Okwenenya n'Okuliyirira

“Katonda alagira abantu bonna mu buli kifo okwenenya.”—Bik. xvii. 30.

Okwenenya kwe kumu ku njigiriza ez'omusingi eza Baibuli. Wadde kityo, nzikiriza nti kwe kumu ku mazima ago abantu bangi ge batannategeera bulungi mu biseera bino. Waliwo abantu bangi leero abali mu kifu n'ekizikiza ku Kwenenya, ku Kuzaalibwa Obuggya, ku Kutangirira, ne ku mazima amalala ag'omusingi ag'engeri eyo, okusinga oboolyawo ku njigiriza endala yonna. Wadde kityo, okuva mu myaka gyaffe egy'obuto, tuwulidde ku byo. Singa mbuuza omuntu okunnyonnyola Okwenenya kye kitegeeza, bangi bandimpadde endowooza ey'enjawulo era etaliimu mazima.

Omuntu tabeera mwetegefu kukkiriza wadde kwaniriza Njiri, okuggyako ng'ali mwetegefu okwenenya ebibi bye n'okubivaako. Okutuusa Yokaana Omubatiza lwe yasisinkana Kristo, yalina omulimu gumu gwokka, “Mwenenye; kubanga obwakabaka obw'omu ggulu businze” (Mat. iii. 2). Naye singa yeeyongera okwogera bino byokka, n'ayimirira awo nga talaze bantu Kristo Omwana gw'Endiga owa Katonda, teyandituukirizza kinene.

Kristo bwe yajja, yakwata ekkoowe lye limu ery'omu ddungu, “Mwenenye; kubanga obwakabaka obw'omu ggulu businze” (Mat. iv. 17). Era Mukama waffe bwe yatuma abayigirizwa be, yabatuma n'obubaka bwe bumu, nti “abantu beenenye” (Mak. vi. 12). Bwe yamala okugulumizibwa, era Omwoyo Omutukuvu bwe yakka, tulaba Peetero ku lunaku olwa Pentekooti ng'ayimusa ekkoowe lye limu, “Mwenenye!” Kwe kubuulira kuno—Mwenenye, mukkirize Enjiri—okwaleeta ebibala eby'ekitalo mu kiseera ekyo. (Bik. ii. 38-47). Era tulaba nti, Pawulo bwe yagenda mu Asene, yayogera ekkoowe lye limu, “Kaakati Katonda alagira abantu bonna, mu buli kifo, okwenenya” (Bik. xvii. 30).

Nga sinnaayogera ku Kwenenya kye kiri, ka njogere mu bufunze kye kitali. Okwenenya si kutya. Abantu bangi babiwujjaganya. Balowooza nti kibagwanira okutya n'okukankana; era balindirira engeri ey'entiisa okubakkako. Naye ekibinja ekinene bakankana naye tebeenenya mazima. Muwulidde ku basajja abali ku nnyanja mu kiseera eky'omuyaga ogw'entiisa. Oboolyawo baali basajja abavuma nnyo; naye akabi bwe kajja, amangwago basirika ne batandika okukaabirira Katonda okubasaasira. Wadde kityo toyandigambye nti beenenya. Omuyaga bwe guggwaawo, beeyongera okuvuma nga bwe baali edda. Oyinza okulowooza nti kabaka w'e Misiri yeenenya, Katonda bwe yamuweereza n'ensi ye endwadde ez'entiisa. Naye ekyo tekyali kwenenya n'akatono. Amangu ddala omukono gwa Katonda bwe gwaggyibwako, omutima gwa Falaawo gwakakanyala okusinga edda. Teyavaako kibi na kimu; yali muntu gwe gumu. Kale awo tewaali kwenenya kwa mazima.

Emirundi mingi, okufa bwe kujja mu maka, kirabika ng'ekintu ekyo kijja kutukuzibwa okukyusa buli ali mu nnyumba. Wadde kityo, mu myezi mukaaga byonna biyinza okwerabirwa. Abamu ku basoma bino oboolyawo bayiseemu mu kintu ekyo. Omukono gwa Katonda bwe gwabazitoowerera kyalabika ng'abaali bagenda kwenenya; naye ekigezo bwe kyaggyibwako—laba, obukwatibwa bwonna bwaggwaawo.

