Essuula 1 · eddakiika 11 ez’okusoma
Lwaki Ekitabo Kino Kyawandiikibwa
“Omutima gwange gujjudde ekigambo ekirungi; ebigambo byange mbyogera eri kabaka.” Zabbuli 45:1 Lumu nnali njogera ku nsonga y’eddiini n’omusajja ow’amagezi eyabuusabuusa okubaawo kwa Katonda (agnostic), gwe nnali njagala nnyo okukwatako. Bwe yamala okumpuliriza n’ekitiibwa akaseera, n’aŋŋamba nti, “Kale, mukyala, kye nnina okwogera kye kino kyokka: bwe muba nga mmwe Abakristaayo mwagala okutuleetera ffe abatakkiriza okwetegereza eddiini yammwe, muteekwa okugezaako okuba abasanyufu era abamativu mu ky’okugirina. Abakristaayo be nsanga bandabikira ng’abantu abatalina mativu okusinga bonna abanneetoolodde. Balaba ng’basitula eddiini yaabwe ng’omuntu bw’asitula omutwe ogulumwa. Taagala kuggyawo mutwe gwe, naye mu kiseera kye kimu kizibu nnyo okugubeerera nagwo. Nze, ku lwange, saagala kubeera na ddiini ya ngeri eyo.” Kino kyali essomo lye sikooye kwerabira, era y’ensonga esokera awo lwe nawandiikira ekitabo kino.
Nnali nkyali muto nnyo mu bulamu obw’Ekikristaayo mu kiseera ky’olukungaana luno, era nnali nkyali mu ssanyu erisooka ery’okuyingira mu bwo, bwe kityo saasobola kukkiriza nti abaana ba Katonda yenna bandibadde abatalina mativu mu bulamu bwabwe obw’eddiini nga munnange agnostic bwe yali agamba. Naye ekimyanso eky’olubereberye eky’okukyuka kwange bwe kyayita, ne nzika mu bujjumbizi obw’emirimu n’obuvunaanyizibwa obwa buli lunaku, mangwago ne ntegeera okuva mu bumanyirivu bwange, era n’okuva mu bumanyirivu obufaanana obw’Abakristaayo abasinga obungi abaali banneetoolodde, nti mu kigambo kye waaliwo amazima mangi nnyo, era nti obulamu obw’eddiini obwa ffe abasinga bwali bujjudde obutabeera bulungi n’obutabeera na mirembe. Mu butuufu, kyalabika, nga omu ku mikwano gyange egy’Ekikristaayo bwe yaŋŋamba lumu bwe twali tugeraageranya obumanyirivu bwaffe, nti “twali n’eddiini emala okututeeka mu nnaku bwokka.”
Njatula nti kino kyannakuwaza nnyo, kubanga nnali nsuubidde ekintu eky’enjawulo ddala. Kyandabikira nga tekikwatagana n’obwenkanya nti eddiini, ebibala byayo bye byalangibwa mu Bayibuli okuba okwagala, essanyu, n’emirembe, esaanidde okukoleramu mu ngeri ekyamu ddala, n’ereeta okubuusabuusa, okutya, obutabeera na mirembe, entalo, n’obutabeera bulungi obwa buli ngeri; ne nsalawo, bwe kiba nga kisoboka, okuvumbula ekyali kikyamu. Nnebuuza nti, Lwaki abaana ba Katonda bandibadde n’obulamu obw’eddiini obutali bulungi ddala bwe bityo, ate ng’atuleese okukkiriza nti ekikoligo kye kyangu era omugugu gwe mwangu? Lwaki tweraliikirizibwa okubuusabuusa okw’omwoyo okungi bwe kutyo, n’okweraliikirira okw’omwoyo okuzitowa bwe kutyo?
