Okwegugunga, Okuyigganyizibwa, n’Omuwendo gw’Okuba Omuyigirizwa

China ku Mulyango gw’Omulembe Omupya

Emyaka ekkumi egy’enkomerero egy’obuweereza bwa Watchman Nee obw’olwatu gyayita mu kabenje k’eggwanga n’enkyukakyuka ey’obufuzi. Okutegeera bye yasalawo, omuntu alina okwewala okusoma ebyafaayo ng’atandikira ku nkomerero. Obuwanguzi bw’Abakomunisiti mu 1949 tebwajja ng’akabonero akatono wansi w’olupapula mu byafaayo by’omuntu w’eddiini. Bwakyusa enteekateeka y’embeera z’abantu yonna.

China yali eyise mu kulumbibwa kwa Japan, mu kuzikirira kw’Olutalo olwokubiri wakati wa China ne Japan, ne mu lutalo lw’omunda oluzzeemu wakati w’Abaagazi b’Eggwanga (Nationalists) n’Abakomunisiti. Ebibuga byakyusanga abafuzi. Ebbeeyi y’ebintu yalinnya ne emalawo ensimbi ezaaterekebwa. Amaka gaasengulwa. Oludda lw’omuntu mu by’obufuzi lwali luyinza okusalawo oba anaawona.

Obukristaayo bwali mu kifo ekyangu ennyo okulumbibwa, kubanga emirimu gy’obuminsani egy’omulembe guno gyali gikwataganye — newaakubadde nga si kugenderera — n’omulembe amawanga ag’Obugwanjuba mwe gaayingirira amawanga amalala ne gagafuga. Abaminsani baali batandise amasomero, amalwaliro, amatendekero aga waggulu, n’ekkanisa, naye enkizo z’abagwira n’endagaano ezitaali za bwenkanya zaayanguyiza abaagazi b’eggwanga ab’enkyukakyuka okulaga Obukristaayo ng’omukono gw’obuwangwa bw’obufuzi bw’amatwale.

N’olwekyo, ne nga Abakomunisiti tebannaba kwongera kunyweza buyinza bwabwe ku ndowooza z’abantu, abakulembeze Abakristaayo Abachina baali boolekedde ekizibu ekya nnamaddala: Ekkanisa yandiyinzizza etya okulaga nti Kristo si kintu ky’abagwira?

Nee yali amaze emyaka mingi nnyo ng’alwanirira ekkanisa ez’enzaaliranwa, ezeebeezaawo zokka era ezeefuga zokka. Mu ngeri emu, yali yeeteeseteeseza ensi empya okusinga ebibiina bingi ebyali byesigama ku baminsani.

Naye engeri gavumenti gye yali etegeeramu ekkanisa ey’e China esaanidde yali egenda kweyongera okuzingiramu obwesigwa mu by’obufuzi n’okufuga enteekateeka yaayo — ebintu enjigiriza ya Nee ku kkanisa by’etaasobola kukkiriza mangu.

1949 ne Lipabbulika ey’Abantu eya China

Nga 1 Gwekkumi 1949, Mao Zedong yalangirira Lipabbulika ey’Abantu eya China (People’s Republic of China). Ekibiina ky’Abakomunisiti kati kyali kifuga ebyuma byonna eby’obufuzi bwe kyali kisobola okuyitamu okukyusa ennyo embeera z’abantu.

Gavumenti empya teyaggyirawo mbagirawo kusinza kwonna okw’Ekikristaayo. Wabula enkola yaayo ku ddiini yakula mu kampeyini, okuteesa, ebibiina by’okwagala eggwanga, okulanga ebigendererwa by’obufuzi, n’amateeka agaagenda geeyongera.

Abakulembeze b’Abaprotestanti beetaba mu kuteesa okwavaamu ekibiina ekiyitibwa Three-Self Patriotic Movement, ekyakulembeza okwefuga, okwebeezaawo n’okwebuulira, ate nga kisala enkolagana yonna n’abafuzi b’amatwale ab’ebweru.

Kino kyali kyewuunyisa nnyo. Endowooza zino eza “three-self” zaawulikika, ku ngulu, ng’ezifaanagana n’ebyo Nee bye yali amaze ebbanga ddene ng’ayigiriza. Naye ebigambo bye bimu bisobola okuweereza abafuzi ab’enjawulo ennyo.

Eri Nee, obulamu bw’ekkanisa enzaaliranwa bwaliwo Kristo — so si baminsani ab’ebweru — alyoke afuge ekkanisa. Eri gavumenti, eddiini okwetongola ku mawanga ag’ebweru kyafuuka ekitundu ku kunyweza obufuzi bwayo.

Ekibuuzo ekikulu tekyali oba ekkanisa zisaanidde okuba ez’e China. Kyali kino: ani nnannyini bukama obw’enkomerero?