Ate era, Okwenenya si kuwulira. Nsanga abantu bangi nga balindirira engeri ey'okuwulira eyawulukuka okujja. Baagala okukyukira Katonda; naye balowooza nti tebasobola kukikola okutuusa okuwulira kuno lwe kunajja. Bwe nnali mu Baltimore, buli Ssande nabuuliranga mu kkomera abasibe lwenda. Waali tewaali muntu awo ataali muweddemu ssanyu: baalina okuwulira okungi. Mu wiiki esooka oba ennaku kkumi ez'okusibwa kwabwe, bangi ku bo baakaabanga ekitundu ky'ekiseera. Wadde kityo, bwe baateebwanga, abasinga obungi baddangayo mu makubo gaabwe ag'edda. Amazima gaali nti, baawulira bubi nnyo kubanga baali bakwatiddwa; ekyo kyokka. Bwe kityo mulabye omuntu mu kiseera eky'okugezesebwa ng'alaga okuwulira okungi: naye emirundi mingi kiba lwa kubanga agudde mu buzibu; si lwa kubanga akoze kibi, oba lwa kubanga omwoyo gwe gumubuulira nti akoze bubi mu maaso ga Katonda. Kirabika ng'ekigezo kigenda kuvaamu kwenenya kwa mazima; naye okuwulira, emirundi mingi, kuggwaawo.

Nate era, Okwenenya si kusiiba n'okubonyaabonya omubiri. Omuntu ayinza okusiiba wiiki, emyezi n'emyaka, naye n'atava ku kibi na kimu. So si kwejjusa. Yuda yalina okwejjusa okw'entiisa—okumala okumugendesa ne yeetuga; naye ekyo tekyali kwenenya. Nzikiriza nti singa yagenda eri Mukama we, n'agwa wansi ku maaso ge, n'aatula ekibi kye, yandisonyiyiddwa. Mu kifo ky'ekyo, yagenda eri bakabona, n'oluvannyuma n'emalayo obulamu bwe. Omuntu ayinza okukola ebika by'okubonerezebwa byonna—naye mu ekyo temuli kwenenya kwa mazima. Kiteeke mu mutima gwo. Tosobola kutuukiriza bye Katonda ateekateeka ng'owaayo ebibala eby'omubiri gwo olw'ekibi ky'emmeeme yo. Vaawo n'obulimba obwo!

Okwenenya si kukakasibwa ku kibi. Ekyo kiyinza okuwulikika nga kya bulabe eri abamu. Ndabye abasajja nga bakwatiddwa nnyo okukakasibwa ku kibi ne bataba na tulo kiro; nga tebasobola kunyumirwa kijjulo na kimu. Beeyongera okumala emyezi mu mbeera eno; naye tebaakyusibwa; tebeenenya mazima. Tokwataganya kukakasibwa ku kibi ne Kwenenya.

So n'okusaba—si Kwenenya. Ekyo nakyo kiyinza okuwulikika nga kya bulabe. Abantu bangi, bwe beeraliikirira olw'obulokozi bw'emmeeme zaabwe, boogera nti, “Nnaasaba, ne nsoma Baibuli;” ne balowooza nti ekyo kijja kuleeta ekigendererwa ekyetaagisa. Naye tekijja kukikola. Oyinza okusoma Baibuli n'okaabirira Katonda ennyo, naye n'otenenya n'akatono. Abantu bangi bakaabirira Katonda mu ddoboozi ery'omwanguka, naye ne batenenya.

Ekintu ekirala: si kuleka kibi kimu kyokka. Abantu bangi bakola ensobi eyo. Omuntu eyali omutamiivu asaako omukono ku ndagaano, n'alekera awo okunywa. Okuleka ekibi kimu si Kwenenya. Okuleka akaddugala kamu kifaanana ng'okumenya ettabi limu ery'omuti, ng'omuti gwonna gulina okugwa. Omuntu omuvuzi alekera awo okuvuma; kirungi nnyo: naye bw'atava ku buli kibi si Kwenenya—si mulimu gwa Katonda mu mmeeme. Katonda bw'akola, atema omuti gwonna. Ayagala omuntu okuva ku buli kibi. Ka tulowooze nti ndi mu lyato ku nnyanja, ne nsanga eryato liyiiza mu bifo bisatu oba bina. Nnyinza okugenda ne nziba ekituli kimu; naye eryato lisaanawo. Oba ka tulowooze nti nfumitiddwa mu bifo bisatu oba bina, ne nfuna eddagala ery'ekiwundu kimu: bwe ebiwundu ebirala bibiri oba bisatu tebifiibwako, obulamu bwange bujja kuggwaawo mangu. Okwenenya okwa mazima si kuleka bulambalamba kibi kino oba kiri.