Lwaki tukisanga nga kizibu okuba abakakafu nti Katonda ddala atwagala, era lwaki kiba nti tetulabika kusobola kukkiriza kwa bbanga ddene ku bulungi bwe n’okulabirira kwe? Kiba kitya nga tuyinza okwekkiriza okumuteebereza nga atwerabidde era ng’atulese mu biseera eby’obwetaavu? Tusobola okwesiga mikwano gyaffe egy’oku nsi ne twewulira nga tuli bulungi mu kubeera nabo; kale kiba kitya nga tetusobola kwesiga Mukwano gwaffe ogw’omu ggulu, era ne kiba nga tetusobola kubeera na mirembe mu buweereza bwe?
Nkkiriza nti nzudde eky’okuddamu ku bibuuzo bino, era nnandyagadde okwatula lwatu nti ekigendererwa kyange mu kuwandiika ekitabo kino kwe kugezaako okuleeta obuweweevu obutono obw’amazima era obwa nnamaddala mu bulamu obumu obw’Abakristaayo obweraliikiridde obunneetoolodde. Okutegeera kwange nze ku ddiini eya Mukama waffe Yesu Kristo kwe kuti yakolebwa okuba ejjudde obuweweevu. Nkakasa nti buli musomi atalina kyekubiira ku Ndagaano Empya yandyogedde bw’omu, era nkkiriza nti buli muntu akyakyusibbwa, mu ssanyu erisooka ery’okukyuka kwe, akisuubira ddala. Naye ate, nga bwe njogedde, kiba nga eri Abakristaayo abangi ennyo obulamu bwabwe obw’eddiini kye kitundu ekisinga obutabeera bulungi mu kubaawo kwabwe. Omusango gw’ekyo guli ku Mukama? Asuubizza ebisukka ku by’asobola okuwa?
Omuwandiisi omu yagamba nti, “Tumanyi okulanga ebibuubaano ekyo bwe kiri. Bulwadde bwa mirembe gino bwe tubonaabona fenna. Waliwo ebiwandiiko ku buli kifo eky’okulanga, okulambika okusukkiridde ku buli kisenge ekiŋŋaanvu, okulaga n’okulaga ebitali bituufu ebitabalika. Ebifaananyi ki bye tulabye eby’ebibala n’ebimuli ebitasoboka ebikuzibwa okuva mu nsigo za nnaani. Buli kimu kilangibwa okusukkiridde. Kifaanana bwe kityo n’obwakabaka bwa Katonda? Ebibala bye tuvaamu okuva mu nsigo ennungi ey’obwakabaka bituukana n’okunnyonnyola oyo gwe twaggya ku nsigo eyo ennungi kw’atuwa? Atulimbye? Waliwo endowooza egyetoolodde nti Kristo asuubizza mu Njiri ye ebisukka ku by’alina okuwa. Abantu balowooza nti tebafunye ddala ekyo ekyasuubizibwa okuba omugabo gw’abaana ba Katonda. Naye lwaki kiri kityo? Obwakabaka bwa Katonda bwalangibwa okusukkiridde, oba bwakkirizibwa katono okusinga bwe kyagwanidde? Mukama Yesu Kristo yatendebwa okusukkiridde, oba yeesigibwa katono okusinga bwe kyagwanidde?”
Kye njagala okukola mu kitabo kino kwe kulaga, mu ngeri yange entono, kye nkkiririza ddala nti: obwakabaka bwa Katonda tebusoboka kulangibwa kusukkiridde, ne Mukama Yesu Kristo tasoboka kutendebwa kusukkiridde, kubanga “ekyo eriiso lye litalabanga, n’okutu bwe kutawuliranga, n’omutima gw’omuntu bwe gutateeberezanga, Katonda kye yateekerateekera abo abamwagala”; era nti obuzibu bwonna buva mu kuba nti twakkiriza katono era twesiga katono.
