Ebyokulabirako by’abantu abasaba

Ekikolwa ky’okusaba ge maanyi agasingirayo ddala obukulu ebirowoozo by’omuntu bye biyinza okukozesa; okusaba, kwe kugamba, ng’amagezi gonna gakuŋŋaanyiziddwa wamu ku kimu. Ekibinja ekinene eky’abantu ab’ensi n’abantu abayivu tebasobola n’akatono kusaba.—Samuel Taylor Coleridge

OMULABIRIZI WILSON agamba nti: “Mu kitabo kya H. Martyn mwe yawandiikanga ebya buli lunaku, omwoyo gw’okusaba, ebiseera bye yawangayo eri omulimu guno, n’obunyiikivu bwe mu gwo bye bintu ebisooka okunkwatako.”

Payson yakozesa embaawo enkalubo okutuusa lwe zaafuuka n’emikutu awo amaviivi ge we gaanyigangako emirundi mingi era okumala ebbanga eddene. Omuwandiisi w’ebyafaayo bye agamba nti: “Okunyiikira mu kusaba kwe obutayosa, embeera ze ka zibe nga bwe ziri, kye kintu ekisinga okweyoleka mu byafaayo bye, era kiraga omulimu gwa bonna abaagala okutuuka ku bukulu bwe. Mu kusaba kwe okw’omwoyo ogwaka n’obugumiikiriza, tekubuusibwabuusibwa nti mwe tusaana okusinziira ennyo okunnyonnyola obuwanguzi bwe obweyoleka era obwatakomanga.”

Marquis DeRenty, Kristo gwe yali atwala nga wa muwendo okusinga byonna, yalagira omukozi we okumuyita okuva mu kusaba kwe ng’ekitundu ky’essaawa kiweddeko. Omukozi mu kiseera ekyo n’alaba obwenyi bwe ng’ayita mu kituli. Bwali bujjudde obutukuvu bungi nnyo ne kiba nti teyayagala kumutaataaganya. Emimwa gye gyali ginyeenya, naye yali musirifu ddala. N’alinda okutuusa ebitundu by’essaawa bisatu lwe byayitawo; n’alyoka amuyita, n’asituka okuva ku maviivi ge, ng’agamba nti ekitundu ky’essaawa kyali kimpi nnyo bwe yabanga ng’anyumya ne Kristo.

Brainerd yagamba nti: “Njagala okubeera nzekka mu kayumba kange, gye nsobola okumala ebiseera bingi nga nsaba.”

William Bramwell amanyiddwa nnyo mu byafaayo by’Abametodisiti olw’obutukuvu bwe, olw’obuwanguzi bwe obw’ekitalo mu kubuulira, n’olw’okuddibwamu okw’ekitalo okw’okusaba kwe. Yasabanga okumala essaawa nnyingi omulundi gumu. Kumpi yabeeranga ku maviivi ge. Yayitanga mu bitundu bye yaweerezangamu ng’ennimi z’omuliro. Omuliro ogwo gwakoleezebwanga ebiseera bye yamalanga mu kusaba. Emirundi mingi yamalanga essaawa nnya mu kiseera kimu eky’okusaba ng’ali yekka mu kyama.

Omulabirizi Andrewes yamalanga ekitundu ekisinga obunene eky’essaawa ttaano buli lunaku mu kusaba n’okusinza.

Sir Henry Havelock bulijjo yamalanga essaawa bbiri ezisooka eza buli lunaku ng’ali yekka ne Katonda. Singa olusiisira lwabanga lwa kusenguka ku ssaawa kkumi na bbiri ez’okumakya (6 A.M.), yagolokokanga ku ssaawa kkumi ez’ekiro.

Earl Cairns yagolokokanga buli lunaku ku ssaawa kkumi na bbiri ez’okumakya asobole okufuna essaawa emu n’ekitundu ey’okusoma Bayibuli n’okusaba, nga tannakulembera kusinza kwa maka ku ssaawa bbiri ebulako eddakiika kkumi na ttaano.