Okugenda oba Okudda

Okunyigirizibwa bwe kweyongera, abakulembeze Abakristaayo abamu baava ku lukalu lwa China. Nee yalina emikisa n’enkolagana n’abantu mu nsi endala ebyandimusobozesezza okusigala ebweru. Yagenda e Hong Kong mu 1950, bannabe mu mulimu gye baamukubiriza okwegendereza.

Ebiwandiiko byonna bimulaga ng’eyasalawo okudda ku lukalu okusinga okwekuumira obulamu bwe ebweru. Buli muntu ne ky’alowooza ku nsonga ezimu ez’obufuzi ze yasalawo mu myaka egyo, okusalawo kuno kulaga nti yali yeetwala ng’omu n’ekkanisa ez’e China.

Omusumba tavaawo mangu ku kisibo ng’akabi kazze.

Yesu agamba nti, “Omusumba omulungi awaayo obulamu bwe olw’endiga” (Yokaana 10:11). Ekyawandiikibwa ekyo tekisaanye kukozesebwa kukaka nti buli mukulembeze ali mu kabi alina okusigala w’ali; Pawulo yadduka mu bibuga okuyigganyizibwa bwe kwamutuukangako, ne Yesu yagamba abayigirizwa nti bwe babayigganyanga mu kibuga ekimu baddukire mu kirala. Ebyawandiikibwa bikkiriza okudduka n’okusigala okusinziira ku kuyitibwa kw’omuntu.

Nee yakkiriza nti okusigala gwe gwali omulimu gwe.

Okusalawo okwo kwali kugenda kumufiiriza ennaku ze zonna ez’eddembe ezaali zisigaddeyo.

Okukolagana, Okwagala Eggwanga, n’Ebitali Bitangaavu

Ebyafaayo by’emyaka gya Nee egisooka wansi w’Abakomunisiti tebikwatagana na lugero olwangu olw’okuwakanya okwatandikirawo. Abanoonyereza ab’omulembe guno bagamba nti Nee n’ab’Assembly Hall beetaba mu bwolesebwa obw’olwatu obw’okwagala eggwanga, era ne balaga nti bawagira ebimu ku bya gavumenti empya, naddala mu kiseera ky’Olutalo lwa Korea.

Kino kyetaaga okukwatibwa n’obwegendereza. Abaamwegomba oluvannyuma bayinza okwagala omuzira eyategeererawo okuyigganya kw’Abakomunisiti n’awakanya gavumenti okuva ku ntandikwa. Naye obujulizi busingako okuba obuzibu.

Abakristaayo Abachina baali bagezaako okuwangaala mu mbeera y’obufuzi eyali ekyuka amangu ennyo. Abamu baasuubira nti okukolagana ku nsonga z’eggwanga kwandikuumye eddembe ly’omulimu ogw’omwoyo. Abamu baasanyukira ddala ebimu ku by’okwagala eggwanga okwawakanya obufuzi bw’amatwale oba okulongoosa embeera z’abantu. Abamu baakola nga bakakiddwa. Ebigendererwa byali bya njawulo, era byali bisobola okukyuka.

Nee yennyini yali amaze ebbanga ng’ayawula Obukristaayo ku by’obufuzi by’ebibiina. Mu mbeera z’enkyukakyuka yalina okwebuuza oba obutaba ku ludda lwonna, bwe yalowooza nti alina, tebwali bukweka bwesigwa bw’atekenneenyanga.

Abaruumi 13 elagira okugondera abafuzi. “Buli muntu awulirenga abafuzi” (Abaruumi 13:1). Abafuzi okuba nga si bakkiriza tekifuula Bakristaayo bajeemu abagaana obufuzi bwonna.

Naye Abaruumi 13 tefuula gavumenti Katonda. Okubikkulirwa 13 kulaga obuyinza bw’obufuzi nga bufuuka ensolo bwe busaba ebyo ebya Katonda. Ebikolwa by’Abatume 5:29 bye biraga ensalo: “Kitugwanira okugondera Katonda okusinga okugondera abantu.”

Okwawula wakati w’Abaruumi 13 n’Okubikkulirwa 13 kye kimu ku bintu ebisinga obuzibu ekkanisa by’erina okukola mu by’obufuzi.

Ekirangiriro ky’Abakristaayo n’Okunyigirizibwa kwa Three-Self

Emyaka egyasooka egya 1950 gyaleeta okufuba okutegeke okwawula Obuprotestanti obw’e China ku buyinza bw’abaminsani ab’ebweru, n’okukwataganya ekkanisa n’enteekateeka y’obufuzi empya. “Ekirangiriro ky’Abakristaayo” (Christian Manifesto) ne Three-Self Patriotic Movement eyali yaakatandika byafuuka ebikozesebwa ebikulu.

Abakulembeze Abakristaayo baddamu mu ngeri ez’enjawulo. Abamu beegatta n’essanyu lingi, nga bakkiriza nti ekkanisa ey’e China ddala yandikulaakulanidde mu busoshalisiti. Abamu baakolagana n’obwegendereza. Abalala, nga Wang Mingdao, oluvannyuma baawakanya mu lwatu enteekateeka z’ekkanisa ezaawagirwanga gavumenti.