Kyenva njagala okulaga, mu bujjuvu nga bwe nsobola, ensonga eziriwo mu ddiini eya Mukama waffe Yesu Kristo ez’emirembe n’obuweweevu obw’omwoyo obwo obw’ebuziba era obw’olubeerera, obutayinza kunyeenyezebwa kintu kyonna ku nsi, era obwogerwako okuba omugabo gw’abo abagwanirira. Era njagala okunnyonnyola, obanga guno gwe mugabo gwaffe ogutuufu, engeri gye tusaanidde okugukozesaamu, n’ebintu ki ebiziyiza. Waliwo omulimu gwa Katonda mu nsonga eno, era waliwo omulimu gw’omuntu, era tuteekwa okwetegereza byombi n’obwegendereza.
Omuvubuka omu omukambwe, eyaleetebwa eri Mukama mu lukungaana lw’obuvunaanyizibwa (mission meeting), oluvannyuma n’afuuka Omukristaayo omusanyufu era n’abeera obulamu obulungi, yabuuzibwa omuntu ky’akola okukyusibwa. “Ah,” n’agamba, “nakola omulimu gwange, ne Mukama n’akola ogugwe.”
“Naye omulimu gwo gwali guluwa,” omubuuzi n’abuuza, “ate ogwa Mukama gwali guluwa?”
“Omulimu gwange,” okuddamu ne kujja mangu, “kwali kudduka, ate omulimu gwa Mukama kwali kungoberera okutuusa lwe yankwata.”
Eky’okuddamu eky’amakulu mangi; naye batono nnyo abasobola okukitegeera mu butuufu!
Omulimu gwa Katonda bulijjo kwe kutugoberera. Kristo yajja okunoonya n’okulokola ekyo ekyabula. “Ani ku mmwe, alina endiga kikumi, bw’aba abuzeeko emu ku zo, atalese ekyenda mu mwenda mu ddundiro, n’agenda okunoonya eyo ebuze okutuusa lw’agisanga? Era bw’agisanga, agiteeka ku kibegabega kye, ng’asanyuka.” Guno bulijjo gwe mulimu ogw’obwakatonda; naye mu busirusiru bwaffe tetegeera, ne tulowooza nti Mukama y’oyo eyabula, era nti omulimu gwaffe kwe kunoonya n’okumulaba. Ebigambo bye twogera byennyini bikiraga. Tukubiriza aboonoonyi “okunoonya Mukama,” era twogera ku kuba nga “tumulabye.” “Omulabyeko Omulokozi?” omukozi w’obuvunaanyizibwa eyali anyiikiridde ennyo bwe yabuuza omuwala omuto omusanyufu era eyeesiga.
N’endabika ey’okwewuunya, n’addamu mu ddoboozi ery’okwesamba nti, “Naye nze saamanyi nga Omulokozi yali abuze!”
Obutamanya bwaffe Katonda bwe buleeta bino byonna. Olw’okuba tetumumanyi, mu buwezi bwaffe tuteekawo endowooza embi eza buli ngeri ku ye. Tulowooza nti Mulamuzi w’obusungu alindirira obukyamu bwaffe obutonotono, oba Nnannyini mulimu omukambwe amaliridde okutubanja obuweereza obusukkulumu, oba Katonda eyeefaako yekka ayagala ekitiibwa kye kyonna ekijjuvu, oba Kabaka ali ewala eyeeraliikirira ebibye byokka nga tafaayo ku bulamu bwaffe. Ani ayinza okwewuunya nti Katonda ng’oyo tasobola kwagalwa wadde kwesigibwa? Era ani ayinza okusuubira Abakristaayo, abalina endowooza ng’ezo ku ye, okuba ekintu kirala okuggyako okujjula obutabeera bulungi n’ennaku?
