Amaanyi g'Obunyiikivu n'Okwefuga

"Enteekateeka z'omunyiikivu zivaamu magoba meereere, naye okwanguyiriza okutalina nteekateeka kuvaamu bwavu." — Engero 21:5

Obunyiikivu: Ekyama Ekiri Emabega w'Obuwanguzi Bwonna Obukulu

Buli muntu awangula, oba mu ssomero, mu bizinensi, oba mu buweereza, alina ekintu kimu kye bafaanana: obunyiikivu. Obunyiikivu kitegeeza okufuba okunywevu, okw'obwegendereza, era okutasalako. Kitegeeza okukola kyonna ky'osobola ne bw'oba nga toyagala.

Abayizi bangi basabira obuwanguzi naye ne beerabira nti Katonda awa omukisa omulimu omuzibu. Okusaba n'okukkiriza bya maanyi, naye biteekwa okwegattibwa n'okufuba. Ne Yesu, wadde nga yali ajjudde amagezi aga Katonda, yakola nnyo era yali yeefuga mu mulimu gwe.

"Buli kye mukola mukikole n'omutima gwammwe gwonna, ng'abakolera Mukama so si abantu." — Abakkolosaayi 3:23

Obunyiikivu bufuula ebirooto okuba amazima. Oyinza okuba n'ebiruubirirwa ebinene, naye awatali kufuba kwa buli lunaku, bisigala kwegomba kwokka. Nga ebirime bwe bitakula mu kiro kimu, obuwanguzi bwetaagisa ekiseera, obugumiikiriza, n'okwefuga.

Okwefuga Kye Ki?

Okwefuga bwe busobozi bw'okwefuga okukola ekituufu, ne bwe kiba kizibu. Kitegeeza okusoma ng'osinziira okwagala okwebaka, okumaliriza emirimu gy'awaka nga tonnaba kuzannya mupiira, n'okutuukiriza ebisuubizo byo. Okwefuga lwe lutindo oluva ku biruubirirwa okutuuka ku kubituukiriza.

"Okukangavvulwa kwonna mu biro ebya kaakano tekufaanana nga kwa ssanyu, wabula kwa bulumi; naye oluvannyuma kuleetera abo abakuyigirizibwamu ebibala eby'obutuukirivu n'emirembe." — Abaebbulaniya 12:11

Lowooza ku muddusi. Embagirawo ng'empaka tezinnatuuka, agolokoka mu makya okwetendeka. Alya emmere entuufu, awummula obulungi, era yeewala ebimutataaganya. Obuwanguzi bwe ku lunaku olw'empaka businziira ku kwefuga kwe yamala emyezi mingi ng'akikola. Kye kimu ne mu by'okusoma ne mu bulamu. Omuyizi eyeefuga talinda kutuusa kiro ekisembayo nga tannaba kutandika kusoma. Ateekateeka, ne yeetegeka, era n'asigala nga tasalako.

Bayibuli Bw'ayogera ku Bunyiikivu

Bayibuli ejjudde okuzzibwamu amaanyi okukola ennyo. Engero 6:6-8 wagamba nti: "Yigira ku biwuka, mugayaavu ggwe; fumiitiriza engeri gye bikolamu obiyigireko! Tebirina mukulembeze, mukungu oba mufuzi yenna abikulembera, kyokka byekuŋŋaanyiza emmere mu biseera eby'amakungula, ne bitereka emmere mu biseera ebituufu mu mwaka." Akawuka akatono kayigiriza essomo eddene. Kakola nnyo ne bwe wataba muntu akalaba.

Yesu bwe yagera olugero lwa ttalanta (Matayo 25:14-30), yatendereza abaddu abaakola n'obunyiikivu ne bongeza kye baaweebwa. Omuddu omugayaavu eyaziika ttalanta ye n'agifiirwa. Essomo litegeerekeka: Katonda atusuubira okukozesa n'okukuza ebirabo by'atateeka mu ffe.

Ekyokulabirako: Okwefuga kwa Dr. Ben Carson

Abaana abalala nga balaba tterevi, Ben Carson yasoma ebitabo. Yasoma ssaayansi era n'aloota okuba omusawo ne bwe baamusekereranga. Yagamba nti: "Ng'oyita mu kukola ennyo, okugumiikiriza, n'okukkiriza mu Katonda, oyinza okutuukiriza ebirooto byo." Obulamu bwe butuyigiriza nti okwefuga kwa maanyi okusinga ekirabo eky'obuzaaliranwa. Oyinza obutaba muyizi asinga okuba n'ebirabo mu kibiina kyo, naye n'obunyiikivu, oyinza okusukka ennyo abo abeesiga busobozi bwokka.

Ekyokulabirako: Okwekaliriza kwa Stephen Kiprotich

Stephen Kiprotich teyawangula maratoni ya Olimpiki lwa mukisa. Obulamu bwe obwa buli lunaku bwajjula okwefuga. Yaddukanga mu makya ennyo ng'enjuba tennavaayo. Yeegenderezanga ky'alya. Yeetendekanga ne bwe yabanga akooye, era teyaganya nsonga za kwekwasa kumuziyiza. Bwe yayimirira ku ntebe y'ekitiibwa eya Olimpiki ng'akutte bendera ya Uganda, ensi yalaba bbanga ttono lyokka ery'obuwanguzi. Emabega w'obuwanguzi obwo waaliwo emyaka mingi egy'okwefuga okutalabika. Obuwanguzi emirundi mingi bulabika mu lujjudde, naye okwetegeka kubaawo mu kyama.