Kale nno, olibuuza, Okwenenya kye ki? Nnaakuwa ennyinnyonnyola ennungi: “kyuka okwolekere!” Mu lulimi Oluyirisi, ekigambo “Okwenenya” kitegeeza n'okusinga “kyuka okwolekere!” Kitegeeza nti omuntu eyali atambula mu kkubo limu si kukyuka kw'akyuse maaso gokka, wabula mu butuufu atambula mu kkubo ery'enjawulo ddala. “Mukyuke, mukyuke; lwaki mufa?” Omuntu ayinza okuba n'okuwulira okutono oba okungi; naye bw'atava ku kibi, Katonda tajja kumusaasira. Okwenenya era kunnyonnyoddwa nga “okukyusa endowooza.” Ng'ekyokulabirako, waliwo olugero Kristo lwe yagera: “Omuntu yali n'abaana babiri; n'agenda eri ow'olubereberye, n'amugamba nti, Mwana wange, genda okole leero mu nnimiro yange ey'emizabbibu. N'addamu nti, Sigenda” (Mat. xxi. 28, 29). Bwe yamala okugamba nti “Sigenda,” n'akirowoozaako, n'akyusa endowooza ye. Oboolyawo yeegamba nti, “Sanjogeredde kitange na kitiibwa. Yansabye ŋŋende nkole, ne mmuddamu nti sigenda. Ndowooza nasobya.” Naye singa yagamba bino byokka, n'atagenda, teyandyenenyezza. Teyakakasibwa bwokka nti yasobya; wabula yagenda mu nnimiro, ng'alima, oba ng'akungula oba kye kiba kyonna. Eyo y'ennyinnyonnyola ya Kristo ku kwenenya. Omuntu bw'agamba nti, “Olw'ekisa kya Katonda, nnaava ku kibi kyange, ne nkola by'ayagala,” ekyo kwe Kwenenya—okukyuka okwolekere.

Omuntu omu yagamba nti, omuntu azaalibwa ng'amaaso ge gakyukidde okuva ku Katonda. Bw'eyenenya mu mazima, akyusibwa okwolekera Katonda; aleka obulamu bwe obw'edda.

Omuntu ayinza okwenenya amangu? Mazima ddala asobola. Tekyetaagisa budde bungi okukyuka. Tekitwala muntu myezi mukaaga kukyusa ndowooza ye. Waaliwo eryato eryasaanawo mu biseera ebyayita ku lubalama lwa Newfoundland. Bwe lyali ligenda eri olubalama, waaliwo akaseera, kapiteeni lwe yandisobodde okuwa ekiragiro okukyusa emmmotoka ne liddayo. Singa emmotoka zaakyusibwa mu kiseera ekyo, eryato lyandirokolebbwa. Naye waaliwo akaseera lwe kaayita ekiseera. Bwe kityo waliwo akaseera, nzikiriza, mu bulamu bwa buli muntu, ly'asobola okuyimirira n'agamba nti, “Olw'ekisa kya Katonda sijja kweyongerayo ku kufa n'okuzikirira. Neenenya ebibi byange ne mbivaako.” Oyinza okugamba nti tolina kuwulira kumala; naye bw'okakasa nti oli mu kkubo eritali ttuufu, kyuka okwolekere, ogambe nti, “Sijja kweyongera mu kkubo ery'obujeemu n'ekibi nga bwe nnabikola.”

Mu kiseera ekyo ddala, bw'oba weetegefu okukyukira Katonda, obulokozi buyinza okuba obubwo.