Naye nsobola okwogera n’obwesige, awatali kutya kuwakanyizibwa, nti tekisoboka omuntu yenna amanyi Katonda mu butuufu okuba n’endowooza embi bwe zityo ku ye. Wayinza okubaawo obutabeera bulungi obungi obw’ebweru, n’ennaku n’ebigezo bingi eby’oku nsi, naye wakati mu byonna, emmeeme emanyi Katonda eteekwa okubeera munda mu kifo eky’emirembe emituukirivu. “Buli awuliriza nze aligenda mirembe era aliwummulira awatali kutya kabi.” Era kino ky’ekigambo omuntu yenna ky’atasobola kubuusabuusa. Singa tuwuliriza Katonda mu butuufu—ekitegeeza si kumuwulira kyokka wabula n’okukkiriza kye tuwulira—tetwandiremye kumanya nti, kubanga ye Katonda, tasobola kukola kirala okuggyako okutulabirira ng’emmunye y’eriiso lye, era nti buli kintu okwagala okuwewuufu n’amagezi ag’obwakatonda kye biyinza okukolera obulungi bwaffe kijja kukolebwa mazima. Tewali mulyango n’ogumu ogusigalidde okweraliikirira oba okutya eri emmeeme emanyi Katonda.
“Ah, weewaawo,” ogamba, “naye nnaamumanya ntya? Abantu abalala balabika ng’abalina engeri y’okubikkulirwa munda ekibaleetera okumumanya, naye nze sirina; era ne bwe nsaba ntya, buli kimu kindabikira nga kya kizikiza. Njagala okumanya Katonda, naye sikiraba nga nnaakikola ntya.”
Obuzibu bwo buli mu kuba nti olina endowooza embi ku kye kitegeeza okumanya Katonda, oba awakiri ku ngeri y’okumanya gye ntegeeza. Kubanga sitegeeza kubikkulirwa kwa munda okwa kyama. Obumanyirivu ng’obwo businga kusanyusa bwe bubaawo, naye tebulijjo bwa mu buyinza bwaffe, era buyinza okuba obutakakafu era obutali bunywevu. Engeri y’okumanya gye ntegeeza kwe kumanya okwangu era okw’amakulu okw’obuwangwa n’empisa za Katonda okuva mu kukkiriza ekyo ekibikkulwa ku ye mu Bayibuli.
Omutume Yokaana, ku nkomerero y’Enjiri ye, agamba ku bintu bye yali awandiise nti: “Yesu yakola n’obubonero obulala bungi mu maaso g’abayigirizwa, obutawandiikibwa mu kitabo kino; naye bino byawandiikibwa mulyoke mukkirize nti Yesu ye Kristo, Omwana wa Katonda, era nga bwe mukkiriza mube n’obulamu mu linnya lye.” (Yokaana 20:30). Kwe kukkiriza ekyawandiikibwa, so si ekyo ekibikkulwa munda, okuwa obulamu; era engeri y’okumanya gye ntegeeza kwe kumanya okuva mu kukkiriza ekyo ekyawandiikibwa.
Ntegeeza, mu ngeri ey’obwakabi, nti bwe nsoma mu Bayibuli nti Katonda kwe kwagala, nteekwa okukikkiriza olw’okuba kyawandiikibwa, so si olw’okuba nnina obumanyirivu obwa munda obukakasa nti kya mazima; era Bayibuli bw’agamba nti atulabirira nga bw’alabirira amalanga ag’omu nnimiro n’ebinyonyi eby’omu bbanga, era nti n’enviiri ez’oku mutwe gwaffe zonna zibaliddwa, nteekwa okukikkiriza olw’okuba kyawandiikibwa, ka mbe n’okuwulira kwa munda oba nedda.
Kikulu nnyo gye tuli okutegeera nti Bayibuli kigambo, si kya nteebereza, wabula kya bintu ebituufu; era nti ebintu si bya mazima olw’okuba biri mu Bayibuli, naye biri mu Bayibuli olw’okuba bya mazima. Omulenzi omuto, eyali ayize ku ssomero ku kuvumbula kwa Amerika, yagamba kitaawe olunaku olumu nti, “Taata, singa nnali Kolombo, sandyetaaganye bwe ntyo okuvumbula Amerika.”