Ekifo kya Nee kyali kizibu kubanga ekibiina kye kyali kikwata dda nnyo emisingi gy’ekkanisa enzaaliranwa. Yali asobola okukkiriza nti ekkanisa zisaanidde okuba ez’eddembe okuva mu buyinza obw’ebweru, kyokka n’agaana ekiteeberezebwa nti gavumenti y’esaanidde okufuga obulamu bwazo obw’omwoyo.

Kino kiraga ekikemo eky’obufuzi ekiddingana: gavumenti esobola okutwala ebigambo eby’empisa ebituufu n’ebikozesa ku bigendererwa ebitali bituufu. “Okwetongola,” “obumu,” “emirembe,” “obwenkanya,” “okwagala eggwanga,” ne “obukuumi” bigambo birungi. Omugaso gwabyo mu mpisa gwesigama ku ngeri obuyinza gye bubikozesaamu.

Abakristaayo basaanye kwekenneenya nkola, so si bigambo bya kampeyini.

Kampeyini ez’Okulumiriza

Kampeyini z’obufuzi ez’Abakomunisiti zeeyongera okwesigama ku kunenya mu lwatu, okwatula, okulumiriza, n’okukyusa endowooza z’abantu. Ebibiina by’eddiini nabyo tebyasonyiyibwa. Abantu baali basobola okukakibwa okulumiriza abakulembeze baabwe n’okwasanguza emisango egibateeberezebwako.

Kampeyini ng’ezo zaayonoona nnyo okussa ekimu mu kkanisa. Ekibiina ekyazimbibwa ku kwesigagana, ku buyinza obw’omwoyo, ne ku kwewaayo okw’awamu kyakakibwa amangu okubeera mu mbeera okulumiriza mu lwatu mwe kwali kusalirawo omuntu eddembe lye, erinnya lye, n’obulamu bwe.

Yesu yalabula nti okuyigganyizibwa kusobola okumenya enkolagana z’obuzaale: “Owooluganda aliwaayo muganda we okuttibwa” (Makko 13:12).

Ekkanisa yalina okuyiga nti obumu bubaamu omuwendo munene okusasula ng’okutya kufuuse ekikozesebwa eky’obufuzi.

Embeera eno nkulu nga twekenneenya emisango egyaleetebwa ku Nee oluvannyuma. Emisango egimu gyali ku nsonga eziyinza okuba nga zaalina ensibuko ey’amazima; emirala gyanyonnyolwa okuyita mu ndowooza z’obufuzi, ng’okuwakanya enkyukakyuka. “Okwatula” okw’olwatu mu nkola ezikaka abantu tekuyinza kutwalibwa butwalibwa ng’obujulizi obutangaavu obw’omu kkooti, era n’okulumiriza kwonna tekusaanye kugobwa olw’ensonga nti gavumenti yali enyigiriza.

Obwesimbu mu byafaayo bwetaaga okukkiriza obutali bukakafu awo obujulizi we buwakanyizibwa.

Bizinensi Efuuka Omutego mu by’Obufuzi

Bizinensi ey’eddagala Nee gye yalimu edda kati yawa gavumenti ensonga ez’ebyenfuna ez’okumunoonyerezaako. Bizinensi z’obwannannyini, engeri y’okusasulamu omusolo, obwannannyini, enkolagana wakati w’abakozi n’abaabakozesa, n’emirimu gy’ensimbi byeyongera okufuulibwa eby’obufuzi mu kukyusa eggwanga okudda mu busoshalisiti.

Ebikolwa ebyali bitwalibwa edda ng’empaka mu kkanisa oba obutakkaanya mu bizinensi kati byali bisobola okulagibwa ng’omusango gw’ebyenfuna oba ng’okuwakanya enkyukakyuka.

Okwegatta kuno okw’obuweereza, bizinensi, enkolagana z’amaka, n’okuteeberezebwa mu by’obufuzi kwaleka Nee ng’ali mu kabi.

Ekyafaayo kino era kituyigiriza ekisingawo: abakulembeze b’obuweereza abakola bizinensi beetaaga enfuga ey’amaanyi ekimala okugumira okwekenneenya okw’abalabe. Obwesimbu obw’omwoyo tebudda mu kifo kya biwandiiko.

“Mukolenga ebirungi eby’obwesimbu mu maaso g’abantu bonna” (Abaruumi 12:17).

Okubeera mu lwatu si butakkiriza. Kwe kukuuma obujulizi bwa Kristo.

Okukwatibwa mu 1952

Mu Gwakuna 1952 Nee yakwatibwa. Ebiwandiiko ebimu bigamba nti yakwatibwa mu Manchuria, ku nsonga ezaali zikwatagana ne bizinensi. Okukwatibwa kwe kwaggya mu kkanisa omuyigiriza obukulembeze bw’ekibiina obwali bugatta ebitundu bingi bwe bwali bwetoloolera.