Nsanga nti buli mulundi gw'okukyusibwa ogwawandiikibwa mu Baibuli gwali gwa mangwago. Okwenenya n'okukkiriza byajja amangwago. Amangu ddala omuntu bw'asalawo, Katonda amuwa amaanyi. Katonda tasaba muntu kukola ky'atalina maanyi kukola. Teyandiragidde “abantu bonna mu buli kifo okwenenya” (Bik. xvii. 30) singa tebasobola kukikola. Omuntu talina wa kunenya wabula yekka bw'atenenya n'atakkiriza Enjiri. Omu ku baminisita abakulembeze ab'Enjiri mu Ohio yampandiikira ebbaluwa mu biseera ebyayita, ng'annyonnyola okukyusibwa kwe; ekiraga bulungi ennyo ekintu kino eky'okusalawo okw'amangwago. Yagamba nti:

“Nnali nga nnina emyaka kkumi na mwenda, era nga nsoma amateeka ne loya Omukristaayo mu Vermont. Olunaku lumu emisana, bwe yali tali ka, mukyala we omulungi yaŋŋamba, bwe nnayingira mu nnyumba, nti, ‘Njagala ogende nange ku lukuŋŋaana lw'ekibiina leero ekiro, ofuuke Omukristaayo, olyoke oyinze okukulembera okusinza okw'omu maka nga bba ali wala.’ ‘Kale, nnaakikola,’ ne ŋŋamba, nga sirowooze. Bwe nnaddamu okuyingira mu nnyumba yambuuza oba nnali mwesimbu mu kye nnagamba. Ne nziramu nti, ‘Yee, okwo okugenda naawe ku lukuŋŋaana; ekyo mpisa ya kitiibwa bwokka.’

“Nagenda naye ku lukuŋŋaana lw'ekibiina, nga bwe nnakolanga emirundi mingi edda. Waali abantu ng'ekkumi n'ababiri mu kayumba akatono ak'essomero. Omukulembeze yali ayogedde eri bonna abaali mu kisenge okuggyako nze n'abalala babiri. Yali ayogera n'oyo eyali kumpi nange, endowooza bwe yanzijjira nti: ajja kumbuuza oba nnina kye njogera. Ne neegamba nti: nasalawo okuba Omukristaayo olunaku olumu; lwaki sitandika kaakati? Mu kiseera ekitatuuka ku ddakiika, ng'endowooza zino ziyise mu mutwe gwange, yaŋŋamba, ng'ayogera nange nga tumanyaganye—kubanga yammanyi bulungi nnyo—‘Owooluganda Charles, olina ky'oyagala okwogera?’ Ne nziramu, nga sitya n'akatono, nti, ‘Yee, ssebo. Naakamala kusalawo, mu sikonda ana ez'oluvannyuma, nti nnaatandika obulamu obw'Ekikristaayo, era nandyagadde onsabire.’

“Obutatya bwange bwamwewuunyisa; ndowooza yali kumpi okubuusabuusa obwesimbu bwange. Yayogera bitono nnyo, naye n'ayita ku maaso, n'ayogera n'abalala ababiri. Bwe yamala okwogera ebigambo ebitono ebya bulijjo, yankyukira n'aŋŋamba nti, ‘Owooluganda Charles, ojja kuggalawo olukuŋŋaana n'okusaba?’ Yamanyi nti saali nnasaba mu lujjudde. Okutuusa mu kaseera kano nnali sirina kuwulira. Yali mulimu gwa bizinensi bwokka. Endowooza yange esooka yali nti: sisobola kusaba, era nnaamusaba anziyeko. Ey'okubiri yali nti: ŋŋambye nti nnaatandika obulamu obw'Ekikristaayo; era kino kye kimu ku kyo. Kyennava ŋŋamba nti, ‘Ka tusabe.’ Era wakati w'ekiseera lwe nnatandika okufukamira n'ekiseera amaviivi gange lwe gaakwata ku ttaka, Mukama yakyusa emmeeme yange.

“Ebigambo ebisooka bye nnayogera byali nti, ‘Ekitiibwa kibe eri Katonda!’ Kye nnayogera oluvannyuma sikimanyi, era tekyakulu, kubanga emmeeme yange yali ejjudde nnyo, eteyinza kwogera kirala okuggyako Ekitiibwa! Okuva mu ssaawa eyo Setaani tayanjagalanga kuwakanya kukyusibwa kwange. Ekitiibwa kyonna kibe eri Kristo.”