“Lwaki, wandikoze ki?” kitaawe n’abuuza.
“Ah,” omulenzi omuto n’addamu, “nandigenze butereevu ku maapu ne ngiraba.”
Omulenzi omuto ono teyategeera nti amaapu bibaluliro byokka eby’ebifo ebimaze okumanyika, era nti Amerika teyabaawo olw’okuba yali ku maapu, naye yali asobola okuba ku maapu olw’okuba yali amaze okubaawo. Era kiri kimu ne Bayibuli. Guli, ng’amaapu, kigambo kyangu eky’ebintu ebituufu; bw’atugamba nti Katonda atwagala, atugamba kyokka ekintu ekimaze okuba ekya mazima, era ekitandibadde mu Bayibuli singa tekyali kya mazima.
Kyali kivumbulo kinene gye ndi bwe nnategeera kino. Kyalabika ng’ekiggyawo okubuusabuusa n’okuteebereza kwonna okuva mu kubikkulirwa kwe twaweebwa mu Bayibuli ku bulokozi obwa Mukama waffe Yesu Kristo, era ng’ekifuula buli kyawandiikibwa ku ye okuba ekigambo ekyangu eky’ebintu ebituufu ebitawakanyizika. Ebintu ebituufu kye tusobola okukkiriza—era mazima, tubikkiriza amangu nga bwe tubitegeera okuba ebituufu. Okubikkulirwa okwa munda si kye tusobola okufuga, naye omuntu yenna alina amagezi amalungi asobola okukkiriza ekyawandiikibwa. Ne bwe kiyinza okulabika nga kyangu era kya bwereere ku lusooka, bwe kigobererwa n’obunywevu, kirivaamu obukakafu obw’omunda obw’omukisa ennyo, era ku nkomerero kiritutwala mu kumanya Katonda okulikyusa obulamu bwaffe.
Engeri eno ey’okumanya ereeta obukakafu; era mu ndowooza yange, obukakafu businga wala obumanyirivu obw’omunda, ne bwe buba obusanyusa bwe butya. Obumanyirivu obw’omunda buyinza okukwatibwako obulamu bw’omubiri oba ebintu ebirala bingi ebiteganya, naye obukakafu businga kusigalawo. Omuntu bw’amala okukakasibwa nti bbiri na bbiri zenkana nnya, tewali bulwadde, butabeera bulungi, oba kintu kya bweru ekiyinza okunyeenya obukakafu obwo. Akimanyi bulungi bw’aba omulwadde nga bw’akimanyi bw’aba ow’amaanyi. Obukakafu buva mu kumanya, era tewali kukyuka mu nneewulira oba embeera y’omubiri ekiyinza okukyusa okumanya.
Kye kigendererwa okuyamba abasomi bange okutuuka ku ngeri eno ey’okumanya Katonda okw’obwakabi, n’okutuuka ku bukakafu obuva mu kwo, ekitabo kino kyennaava kiwandiikibwa. Nnaasooka okugezaako okulaga Katonda kye ali—si mu ngeri ey’obuyivu oba ey’enyigiriza z’eddiini, wabula kyokka kye ali mu bulamu obwa buli lunaku obw’amazima, nga Katonda era Kitaawe wa buli omu ku ffe. Nnaalaga era ebimu ku bintu ebindabikira okuba emitawaana emikulu egiziyiza okumumanya mu butuufu.