Yali wa myaka amakumi ana mu munaana.

Tewali n’omu eyali amwetoolodde yali asobola okumanya nti talina kuddamu kubeera mu ddembe.

Ekyo kiteekwa okuba nga kyabakankanya nnyo. Nee yali ayigirizza abakkiriza okutegeera obuyinza obukwasibwa, okukolera awamu n’abakozi, n’okukkiriza obuweereza. Kati ekibiina kyalina okuzuula oba obulamu bwakyo bwali busobola okugenda mu maaso ng’omukozi waakyo asinga obuyinza abuze.

Ekkanisa ddala ey’Ebyawandiikibwa erina okuba nga esobola okuwangaala ne bwe baggyamu omukulembeze, kubanga Omutwe gwayo ye Kristo.

Pawulo yagamba abakadde b’e Efeso nti bw’aliba amaze okugenda akabi kalijja, n’abasigira “Katonda n’ekigambo eky’ekisa kye” (Ebikolwa by’Abatume 20:32).

Katonda n’Ekigambo kye basigalawo omutume ne bw’agenda.

Ebbanga Eddene nga Omusango Tegunnawulirwa

Omusango gwa Nee ogw’olwatu ogw’ekitongole gwawulirwa nga wayise emyaka mingi okuva lwe yakwatibwa. Okusibibwa wansi w’enkola y’enkyukakyuka efuga mu bwannakyemalira tekwagoberera bye tusuubira leero mu nfuga ey’eddembe: okuwozesebwa amangu, obujulizi obw’olwatu, omuwolereza ow’eddembe, n’okwawula kkooti ku kampeyini z’obufuzi.

Mu bbanga eryo, gavumenti yeeyongera okunyigiriza ebibiina by’Abakristaayo. Abakulembeze ne bannaabwe mu mulimu baanoonyerezebwako. Enkuŋŋaana zaalondoolwanga. Okulumiriza mu lwatu kwafuuka ekitundu ku muzannyo gw’obufuzi ogw’okufuga.

Eri ekkanisa, obutamanya kiki ekinaddako kiyinza okuba ekizibu okusinga ekibonerezo ekimanyiddwa. Essuubi ly’okuteebwa libeerawo ate nga tewali nkomerero erabika.

Zabbuli zituwa ebigambo eby’okulinda okw’engeri eyo: “Olinneerabira kutuusa ddi, Ayi Mukama? Okutuusa emirembe gyonna?” (Zabbuli 13:1).

Okukkiriza okw’omu Byawandiikibwa kukkiriza ekibuuzo ekyo.

Omusango ogw’Olwatu ogwa 1956

Mu 1956 Nee yasalirwa omusango mu lwatu ng’omukulembeze w’ekibiina ekiwakanya enkyukakyuka, n’asibibwa emyaka kkumi n’etaano mu kkomera. Gavumenti bye yanjula mwalimu okulumiriza okw’okukozesa obubi ensimbi, emisango egy’obufuzi, n’obugwenyufu. Ebyaliwo mu musango ogwo byamenyamenya emitima gy’abagoberezi bangi.

Ebyafaayo by’omuntu bisaanidde kukwata bitya emisango gino?

Tebisaanye kugisangulawo wadde okugiddamu nga tebigyekenneenyezza.

Ebiwandiiko ebimu eby’oluvannyuma bigamba nti obujulizi bw’ebibi bye yakola eby’amaanyi bwali bungi. Ebiwandiiko by’ab’oludda lw’ekibiina kye bitera okukkaatiriza okugunja, okukaka abantu, n’okuyigganya okw’obufuzi. Enkola za gavumenti ey’enkyukakyuka ziwa ensonga ennamu ez’obuteesiga kwatula okw’olwatu n’emisango egy’endowooza z’obufuzi. Mu kiseera kye kimu, okwesigwa kw’Abakristaayo eri amazima kitegeeza nti tetuyinza kulangirira nti buli kye baamulumiriza tekisoboka olw’okuba Nee yayigganyizibwa.

Ekyo kye tusobola okufundikira mu buvunaanyizibwa kifunda okusingawo: Nee awatali kubuusabuusa yalondebwa n’asibibwa mu kampeyini y’Abakomunisiti ennene ey’okufukamiza obukulembeze bw’eddiini obwetongodde. Amazima amatuufu ag’okulumiriza kwonna okw’empisa n’okw’ensimbi gakyawakanyizibwa mu biwandiiko n’ennono ez’enjawulo.

Okwegomba okw’Ekikristaayo tekwetaagisa bukakafu awo ebyafaayo we bitasobola kubuwa.

Erinnya ly’Omukulembeze Bwe Lyonooneka

Eri abagoberezi, okulumiriza omukulembeze gwe baagala kuleeta akabenje ak’omwoyo akasinga omukulembeze yennyini obunene. Omuyigiriza eyayigiriza obutukuvu bw’alumirizibwa ekibi eky’amaanyi, amazima ge yayigiriza gabeera gatya?