Abantu bangi balindirira, tebasobola kunnyonnyola ddala kye balindirira, wabula engeri ey'okuwulira ekyewuunyisa eyaakabajjira—engeri ey'okukkiriza etategeerekeka. Nnali njogera n'omuntu emyaka egiyise, era buli kaseera yalina eky'okuddamu kimu kye yampanga. Okumala emyaka etaano nnagezaako okumufunira Kristo, era buli mwaka yagambanga nti, “Tekinnankwatako.” “Musajja, kye kitegeeza ki? Kiki ekitakukwaseeko?” “Kale,” n'agamba, “sijja kufuuka Mukristaayo okutuusa lwe kinankwatako; era tekinnankwatako. Sikiraba nga bw'okiraba.” “Naye tomanyi nti oli mwonoonyi?” “Yee, mmanyi nti ndi mwonoonyi.” “Kale, tomanyi nti Katonda ayagala okukusaasira—nti waliwo okusonyiyibwa eri Katonda? Ayagala weenenye ojje gy'ali.” “Yee, ekyo nkimanyi; naye—tekinnankwatako.” Buli kaseera yaddangayo ku ekyo. Musajja munaku! yaserengeta mu ntaana ye ng'akyali mu kubuusabuusa. Emyaka nkaaga emiwanvu Katonda gye yamuwa okwenenya; era kye yalina okwogera ku nkomerero y'emyaka egyo kyali nti “tekinnankwatako.”

Waliwo omusomi yenna alindirira engeri ey'okuwulira ey'ekyewuunyo—gy'otomanyi? Tewali mu Baibuli omuntu gy'agambibwa okulinda; Katonda akulagira kaakati okwenenya.

Olowooza Katonda asobola okusonyiwa omuntu ng'ate taagala kusonyiyibwa? Yandisanyuse singa Katonda amusonyiye mu mbeera eno ey'endowooza? Kubanga, singa omuntu yingira mu bwakabaka bwa Katonda awatali kwenenya, eggulu lyandimufuukidde omuliro. Eggulu kifo ekitegekeddwa abantu abateekateefu. Bw'omwana wo asobezza, n'atenenya, tosobola kumusonyiwa. Wandimukoledde obutali bwenkanya. Ka tulowooze nti agenda ku mmeeza yo, n'abba doola kkumi, n'azimalawo. Bw'okomawo eka, omuweereza wo akubuulira omwana wo ky'akoze. Omubuuza oba kya mazima, n'akyegaana. Naye ku nkomerero ofuna obujulizi obukakafu. Ne bw'akizuula nti tasobola kukyegaana nate, tayagala kwatula kibi kye, wabula agamba nti anaakiddamu ekiseera ekisooka lw'anaafuna. Wandimugambye nti, “Kale, nkusonyiye,” n'oleka ensonga awo? Nedda! Wadde kityo abantu bagamba nti Katonda ajja kulokola abantu bonna, ka beenenye oba tebeenenyanga—abatamiivu, ababbi, abakaba, abenzi, tewali njawulo. “Katonda wa kisa kingi,” bwe bagamba. Munnange omwagalwa, tolimbibwa katonda w'ensi eno. Awali okwenenya okwa mazima n'okuva ku kibi okudda eri Katonda, ajja kukusisinkana n'akuwa omukisa; naye tawaayo mukisa okutuusa nga wabaddewo okwenenya okw'amazima.

Dawudi yakola ensobi ennaku mu kino n'omwana we omujeemu, Abusaalomu. Teyandikoze mwana we butali bwenkanya obusingawo okumusonyiwa ng'omutima gwe tegunnakyuka. Tewaali kutabaganya kwa mazima wakati waabwe ng'okwenenya tekuliiwo. Naye Katonda takola nsobi zino. Dawudi yagwa mu buzibu olw'ensobi ye ey'okusalawo. Omwana we mangu yagoba kitaawe ku ntebe ey'obwakabaka.