Obuwanguzi bwa Dr. Judson mu kusaba buva ku kuba nti yawangayo ebiseera bingi eri okusaba. Ku nsonga eno agamba nti: “Teekateeka ensonga zo, bwe kiba kisoboka, osobole okuwangayo awatali kwanguyiriza essaawa bbiri oba ssatu buli lunaku, si ku by’okusinza byokka, wabula ku kikolwa kyennyini eky’okusaba mu kyama n’okukolagana ne Katonda. Fuba emirundi musanvu olunaku okwewaggula ku mirimu n’abantu, ositule emmeeme yo eri Katonda ng’oli wekka mu kyama. Tandika olunaku ng’ogolokoka ng’ettumbi liyiseewo, era ng’owaayo ebiseera ebimu mu kasirise n’ekizikiza eky’ekiro eri omulimu guno omutukuvu. Obudde bwe bunaaba bukya bukusange ng’okyali ku mulimu ogwo gwe gumu. Essaawa ssatu ez’okumakya, mukaaga ez’omu ttuntu, mwenda ez’olweggulo, kkumi na bbiri ez’akawungeezi, n’essaawa ssatu ez’ekiro zikulabe ng’okola bw’otyo. Ba mumalirivu mu nsonga ye. Kola buli kye weefiiriza ekisoboka okugikuuma. Lowooza nti ebiseera byo bitono, era nti emirimu n’abantu tebisaana kukkirizibwa kukunyagako Katonda wo.” Tekisoboka, bwe tugamba, biragiro bya bulalu! Dr. Judson yakwata ku bwakabaka bwonna ku lwa Kristo, n’azimba emisingi gy’obwakabaka bwa Katonda n’amayinja amagumu agatayonooneka mu mutima gwa Burmah. Yawangula, omu ku basajja abatono abaakwata ku nsi n’amaanyi ku lwa Kristo. Abasajja bangi abaali n’ebirabo, n’amagezi n’okuyiga okumusinga tebaakola kintu kya ngeri eyo; omulimu gwabwe ogw’eddiini guli ng’ebigere ebiri mu musenyu, naye ye omulimu gwe yaguyola ku jjinja erisingira ddala obukakanyavu. Ekyama ky’obuziba bwagwo n’okuwangaala kwagwo kiri mu kuba nti yawangayo ebiseera eri okusaba. Ekyuma yakikuumanga nga kimyuse omuliro olw’okusaba, era obukugu bwa Katonda ne bukibumba n’amaanyi agawangaala. Tewali muntu ayinza kukolera Katonda mulimu munene era ogw’olubeerera atali muntu asaba, era tewali muntu ayinza kuba muntu asaba atawaayo biseera bingi eri okusaba.

Kituufu nti okusaba kwe kugondera empisa obugondezi, okutaliimu bulamu era okukolebwa ng’ekyuma? Omukolo omutono gwe tutendekebwamu okutuusa obunafu, obumpi n’obwa ku ngulu bwe bifuuka ebikulu ebigulimu? “Kituufu nti okusaba, nga bwe kirowoozebwa, si kirala wabula okuzannya kw’enneewulira okw’obunafu, okukulukuta mpola mpola mu ddakiika oba essaawa ez’okwerowooza okwangu?” Canon Liddon agenda mu maaso nti: “Abo abaali basabye ddala be baba baddamu. Oluusi bannyonnyola okusaba, nga jjajja waffe Yakobo, ng’okumeggana ne Maanyi Agatalabika, okuyinza okumala, emirundi egitali mitono mu bulamu obunyiikivu, okutuuka mu ttumbi, oba n’okutuusa obudde okukya. Oluusi boogera ku kwegayiririra abalala awamu, nga Pawulo Omutukuvu, ng’olutalo olw’okufubira awamu. Bwe baba basaba, amaaso gaabwe gaba gatunuulidde Omwegayiririzi Omukulu mu Gesusemane, ku matondo g’omusaayi agatonnya wansi mu kunyolwa okwo okw’okwewaayo n’okwefiiriza. Okwegayirira obutakoowa kye kitundu ekikulu eky’okusaba okutuukirira. Okwegayirira obutakoowa tekitegeeza kuloota, wabula omulimu ogutakoma. Okusingira ddala mu kusaba, obwakabaka obw’omu ggulu buyingirwa n’amaanyi, era abantu ab’amaanyi ennyo be babutwala. Omulabirizi Hamilton, kati omugenzi, yagambanga nti “Tewali muntu ayinza kukola birungi bingi mu kusaba atatandika na kukutunuulira ng’omulimu ogw’okwetegekerwa n’okunyiikirwamu n’obunyiikivu bwonna bwe tuteeka ku nsonga ze tulowooza nti ze zisinga okunyuma era ze zisinga okwetaagibwa.”