Pawulo atuwa omusingi omukulu: “Katonda ye wa mazima, newaakubadde nga buli muntu yenna mulimba” (Abaruumi 3:4).

Amazima g’Ekikristaayo tegeesigama ku butuukirivu bw’empisa bw’oyo agatwala.

Kino tekisonyiwa bunnanfuusi. Abakulembeze basaanye okuvunaanibwa. Naye Ebyawandiikibwa bya mazima kubanga Katonda wa mazima.

Dawudi yakola ekibi eky’amaanyi, naye yawandiika zabbuli eziluŋŋamizibwa nga tannaba kwenenya n’oluvannyuma lw’okwenenya. Peetero yeegaana Kristo n’azzibwa buggya. Ekkanisa erina okuyiga okwawula ekyobugagga ku kibya eky’ebbumba, kyokka nga tekozesa njawulo eyo kukweka bibi.

Omukulembeze bw’ayonoona, amazima geetaaga ekibi kye kyasanguzibwe era yeenenye. Omukulembeze bw’alumirizibwa eby’obulimba, amazima geetaaga okumulwanirira. Mu ngeri zombi Kristo — so si mukulembeze — ye asigala nga Mukama.

Charity Nee

Mukyala wa Nee, Charity Chang, yagabana naye omuwendo gw’okuyitibwa kwe. Enkolagana yaabwe yennyini yamala emyaka mingi nga erindiriddwa nga tebannafumbiriganwa. Charity yali muyigirize era musobozi, era oluvannyuma yagumira ebyava mu kufumbirwa omukulembeze Omukristaayo eyali amanyiddwa mu ggwanga lyonna, nga gavumenti emuteebereza.

Naye yennyini yakwatibwa era n’ayigganyizibwa. Nee bwe yali mu kkomera, yafuuka omu ku bantu abatono abaamugattanga n’obulamu bw’abantu obwa bulijjo ebweru w’ekkomera.

Ebyafaayo by’abasajja Abakristaayo abaatutumuka bitera okufuula bakyala baabwe abantu abatono abayamba obuyambi. Ebyafaayo ebisingawo obwesimbu bijjukira nti okutambula mu buweereza, empaka, n’okusibibwa bireeta ebizibu ebigumirwa abafumbo baabwe.

Pawulo awandiika nti “Ekitundu ekimu bwe kirumwa, ebitundu ebirala byonna birumirwa” (1 Abakkolinso 12:26). Obufumbo bufuula amazima ago okuba ag’ennyini, mu ngeri ey’obulumi.

Ebyategeezebwa oluvannyuma ku ebyo Nee bye yafumiitiriza biraga nti yejjusa olw’ekiwuubaalo ekingi Charity kye yagumira mu myaka gye yamala ng’atambula era ng’aweereza. Bwe kiba nga kituufu, okwejjusa okwo kumulaga ng’omuntu nga ffe. Okuyitibwa okw’Ekikristaayo tekuggyawo buvunaanyizibwa bw’obufumbo.

Ekkanisa nga Nee Taliiwo

Okuggibwawo kwa Nee tekwakomya nkuŋŋaana za Bakristaayo. Ezimu zaayingira mu nteekateeka gavumenti ze yakkiriza; endala zaagenda mu maaso ebweru wazo; okuyigganyizibwa kwasaasaanya abakkiriza. Olw’okuba ekibiina tekyalina kifo kimu kikifuga, kyasobola okuwangaala mu ngeri nnyingi.

Okuwangaala kuno kye kimu ku bintu ebyewuunyisa mu byafaayo bya Nee. Gavumenti yasirisa omuyigiriza naye teyasobola mangu kusirisa njigiriza. Ebitabo bye ebyakubibwa byali byasaasaana dda. Abayigirizwa baali batendese abayigirizwa abalala. Abakkiriza aba bulijjo baali bamanyi engeri y’okukuŋŋaana.

Pawulo yawandiika ng’ali mu kkomera nti, “ekigambo kya Katonda kyo tekisibiddwa” (2 Timoseewo 2:9).

Ekigambo ekyo kyandiyinzizza okuwandiikibwa ng’omutwe waggulu w’emyaka amakumi abiri egy’enkomerero egya Nee.

Okugondera Gavumenti mu Kkomera

Abanoonyereza ab’omulembe guno balaga Nee ng’eyagondera mu ngeri emu ng’ali mu kkomera. Kirabika teyafuula bulamu bwa mu kkomera kujeema kwa buli kiseera, mu mubiri oba mu nteekateeka. Yagoberera amateeka g’ekkomera, kyokka n’agaana ekyo kye baamusaba ekisembayo — okuleka okukkiriza okw’Ekikristaayo.

Kino kikwatagana n’okusoma okukuze okw’enjigiriza ye ku buyinza. Abakristaayo basobola okugondera enteekateeka ze batakkiriziganya nazo mu mpisa. Peetero yagamba abakkiriza abaali bayigganyizibwa okussa ekitiibwa mu kabaka nga batya Katonda (1 Peetero 2:17).