Ng'ayogera ku kwenenya, Dr. Brooks, ow'e St. Louis, agamba bulungi nti: “Okwenenya, mu butuufu, kitegeeza ‘okukyusa endowooza oba ekigendererwa;’ noolwekyo kwe kusala omusango omwonoonyi kw'asalira yekka, ng'atunuulidde okwagala kwa Katonda okwalagibwa mu kufa kwa Kristo, nga kugatta n'okuleka okwesiga kwe kwonna mu yekka, n'okwesiga Omulokozi w'aboonoonyi yekka. Okwenenya okulokola n'okukkiriza okulokola bulijjo bigenda wamu; era tolina kweraliikirira ku kwenenya bw'onookkiriza.”

“Abamu ku bantu tebakakasa nti ‘beenenyezza obumala.’ Bw'oba otegeeza nti oteekwa okwenenya olyoke okoze Katonda okuba ow'ekisa gy'oli, olwo lwa lubereberye lw'oleka okwenenya okw'engeri eyo. Katonda alina dda ekisa, nga bwe yakiraga mu bujjuvu ku Musaalaba gwa Kaluvaali; era kya buswavu bunene eri omutima gwe ogw'okwagala bw'olowooza nti amaziga go n'okubonaabona kwo bijja kumukyusa, nga tomanyi nti ‘obulungi bwa Katonda bwe bukutuusa ku kwenenya.’ Noolwekyo si bubi bwo, wabula bulungi bwe, bwe butuusa ku kwenenya; kyeva ekkubo ery'amazima ery'okwenenya kwe kukkiriza Mukama Yesu Kristo, ‘eyaweebwayo olw'ebyonoono byaffe, n'azuukizibwa olw'okuweebwa obutuukirivu kwaffe.’”

Ekintu ekirala. Bwe wabaawo okwenenya okwa mazima kujja kuvaamu ebibala. Bwe tuba tusobezza omuntu yenna tetusaana kusaba Katonda atusonyiwe, okutuusa nga tuli beetegefu okuliyirira. Bwe mba nsobezza omuntu yenna nnyo, era nga nsobola okukiggyawo, sirina kusaba Katonda kunsonyiwa okutuusa nga ndi mwetegefu okukiggyawo. Ka tulowooze nti ntutte ekintu ekitali kyange. Sirina buyinza kusuubira kusonyiyibwa okutuusa nga nzizizzaawo.

Nzijukira nga mbuulira mu kimu ku bibuga byaffe ebinene, ng'omusajja omulungi eyeeyoleka yajja gye ndi ku nkomerero. Yali mu nnaku nnyingi mu mutima. “Amazima gali nti,” n'agamba, “ndi mwonoonyi eyabbye ensimbi. Ntutte ensimbi ezaali za bakama bange. Nnaafuuka ntya Omukristaayo awatali kuzizzaawo?” “Olina ensimbi?” Yaŋŋamba nti teyalina zonna. Yali atutte nga doola lukumi mu bikumi bitaano, era yali akyalina nga doola lwenda. N'agamba nti, “Sisobola kutwala nsimbi ezo ne nkola bizinensi, ne nkola za kumala okubasasula?” Naamugamba nti ako kaali kabuze ka Setaani; nti teyandisuubidde kufuna magoba ku nsimbi ezibbe; nti yalina okuzzaawo zonna, agende asabe bakama be okumusaasira n'okumusonyiwa. “Naye bajja kunteeka mu kkomera,” n'agamba: “tosobola kumpa buyambi bwonna?” “Nedda, oteekwa okuzza ensimbi nga tonnaba kusuubira kufuna buyambi bwonna okuva eri Katonda.” “Kizibu nnyo,” n'agamba. “Yee, kizibu; naye ensobi ennene yali mu kukola ekibi okusooka.”

Omugugu gwe gwazitowa nnyo okutuusa lwe gwatasobozesa kwetwalika. Yampa ensimbi—doola lwenda mu ataano n'obusente obumu—n'ansaba nzizeeyo eri bakama be. Ekiro ekyaddirira, bakama bombi nange twasisinkana mu kisenge eky'oku mabbali ky'ekkanisa. Nateeka ensimbi wansi, ne mbabuulira nti zaava eri omu ku bakozi baabwe. Nabategeeza olugero, ne ŋŋamba nti yayagala okusaasirwa gye bali, si bwenkanya. Amaziga gaakulukuta ku matama g'abasajja bano ababiri, ne bagamba nti, “Mumusonyiwe! Yee, tunaasanyuka okumusonyiwa.” Nnaserengeta wansi ne mmuleeta waggulu. Bwe yamala okwatula omusango gwe n'okusonyiyibwa, twenna twafukamira ku maviivi ne tuba n'olukuŋŋaana lw'okusaba olw'omukisa. Katonda yatusisinkana n'atuwa omukisa awo.

