Essuula 6 · eddakiika 4 ez’okusoma · eddakiika 5 ez’okuwuliriza
Pandita Ramabai — Omuyivu Eyawaayo Byonna ku lw’Abawala ba Buyindi
Yali Ani
Pandita Ramabai Dongre Medhavi yazaalibwa nga April 23, 1858, mu bibira by’ensozi za Western Ghats e Buyindi. Yali muwala w’omuyivu Omuhindu ow’ekika kya Brahmin eyanywerera ku nzikiriza ye, eyasalawo ekintu ekitali kya bulijjo: okuyigiriza mukyala we ne bawala be Olusanskiriti, ng’ajeemera empisa z’ebika ezaali zimaze ebyasa n’ebyasa. Amaka gaabwe gaafuuka balamazi abatabeera wamu, nga bakyalira buli kiggwa ekinene eky’Abahindu mu Buyindi mu lugendo lw’okunoonya eby’omwoyo. Bazadde be ne mwannyina baafa enjala mu 1874–1877, era Pandita — ng’asigadde yekka, nga mwavu lunkupe, era ng’essuubi limuweddemu ddala — n’agenda e Calcutta, abayivu b’eyo gye beewuunyiza ennyo obukugu bwe mu Lusanskiriti ne bamuwa ebitiibwa “Pandita” (Omuyivu) ne “Sarasvati” — ebitiibwa ebyali bitaweebwangako mukazi yenna. Yagenda e Bungereza, n’asisinkana Obukristaayo, n’abatizibwa mu 1883. Yaddayo e Buyindi, n’atandika Mukti Mission (“Obulokozi”) mu Pune ku lwa bannamwandu abaali mu bwavu obw’amaanyi n’abawala bamulekwa, n’avvuunula Bayibuli yonna okuva mu Lwebbulaniya ne mu Luyonaani okugiteeka mu Lumarathi — omulimu ogwamala emyaka gye kkumi n’esatu egy’enkomerero — era n’akyaza Okuzuukuka kwa Mukti okwa 1905–1906, okwasooka okwa Azusa Street era ne kukoleeza omuliro gw’okuzuukuka mu Buyindi yonna. Yafa mu 1922 ng’aweza emyaka nkaaga mu ssatu, olunaku lumu oluvannyuma lw’okumaliriza okuvvuunula Bayibuli ye.
Okwolesebwa kwe ku Buweereza obw’Obuminsani n’obw’Okwewaayo
Okwolesebwa kwa Ramabai okw’obuminsani tekwayinza kwawulwa ku mbeera y’abantu mwe yali. Bannamwandu ba Buyindi — emirundi mingi abaafiirwa abaami nga bakyali baana mu bufumbo obwabalagirwanga, abaagobwanga mu bantu, era abatera okutuusibwa ku kufa enjala oba okuwalirizibwa okwetunda — baali mu bantu abasingayo okunyoomebwa n’okulekebwawo ku nsi. Nti Katonda yalina omulimu ogw’enjawulo eri abakazi bano, eri Ramabai tekyali ndowooza bundowooza ku mbeera z’abantu, wabula kyali kintu kye yali akakasizza okuva mu Byawandiikibwa. Yali azudde mu Katonda wa Bayibuli Kitaffe alaba nnamwandu, mulekwa, n’oyo eyasuulibwa, n’okwagala enkola yonna ey’ebika by’Abahindu kwe yali teyinza kugumira — era n’awaayo obulamu bwe okwolesa okwagala okwo mu ngeri ez’ekikolwa ezisingayo.
Endowooza ye ku buweereza eri abasuuliddwa ku mabbali yali esimbye emirandira mu nnono ya Bayibuli esingayo obukadde: Katonda bw’afaayo mu ngeri ey’enjawulo ku abo abantu be basuula. Yeesigamanga ku ddiini ennongoofu Yakobo gy’annyonnyola: “Eddiini entuufu etaliiko bbala mu maaso ga Katonda Kitaffe, y’eyo ey’omuntu alabirira bamulekwa ne bannamwandu era nga yeekuuma ensi gy’alimu ereme kumuletako bbala” (Yakobo 1:27). Eri Ramabai kino tekyali kyongerezo ku njiri — kye kyali engeri yaayo esingayo okulabika. Ku Mukti Mission, abakazi enkumi n’enkumi abaali balekeddwawo buli kitongole ky’abantu baafuna emmere, aw’okusula, okusoma, n’okwagala kwa Katonda eyali atumye eyali pandit okubanoonya.