Naye okugondera kukoma okwabulira okukkiriza we kutandikira.

Enjawulo eno nzibu era ya muwendo munene. Kyangu okuwakanya buli kimu oba okukkiriza buli kimu. Omutima gw’Omukristaayo gutera okutambulira mu kkubo erifunda: okolagana we kisoboka, ogondera Katonda awo obukuubagano we butasobola kwewalika.

Omuwendo gw’Okuba Omuyigirizwa Gufuuka gwa Nnamaddala

Ebigambo bya Yesu bisobola okuwulikika ng’ebizzaamu amaanyi mu lukuŋŋaana: “Omuntu bw’ayagala okungoberera asaana yeefiirize yekka, yeetikke omusaalaba gwe alyoke angoberere” (Matayo 16:24).

Mu 1956 Nee yali takyetaaga kyakulabirako.

Omusaalaba kati gwali gutegeeza ekibonerezo ky’ekkomera, okuswazibwa mu lwatu, okwawulibwa ku mukyala we n’ekkanisa ze, n’eddoboozi lye ery’olwatu okubula.

Tewali ku bino kikakasa nti yali mutuufu mu buli kikolwa ekiwakanyizibwa. Okubonaabona si kiwandiiko kikakasa butuukirivu mu njigiriza oba mu mpisa. Naye okubonaabona kulaga oba okukkiriza kuwangaala ng’empeera zaakwo ez’oku nsi ziweddewo.

Nee yali amaze emyaka mingi ng’abuulira nti Kristo bwe bulamu, nti omuntu alina okwefiiriza, nti okuzuukira kuddirira okufa, nti abakkiriza batudde mu Kristo, batambula mu bulamu bwe, era bayimiridde mu buwanguzi bwe.

Kati amazima ago gaali gagenda kugezesebwa mu kyama.

Ekibonerezo ky’Emyaka Kkumi n’Etaano Ekyafuuka Emyaka Abiri

Ekibonerezo ekyasalibwa kyali kya myaka kkumi n’etaano. Singa kyaggwaako mu kiseera kyakyo, Nee yandifulumye ku nkomerero y’emyaka gya 1960. Wabula Enkyukakyuka y’Obuwangwa (Cultural Revolution) n’ebyo gavumenti bye yeeyongera okusaba byaggalawo oluggi.

Ebiwandiiko bigamba nti okuteebwa kwe kwali kusibiddwa ku kwegaana okukkiriza kwe oba okumatiza abakulu mu ngeri endala Nee ze yali tayinza kukkiriza. Ka kibe nti enkola y’obukulu yennyini yali etya, yasigala mu kkomera okutuusa lwe yafa mu 1972.

Emyaka kkumi n’etaano gyafuuka amakumi abiri.

“Mubeere beesigwa okutuusa okufa, nange ndibawa engule ey’obulamu” (Okubikkulirwa 2:10).

Bitono mu Byawandiikibwa ebyandiwulikise nga si bya kifaananyi okusinga kino.

Essuula eddako eyingira mu myaka egyo egyakwekebwa. Ebiwandiiko ebiriwo bitundutundu. Ekyo kyennyini kitundu ku lugero. Omusajja eyali azimbye obuweereza bwe ku bigambo yakakibwa okusirika, ekkanisa n’esigala ng’ebuuza oba obulamu bw’omuntu busobola okubuulira ng’omubuulizi takyalina kituuti.

Abakristaayo Wansi w’Endowooza y’Enkyukakyuka

Obukomunisiti mu China ey’omu kiseera kya Mao bwali businga ku nkola z’ebyenfuna obwazo. Bwaleeta enkola ennamba ebinnyonnyola ebyafaayo, ebibinja by’abantu, obwesigwa, enkyukakyuka mu bantu, n’enkomerero y’omuntu. Mu bikolwa, ekibiina kyeyongera okusaba abantu okukkiriziganya n’endowooza zaakyo mu ngeri ezaatuukanga ne ku mitima gy’abantu.

N’olwekyo Abakristaayo tebaali boolekedde gavumenti gye bataagala bwagazi, wabula ennyinnyonnyola endala ey’amazima ag’enkomerero eyavuganya n’eyaabwe.

Ekkanisa ebaddenga eyolekera okunyigirizibwa okufaanana bwe kutyo wansi w’obufuzi bungi. Rooma yali esobola okugumiikiriza eddiini endala okutuusa obwesigwa eri Kayisaali lwe bwafuuka ekintu ekitukuvu. Okwagala eggwanga okusukkiridde kuyinza okusaba ekkanisa okutwala enkomerero y’eggwanga ng’ekintu ekitukuvu. Obuwangwa obw’okugula n’okukozesa buyinza okufuula okwegomba eby’ensimbi okukola ng’okusinza.