Waaliwo munnange eyajja eri Kristo emyaka egiyise, n'ayagala okwewaayo yekka n'obugagga bwe eri Katonda. Edda yalina emirimu ne gavumenti, era yali abbanabbanye. Ekintu kino kyajja bwe yakyusibwa, era omwoyo gwe ne gumutawaanya. N'agamba nti, “Njagala okuwaayo obugagga bwange, naye kirabika nga Katonda tajja kubukkiriza.” Yalina olutalo olw'entiisa; omwoyo gwe gwasituka buli kaseera ne gumukuba. Ku nkomerero yawandiika cheeke eya doola lukumi mu bikumi bitaano, n'agiweereza eri eggwanika lya United States. Yaŋŋamba nti yafuna omukisa munene bwe yakikola. Ekyo kwali kuvaamu “ebibala ebisaanira okwenenya.” Nzikiriza nti abasajja bangi bakaabirira Katonda ekitangaala; naye tebakifuna kubanga tebeesimbu.

Nnali lumu mbuulira, ng'omusajja eyalina emyaka amakumi asatu mu ebiri yokka yajja gye ndi, naye ng'enviiri ze nvi nnyo. N'agamba nti, “Njagala olabe nti enviiri zange nvi, ate nga nnina emyaka amakumi asatu mu ebiri yokka. Okumala emyaka kkumi n'ebiri neetisse omugugu omunene.” “Kale,” ne ŋŋamba, “gwe guluwa?” N'atunuulira enjuuyi zonna ng'atya nti waliwo ayinza okumuwulira. “Kale,” n'addamu, “kitange yafa n'aleka mmange n'olupapula lw'amawulire olw'edisitulikiti, era yamuleka luno lwokka: kye yalina kyokka. Bwe yafa olupapula lwatandika okukendeera; era nnalaba mmange ng'aserengeta mangu mu bwetaavu. Ekizimbe n'olupapula byali biwandiisiddwa okukuumibwa olwa doola lukumi, era bwe nnali nga nnina emyaka amakumi abiri nakumako omuliro ku kizimbe, ne mfuna doola lukumi, ne nziwa mmange. Okumala emyaka kkumi n'ebiri ekibi ekyo kimbadde kinkwatako. Ngezezzaako okukizikiriza n'okwemalira mu masanyu n'ekibi; nvumye Katonda; ngenze mu butakkiriza; ngezezzaako okulaga nti Baibuli si ya mazima; nkoze buli kye nasobola: naye emyaka gino gyonna mbadde mbonyaabonyezebwa.” Ne ŋŋamba nti, “Waliwo ekkubo ery'okuvaamu ekyo.” N'abuuza nti “Ery'engeri ki?” Ne ŋŋamba nti, “Liyirira. Ka tutuule tubale amagoba, olyoke osasule kkampuni ensimbi.” Kyandikukoze bulungi okulaba amaaso g'omusajja oyo nga gaka bwe yategeera nti waaliwo okusaasirwa gy'ali. Yagamba nti yandisanyuse okuzza ensimbi n'amagoba singa asobola busa okusonyiyibwa.

Waliwo abasajja leero abali mu kizikiza n'obuwambe kubanga tebaagala kuva ku bibi byabwe n'okubyatula; era simanyi engeri omuntu gy'ayinza okusuubira okusonyiyibwa bw'atayagala kwatula bibi bye.

Kijjukire nti kaakati lwe lunaku lwokka olw'ekisa lw'onooba nalyo. Osobola okwenenya kaakati, n'ekiwandiiko eky'entiisa ne kisangulwa. Katonda alindirira okukusonyiwa; anoonya okukuleeta gy'ali. Naye ndowooza Baibuli eyigiriza bulungi nti tewali kwenenya oluvannyuma lw'obulamu buno. Waliwo abakugamba nti kisoboka okwenenya mu ntaana; naye ekyo sikiraba mu Byawandiikibwa. Nkebedde Baibuli yange n'obwegendereza bungi, naye sisobola kuzuula nti omuntu ajja kufuna omukisa omulala ogw'okulokolebwa.