Nkakafu ddala nti okumumanya nga bw’ali ddala kulireeta obuweweevu n’emirembe ebitaggwaawo eri buli mutima ogweraliikiridde, era neegomba nnyo okuyamba buli muntu gwe nsobola okutuuka gy’ali okutuuka ku kumanya kuno. Omu ku mikwano gya Yobu yagamba, ng’addamu ku nnaku ya Yobu nti, “Kkiriziganya ne Katonda, obeere mu mirembe; bw’otyo obulungi bulikujjira.” (Yobu 22:21) Ne Mukama waffe, mu kusaba kwe okwasembayo okwawandiikibwa, yagamba nti: “Buno bwe bulamu obutaggwaawo, nti bakumanye ggwe, Katonda omu ow’amazima, ne Yesu Kristo gwe watuma.” (Yokaana 17:3). Si nsonga ya kwemanya ffe fennyini—kye tuli, kye tukola, oba kye tuwulira—wabula nsonga ya kumanyiira Katonda, n’okumanya kye ali, kye akola, ne kye awulira. Obuweweevu n’emirembe tebiva ku kye tumanyi ku ffe fennyini, wabula bulijjo ku kye tumanyi ku ye.
Tuyinza okumala ennaku zaffe nga tukola kye tuyita emirimu egy’eddiini, ne tujjuza okusinza kwaffe obunyiikivu, ne tusigala nga tuli mu nnaku. Tewali kisobola kuleeta kiwummulo kya mazima mu mitima gyaffe okuggyako okumanya Katonda okwa mazima; kubanga ku nkomerero, buli kimu mu bulokozi bwaffe kisinziira ku ye. Obuweweevu bwaffe businziira ddala ku kuba nga asaanira okwesigibwa kwaffe. Singa twali tuteekateeka olugendo olw’akabi, ekisooka kye twandifaako kwe ngeri ya kapiteeni w’emmeeri gwe twandibadde naye. Amagezi amalungi gandituwadde okutegeera nti singa kapiteeni teyeesigika, obwesige bwaffe bwonna tebwandifudde lugendo kutebenkera. Empisa ze, so si zaffe, ze zandisinze obukulu.
Bwe nnyinza okukyogera emirundi emingi obulungi, ne mu ngeri ez’enjawulo ennyingi, okuleeta obukakafu mu mitima egimu egyeraliikiridde, n’okugiggya mu bulamu bwabwe obw’eddiini obutali bulungi era obuteganya, okubuyingiza mu bwakabaka obw’okwagala, essanyu, n’emirembe—obwe busika bwabwe obw’ensobozi—nnaawulira nti ekigendererwa kyange mu kuwandiika ekitabo kino kituukiriziddwa. Era nnaasobola okugamba nti, “Mukama, kaakano oleka omuweereza wo agende mu mirembe, ng’ekigambo kyo bwe kiri; kubanga amaaso gange galabye obulokozi bwo”; era ekkalaamu yange egezezaako okububikkula.
Naye kiteekwa okutegeerekeka bulungi nti ekitabo kino tekigezaako kukwatagana na nsonga za kukenkanya oba za buyivu bwa ddiini. Tekiddirira bibuuzo ku bwannamaddala bwa Bayibuli.
Abalala, abasobola okusinga, basobola okukwatagana n’ensonga ng’ezo. Ekitabo kino kiwandiikiddwa lwa bantu, abafaanana nga nze, abeeyatula okukkiriza Mukama Yesu Kristo, era abakkiriza Bayibuli nga kwe kubikkulirwa kwe.
Kyenva, nga nvuddeeko ebibuuzo byonna eby’okukenkanya, nnoonya kwokka okunnyonnyola ekindabikira okuba ekivaamu obutonde okw’okukkiriza ng’okwo, n’engeri abakkiriza gye basobola okwekakasizaamu bo bennyini.
Wayinza okubaawo obukyamu mu ngeri gye njogeramu ebintu bino, era ku ekyo nsaba abasomi bange okutegeera. Naye amazima ge njagala okutuusa—era okugatuusa mu ngeri nti tewali n’omu ayinza okulemererwa okutegeera—si makyamu. Era amazima ago ge gano: obulamu bwaffe obw’eddiini bugwanidde okujjula essanyu, emirembe, n’obuweweevu, era bwe tunaatuuka okumanya Katonda obulungi, bugenda kubeera bwe bityo.