“Osinzanga Mukama Katonda wo yekka, era gw’oweerezanga” (Matayo 4:10).

Etteeka erisooka likwata ku by’obufuzi buli gavumenti oba endowooza lw’esaba obwesigwa obw’enkomerero.

Okwatula mu Lwatu nga Bakakiddwa

Kampeyini z’obufuzi zaakozesa okwatula ng’ekikozesebwa eky’okukyusa endowooza z’abantu. Mu Bukristaayo, okwatula ebiseera ebisinga kutegeeza amazima omuntu g’ayatula ku bubwe mu maaso ga Katonda n’ab’ekibiina kye. Okwatula okw’okukakibwa kintu kya njawulo.

Enjawulo eno nkulu ng’abanoonyereza b’ebyafaayo banyonnyola ebiwandiiko ebyakolebwa gavumenti ezisasula abalumiriza ne zibonereza abawakanya.

Ekiwandiiko ekyassibwako omukono kiyinza okuba obujulizi nga si bujulizi butasobya. Okutya kukyusa abantu bye boogera. Okubuuzibwa mu bukambwe kukyusa embeera. Omuzannyo ogw’olwatu gukyusa ebisikiriza abantu.

N’olwekyo okwewaayo kw’Ekikristaayo eri amazima kwetaaga okwekenneenya ensibuko n’obugumiikiriza, okusinga okukkiriza buli kimu oba okugaana buli kimu awatali kulowooza.

Ekkanisa Bw’Eyawulwamu Okutya

Okuyigganyizibwa kutera okuwangula nga kwawula abantu kinnoomu. Abakkiriza bwe basobola okukkirizibwa nti abalala bonna bamaze okugwa, obuvumu bunafuwa.

N’olwekyo Abaebbulaniya elagira nti, “Tuleme kulekayo kukuŋŋaana, … naye buli muntu agumye munne” (Abaebbulaniya 10:25) mu kitundu ekyogera amangu ago ku kubonaabona n’okugumiikiriza.

Enkuŋŋaana ez’olwatu bwe zitasoboka, okussa ekimu kuyinza okukendeera ne kusigala ng’okusaba okwogerwa mu kaama, Ebyawandiikibwa ebijjukirwa, oba okumanya nti waliwo abakkiriza abatalabika abakyali beesigwa.

Omubiri gwa Kristo gubaawo ne bwe kiba nti empuliziganya yaggwaawo.

Ekkanisa Wakati w’Okwagala Eggwanga, Okunyigirizibwa kw’Obufuzi, n’Obwakabaka bwa Katonda

Obuwanguzi bw’Abakomunisiti mu 1949 bwateeka Abakristaayo Abachina mu mbeera y’empisa n’obufuzi eyali ekyuka amangu ennyo. Emirimu gy’abaminsani ab’ebweru gyakwatagasibwa — mu bwenkanya oba nedda — n’obuyinza bw’amatwale. Gavumenti empya yasaba eggwanga okwetongola, obwesigwa eri endowooza yaayo, n’okweyongera okugiwagira mu lwatu. Abakulembeze Abakristaayo baalina okwawula engeri y’okugaana okufugibwa abagwira, okwagala eggwanga lyabwe, okukolera awamu mu bulamu bw’eggwanga, kyokka nga bakuuma obwesigwa bw’ekkanisa obw’enkomerero eri Kristo.

Okulemerako kwa Nee okw’edda ku bulamu bw’ekkanisa enzaaliranwa kwawa ekibiina kye enkizo. Enkuŋŋaana tezaali matabi gokka ag’ekibiina ky’obuminsani eky’ebweru. Kyokka okwetongola tekwaggyawo kunyigirizibwa kwa bufuzi. Gavumenti kye yali efaako kyasukka ensimbi ez’ebweru ne kituuka ku buyinza bw’eddiini yennyini.

Endagaano Empya teriimu nkola ya bufuzi nnyangu. Pawulo alagira okusabira abafuzi era ayita obuyinza bw’abafuzi omuweereza w’entegeka ennungi mu bantu mu Abaruumi 13. Peetero agamba abakkiriza okussa ekitiibwa mu kabaka. Kyokka Ebikolwa by’Abatume biwandiika abatume nga bagamba nti, “Kitugwanira okugondera Katonda okusinga okugondera abantu” (Ebikolwa by’Abatume 5:29). Okubikkulirwa kulaga obufuzi bw’obwakabaka obunene bwennyini nga bufuuka ensolo bwe busaba okusinzibwa.

N’olwekyo Abakristaayo okugondera gavumenti kwa ddala naye kulina ensalo. Gavumenti erina obuyinza obutuufu; naye terina buyinza bwa Katonda ku mutima gw’omuntu. Gavumenti eyinza okufuga entambula y’ebidduka nga tekyonoona kukkiriza. Eyinza okubonereza abamenyi b’amateeka. Naye bw’elagira omuntu okwegaana Kristo, okusinza okw’obulimba, okulyamu olukwe abantu abatalina musango, oba okuziyiza enjiri, okugondera Katonda kufuuka okuwakanya okw’omuwendo omunene.