Lwaki asaana asabe budde bulala? Olina ebbanga eggwanira okwenenya kaakati. Osobola okuva ku bibi byo kaseera kano bw'onooyagala. Katonda agamba nti: “Ssiisanyukira kufa kw'oyo afa; kyemuva mukyuke, mube balamu” (Ezek. xviii. 32).

Kristo yagamba nti, teyajja “kuyita batuukirivu, wabula aboonoonyi okwenenya.” Oli mwonoonyi? Kale okuyitibwa okwenenya kwogera naawe. Twala ekifo kyo mu nfuufu ku bigere by'Omulokozi, era okkirize omusango gwo. Yogera, ng'omusolooza ow'edda, nti, “Katonda, onsaasire nze omwonoonyi!” olabe Katonda bw'anaakusonyiwa n'akuwa omukisa amangu. Anaakuwa n'obutuukirivu, era anaakubala nga mutuukirivu, olw'obutuukirivu bw'oyo eyeetikka ebibi byo mu mubiri gwe ku Musaalaba.

Waliwo abamu oboolyawo abeerowooza nga batuukirivu; noolwekyo nga tewali kyetaagisa okwenenya n'okukkiriza Enjiri. Bafaanana Omufalisaayo mu lugero, eyeebaza Katonda nti teyali nga bantu abalala—“abanyazi, abatali batuukirivu, abenzi, oba nga ono omusolooza;” era n'agenda n'agamba nti, “Nsiiba emirundi ebiri buli sabbiiti; mpaayo ekimu eky'ekkumi ku byonna bye nnina.” Omusango oguli ku bantu ng'abo abeetuukiriza kye ki? “Mbagamba nti omuntu ono [omusolooza omwavu, eyakutuka, eyeenenya] yaserengeta mu nnyumba ye ng'aweereddwa obutuukirivu okusinga oli” (Luk. xviii. 11-14). “Tewali mutuukirivu, so si n'omu.” “Bonna baayonoona, ne basendebererwa ekitiibwa kya Katonda” (Bar. iii. 10, 23). Waleme kubaawo agamba nti ye teyeetaaga kwenenya. Buli omu atwale ekifo kye eky'amazima—eky'omwonoonyi; olwo Katonda anaamuyimusa okumutuusa mu kifo eky'okusonyiyibwa n'okuweebwa obutuukirivu. “Buli eyeegulumiza anaatoowazibwa: n'oyo eyeetoowaza anaagulumizibwa” (Luk. xiv. 11).

Buli Katonda w'alaba okwenenya okw'amazima mu mutima, asisinkana emmeeme eyo.

Nnali mu Colorado, nga mbuulira enjiri emyaka egiyise, ne mpulira ekintu ekyakwata ku mutima gwange nnyo. Gavana w'essaza yali ayita mu kkomera, era mu kkomera limu yasangamu omulenzi eyalina eddirisa lye lijjudde ebimuli, ebyalabika ng'ebyakuumibwa n'obwegendereza obungi. Gavana yatunuulira omusibe, ate n'atunuulira ebimuli, n'abuuza nti bya ani, “Bino bimuli byange,” omusibe omwavu bwe yaddamu. “Oyagala ebimuli?” “Yee, ssebo.” “Omaze bbanga ki wano?” Yamugamba emyaka nga bwe gino: yali asibiddwa olw'omusango omunene. Gavana yeewuunya okumusanga ng'ayagala ebimuli nnyo, n'agamba nti, “Osobola okundaga lwaki oyagala ebimuli bino ennyo?” N'okuwulira okungi n'addamu nti, “Mmange bwe yali omulamu yassaayo omwoyo nnyo ku bimuli; era bwe nnajja wano nnalowooza nti singa mba nabino byandinzijukizza mmange.” Gavana yasanyuka nnyo n'agamba nti, “Kale, mulenzi, bw'oyagala mmaama wo bw'otyo, ndowooza ojja kusiima eddembe lyo,” n'amusonyiwa awo n'awo.

Katonda bw'azuula ekimuli ekyo ekirungi eky'okwenenya okw'amazima nga kimera mu mutima gw'omuntu, olwo obulokozi bujja eri omuntu oyo.