakini Mungu ni mwaminifu, Naye hataruhusu mjaribiwe kupita nguvu zenu. Pamoja na jaribu, Yeye atafanya pia njia ya kutokea, ili mweze kulistahimili.” (1 Wakorintho 10:13)
Katika Gethsemane, Yesu aliwaambia wanafunzi Wake waliokuwa wamelala usingizi, “Kaeni macho na mwombe kwamba msiingie katika kujaribiwa” (Mathayo 26:41). Mapema usiku ule ule, alikuwa amewaombea kwa Baba Yake: “Uwalinde salama mbali na yule mwovu” (Yohana 17:15). Yeye bado anatuombea maombi hayo hata sasa.
“Kwa maana ufalme ni Wako”
Wakristo wengi humaliza Sala ya Bwana kwa maneno “Kwa maana ufalme ni Wako, na nguvu, na utukufu, hata milele. Amina.” Maneno haya hayamo katika nakala za kale kabisa za Injili ya Mathayo, ndiyo maana Biblia nyingi za kisasa huyaacha. Lakini Wakristo walianza kuyaongeza mapema sana. Didache, mwongozo kwa makanisa ulioandikwa karibu na mwisho wa karne ya kwanza, tayari unamalizia sala hii kwa sifa: “kwa maana nguvu na utukufu ni Vyako milele.” Ni mwisho unaofaa. Sala iliyoanza na jina la Mungu inamalizika na utukufu wa Mungu.
Mafunzo makuu matatu
- Mungu anajali mahitaji yetu ya kila siku. Mkate ndilo jambo la kwanza Yesu anatufundisha kuomba kwa ajili yetu wenyewe. Hakuna kitu katika maisha yetu kilicho cha kawaida mno kiasi cha kutokiombea, nasi tumealikwa kumtegemea Yeye siku moja baada ya nyingine.
- Waliosamehewa husamehe. Hatuwezi kumwomba Mungu afute madeni yetu huku sisi tukiwabana wengine walipe yao. Kupokea rehema na kutoa rehema huenda pamoja.
- Tunahitaji ulinzi wa Mungu kila siku. Sisi ni dhaifu kuliko tunavyodhani, na yule mwovu ni halisi. Kuomba “utuokoe” hutufanya tubaki wanyenyekevu, macho na karibu na Baba aliyeahidi njia ya kutokea.
Kwetu leo
Maombi haya matatu ni orodha rahisi ya kujipima kila siku. Je, nimemwomba Baba yangu kile ninachohitaji leo, na kumshukuru kwa yale ambayo tayari amenipa? Je, nimemwomba anisamehe, na je, nimewasamehe wengine? Je, nimemwomba anilinde dhidi ya majaribu na mitego nitakayokutana nayo?
Kwa baadhi ya wasomaji, gumu kuliko yote litakuwa mkate. Huenda unakabiliwa na njaa halisi, ukosefu wa kazi au madeni. Yesu hakuwafundisha sala hii watu walio na starehe. Aliwafundisha maskini, naye alimaanisha kweli. Iombe kwa ujasiri, na uangalie njia ambazo Mungu anakuruzuku, mara nyingi kupitia watu Wake.
Kwa wengine, gumu kuliko yote litakuwa msamaha. Huenda kuna jina linalokujia akilini mara tu unaposoma maneno haya: mzazi, mume au mke, rafiki wa zamani, adui wa watu wako. Anza pale ulipo. Huenda unaweza tu kuomba, “Bwana, sijawa tayari kusamehe, lakini niko tayari kufanywa niwe tayari.” Hayo ni maombi ya kweli, na Mungu huyaheshimu.
Jaribu hili
Kila siku wiki hii, omba nusu ya pili ya Sala ya Bwana polepole, ukiongeza maneno yako mwenyewe baada ya kila mstari.
- “Utupe leo mkate tunaouhitaji.” Taja mahitaji yako ya leo, kisha taja hitaji la mtu mwingine mmoja na umwombee. Kama unaweza kusaidia kutimiza hitaji hilo, fanya hivyo.
- “Utusamehe deni tunalodaiwa Nawe.” Mwombe Roho Mtakatifu akuonyeshe chochote unachohitaji kukiungama, na upokee msamaha Wake kwa shukrani.
- “Kama sisi pia tumewasamehe wale wanaodaiwa nasi.” Andika jina la mtu mmoja unayehitaji kumsamehe. Mwombe Mungu ambariki. Fanya hivyo tena kesho.
- “Usitulete katika majaribu, bali utuokoe kutoka kwa yule mwovu.” Taja mahali ambapo una uwezekano mkubwa zaidi wa kuanguka, na umwombe Baba yako akulinde hapo leo.
Maombi ya kufunga
Baba, asante kwa kila mlo ulionipa. Unipe leo mkate ninaouhitaji, na unifanye mkarimu kwa wale walio na kidogo kuliko mimi. Unisamehe deni ninalodaiwa Nawe; siwezi kulilipa, nami nakushukuru kwamba Yesu amelilipa. Unisaidie kuwasamehe wale walionikosea, kama Wewe ulivyonisamehe. Majaribu yanapokuja, usiyaache yanilemee. Unishike karibu Nawe, na uniokoe kutoka kwa yule mwovu. Kwa maana ufalme ni Wako, na nguvu, na utukufu, hata milele. Amina.
Maswali ya kutafakari
- Kuomba mkate wa “leo” badala ya usalama wa maisha yote kunamaanisha nini kwako?
- Je, kuna mtu unayeona ni vigumu kumsamehe? Hatua ya kwanza kwako wiki hii ingekuwa ipi?
- Ni wapi una uwezekano mkubwa zaidi wa kujaribiwa? Kuomba “utuokoe kutoka kwa yule mwovu” kunawezaje kubadilisha namna unavyopakabili mahali hapo?
Soma zaidi kwenye Ochorus
- Thomas Watson, Sala ya Bwana, hasa “Ombi la Nne: Utupe Leo Riziki Yetu” na “Ombi la Tano: Utusamehe Deni Zetu”
- Andrew Murray, Pamoja na Kristo katika Shule ya Maombi, hasa “Maombi na Upendo”