Embeera ya Nee yeeyongera okuzibuwala olwa kampeyini z’obufuzi ez’abantu bangi omwali okulumiriza mu lwatu n’okwatula nga bye bikozesebwa okukyusa endowooza z’abantu. Obujulizi obwafunibwa mu mbeera ng’ezo bwetaaga okwekenneenyezebwa n’obwegendereza mu byafaayo. Emisango egimu giyinza okubaamu amazima; enkola ezikaka abantu tezifuula buli kulumiriza kwa bulimba. Naye n’okulumiriza mu lwatu wansi w’okunyigirizibwa okw’amaanyi okw’obufuzi tekuyinza kusomebwa ng’obujulizi obwa bulijjo obw’omu kkooti.

Kino kikulu nnyo mu byafaayo bya Nee kubanga okulumiriza okw’amaanyi okw’empisa n’okw’ensimbi kwamuleetebwako. Ebiwandiiko ebirimu obuvunaanyizibwa tebisaanye kukusangulawo wadde okukuddamu ng’ensonga ezakakasibwa awatali kunnyonnyola. Empaka ez’edda mu kkanisa ku bizinensi ye ey’eddagala zaaliwo ddala. Emisango gy’Abakomunisiti egyaddirira gyavaayo mu mbeera y’obufuzi eyali egendereddwamu okuzikiriza obuyinza bw’eddiini obwetongodde. Omunoonyereza w’ebyafaayo alina okwawula obukakafu, okulanga ebigendererwa by’obufuzi, obujulizi bw’abantu, ennyinnyonnyola, n’ebyo ebikyali tebimanyiddwa.

Engeri Nee yennyini gye yeeyisaamu ku by’obufuzi, eyagenda ekyuka, nayo yeetaaga okunnyonnyolwa n’obwegendereza. Teyali kyakulabirako kyangu ekitakyuka eky’okuwakanya okuva mu 1949 n’okweyongerayo. Nga Abakristaayo Abachina bangi, yanoonya engeri y’okubeera wansi wa gavumenti empya era mu biseera ebimu yeetaba mu kwolesa mu lwatu okuwagira gavumenti. Abanoonyereza ab’omulembe guno bakkaatiriza nti yafumiitiriza ku kusosola mu by’obufuzi era n’agezaako okugondera nga tafiirwa ndagamuntu ye ey’Ekikristaayo. Obuzibu obwo bufuula okusibibwa kwe okw’oluvannyuma okutuyigiriza ennyo okusingawo, so si okutono.

Ekkanisa eri mu kunyigirizibwa etera okwatikamu munda nga gavumenti tennaba kuggalawo luggi. Okutya kukyusa enkolagana. Abakkiriza abamu bakkiriziganya nnyo okusinga abalala. Abamu balumiriza Abakristaayo abeegendereza nti batiitiizi; abalala balumiriza Abakristaayo abawakanya nti tebafaayo ku buvunaanyizibwa. Amaka n’enkuŋŋaana byolekera okusalawo nga tebimanyi mwezi oguddako kye gunaaleeta.

Ebiragiro bya Pawulo bifuuka bya mangu: “Mukolenga kyonna ekisoboka okutabagana n’abantu bonna” (Abaruumi 12:18). Ebigambo “kyonna ekisoboka” bikkiriza nti emirembe si buli kiseera nti giri mu mikono gyaffe. Kyokka Abakristaayo bavunaanyizibwa ku mwoyo gwe bakolamu.

Enjigiriza ya Nee ku musaalaba yawa obuyambi bumu mu kiseera kino. Ekkanisa teyeekuuma ng’ekozesa buli ngeri yonna. Kristo asobola okukuuma obujulizi bwe ne bwe bafiirwa ebintu, ekitiibwa, n’ebibiina. Okukkiriza okwo si kubuulirira kwa butakola kantu mu by’obufuzi. Kwe kununulibwa okuva mu kutya okw’entiisa.

Obukristaayo bw’e China oluvannyuma lw’enkyukakyuka bwali bugenda kulaga nti bugumu nnyo. Enteekateeka zaasattululwa, abakulembeze ne basibibwa, abakozi ab’ebweru ne bagobebwa, n’emirimu egy’olwatu ne gikugirwa, kyokka obulamu bw’Ekikristaayo tebwabula. Ensigo yagenda wansi mu ttaka.

Nee yali tayinza kumanya bunene bw’olugero olwo mu biseera eby’omu maaso. Obuweereza bwe obwalabikanga bwali bunaatera okukoma. Naye enjigiriza gye yali abuulidde — nti obulamu obw’okuzuukira bulabikira awo amaanyi ag’obuntu we gaggwerera — yali egenda kugezesebwa mu mbeera ezitayinza kuddibwamu kyakulabirako kyonna eky’omu lukuŋŋaana.