Okuzuukuka kwa Mukti okwabalukawo mu 1905 kwennyini kwali kibala kya ndowooza ya Ramabai ey’obuminsani ku kusaba n’okubuulira enjiri. Yali ategese abakazi b’e Mukti mu bibinja by’okusaba nga beegayirira okuzuukuka mu Buyindi yonna, era omuliro ogwagwa — ddala ddala, ng’abajulirwa bwe baategeeza, abaalaba ennimi z’omuliro waggulu w’abo abaali bajjuzibwa Omwoyo — gwatandikira mu nkuŋŋaana ezo ez’okusaba. Ramabai yategeera akakwate wakati w’okusaba, okufukibwa kw’Omwoyo, n’amakungula mu abo ababula. Yanywerera ku kisuubizo kya Yoweeri Peetero kye yajuliza ku Pentekoote: “Awo olulituuka oluvannyuma lw’ebyo, ndifuka Omwoyo wange ku bantu bonna. Batabani bammwe ne bawala bammwe balitegeeza eby’omu maaso; abakadde baliroota ebirooto, n’abavubuka bammwe balyolesebwa. Mu biro ebyo ndifuka Omwoyo wange ku baweereza bange abasajja n’abakazi” (Yoweeri 2:28–29). Okuzuukuka kwakakasa ekisuubizo ekyo. Abakazi bikumi na bikumi abaali batuuse e Mukti nga bawonyeewo nga tebalina kantu baafuuka ababuulizi b’enjiri abaatambula Buyindi yonna nga babuulira enjiri.
Omulimu gwe ogw’obuminsani ogusingayo okuwangaala gwali okuvvuunula Bayibuli okwamutwalira emyaka kkumi n’esatu.
Yali ayize bulungi ennimi Endagaano Enkadde n’Empya mwe zaasooka okuwandiikibwa — Olwebbulaniya n’Oluyonaani, ng’oggyeeko Olusanskiriti, Olungereza, Olubengali, Olukannada, Oluhindi, n’Olumarathi bye yali amanyi edda — Bayibuli ye ey’Olumarathi esobole okuvvuunulwa butereevu okuva mu nnimi ezaasooka, so si okuva mu nsibuko ez’okubiri. Okwewaayo okwo kwe kwali kwetaagisa — emyaka egy’omulimu gw’obuyivu ogukooya ennyo, ate mu kiseera kye kimu ng’addukanya ekitundu ky’abakazi n’abaana abasoba mu lukumi mu bitaano — kwali kwewuunyisa nnyo. Yakikola kubanga yakkiriza ekyo Isaaya kye yali alangiridde: “Omuddo guwotoka, ekimuli kiyongobera, naye ekigambo kya Katonda waffe kibeerera emirembe gyonna.” (Isaaya 40:8). Ekigambo ekibeerera, mu lulimi olw’ebiwandiiko olusinga okwogerwa mu Buyindi, kye kyali ekirabo kye ekisingayo okuba eky’obuminsani eri eggwanga lye.
Okulekawo ekitiibwa ky’ekika kye n’erinnya lye mu buyivu kye kimu ku bye yawaayo ebyasinga okumuwemmenta. Yali mukazi muyivu asinga okutenderezebwa mu Buyindi — ng’assibwamu ekitiibwa abakulembeze b’ekika kya Brahmin abo bennyini abaanyigiriza bannamwandu be yali kati aweereza — era okukyuka kwe okufuuka Omukristaayo kwamufiiriza ebyo byonna. Yagumira ebyavaamu nga teyeemulugunya, ng’ategeera nti oyo gwe yali azudde asinga omuwendo gw’ebyo byonna bye yali afiiriddwa. Yali azudde ekyo Pawulo kye yazuula: “Naye ebyo byonna ebyali omugabo gye ndi, nabiraba nga butaliimu. Naye okusinga byonna, byonna mbiraba ng’okufiirwa, kubanga okutegeera Kristo Yesu Mukama wange, kusinga ebirala byonna. Olwa Kristo nafiirwa ebintu byonna” (Abafiripi 3:7–8). Yali afiiriddwa ebintu byonna. Yali afunye Kristo. Okuwaanyisiganya okwo yakubala ng’amagoba agasingayo obunene mu bulamu bwe.
Essaala
Ai Katonda alaba buli nnamwandu na buli mulekwa, tuwe amaaso ga Ramabai okulaba abantu b’ewaffe be basudde ne beerabira. Gye twakkiriza ensalo ennono z’abantu ze zikuba okwetooloola abo abasaanidde okufiibwako, tunenye n’okwagala Kwo okulondawo abaavu okusooka. Tuwe obugumiikiriza ku lw’emirimu egy’ebbanga eddene — okuvvuunula okw’emyaka kkumi n’esatu, ebbanga lya myaka amakumi n’amakumi ery’okuzimba ebitundu by’abantu — egibala ebibala omulembe gwaffe bye guyinza obutalaba. Amiina.
Essuula 6 ewedde
Pandita Ramabai — Omuyivu Eyawaayo Byonna ku lw’Abawala ba Buyindi