Empisa Ennungi ez'Okusoma

Teekawo enteekateeka y'obudde. Teekateeka olunaku lwo era ogabe obudde obw'enjawulo ku kusoma, okuwummula, n'okwesanyusaamu. Tosomanga bw'owulira okusoma kwokka. Kiteekateeke n'obwegendereza.

Ddamu okwekenneenya buli lunaku. Oluvannyuma lw'okusoma mu kibiina, yita mu bye wawandiika nga bikyali biggya mu birowoozo. Ne dakiika 30 ez'okwekenneenya buli lunaku ziyinza okuleeta enjawulo ennene.

Buuza ebibuuzo. Abayizi abanyiikivu baagala okumanya. Bw'oba totegeera kintu, buuza omusomesa wo oba mu ye gw'osoma naye.

Kozesa obulungi enkya zo. Makya ennyo emirundi mingi ge budde obusinga obulungi okusaba, okusoma Bayibuli, n'okusoma. Obwongo bwo buba obuggya era ebikutataaganya biba bitono.

Wummulangako. Kola nnyo, naye era owummule. Ne Katonda yawummula ku lunaku olw'omusanvu. Beeranga munywevu mu bikolwa okusinga okusoma buteesateesa nga ebibuuzo binaatera okutuuka.

Saba nga tonnaba kusoma ne bw'omaliriza okusoma. Saba Omwoyo Omutukuvu akuyambe okutegeera. Katonda afaayo ku kuyiga kwo n'okusinga bw'ofaayo ggwe.

Okwenkanyankanya Ebyessomero n'Obulamu

Abayizi bangi mu Uganda balina obuvunaanyizibwa obulala ng'oggyeeko essomero, gamba ng'okuyamba mu mirimu gy'awaka, okukima amazzi, okufumba, oba okukola emirimu egy'akaseera. Obunyiikivu tekitegeeza kunyooma buvunaanyizibwa buno. Kitegeeza okuyiga okubwenkanyankanya n'amagezi.

Teekateeka obudde bwo osobole okutuukiriza obuvunaanyizibwa bw'omu maka ate era n'ossaayo omwoyo ku by'essomero. Bayibuli agamba nti, "Buli mulimu ogukolebwa n'amaanyi gubaako amagoba, naye okwogera obwogezi kireeta bwavu bwokka." (Engero 14:23) Weewale okwemulugunya oba okwegeraageranya n'abalala abalina obudde obw'eddembe obungi. Kozesa obulungi obudde bwo. Oluusi ne dakiika 30 ez'okusoma nga wessizeeko omwoyo ziyinza okutuukiriza ebisinga essaawa nnyingi ez'okusoma nga otataaganyizibwa.

Okuwangula Obugayaavu n'Ensonga z'Okwekwasa

Obugayaavu emirundi mingi bujja nga bwekwese mu kiwummulo. Bwogerera mu kaama nti: "Osaanidde okuwummulako." Oba nti: "Oyinza okukikola enkya." Oba nti: "Buli omu omulala awummula." Naye obugayaavu bubba ebiseera byo eby'omu maaso, ensonga entono emu ku lulala.

"Otulo otutonotono, n'okusumagira akatono, n'okufunya emikono okuwummulako, obwavu bulikutuukako ng'omutemu." — Engero 6:10-11

Eky'okukola si kwewulira musango, wabula okutwala ebigere ebitono era ebinywevu eby'obukolwa. Tandika emirimu gy'awaka. Ddamu okwekenneenya essomo limu. Soma essuula emu. Bw'otandika, amaanyi geeyongera. Jjukira: okwefuga kutandika n'okusalawo kumu okutono.

Ekyokulabirako: Okwefuga kwa Danyeri

Danyeri yali muvubuka eyatwalibwa mu buwaŋŋanguse mu Babulooni. Ne mu nsi ey'obugwira, yasigala mwesigwa era nga yeefuga. Yagaana okulya emmere ya kabaka eyandimwonoonyesezza, era yasoma n'obwegendereza obungi. Bayibuli agamba nti: "Buli nsonga ey'amagezi n'ey'okutegeera kabaka gye yababuuzanga, baali bagitegeera emirundi kkumi okusinga abasawo n'abafumu bonna, mu bwakabaka bwe bwonna." (Danyeri 1:20)

Obuwanguzi bwa Danyeri bwava mu kugatta kwe okw'okukkiriza, obwesimbu, n'okukola ennyo. Yasabanga bulijjo, yasoma n'obunyiikivu, era yawa Katonda ekitiibwa ng'ayita mu kwefuga kwe. Omwoyo ogwo gwe gumu ogw'obulungi guyinza okukuyimusa wonna w'oli.

Okukozesa Obudde: Ekisumuluzo eky'Okwefuga

Katonda awa buli muntu essaawa 24 ze zimu mu lunaku, naye si buli muntu azikozesa mu ngeri y'emu. Abayizi ab'amagezi batwala obudde ng'ekirabo.

"Otuyigirize okutegeeranga obulungi ennaku zaffe, tulyoke tubeere n'omutima ogw'amagezi." — Zabbuli 90:12

Ssaawo ebikulu okusooka. Kola ebisooka okusooka: emirimu gy'awaka nga tonnazannya, n'okusaba nga tonnaba kukozesa mikutu gy'empuliziganya. Weewale ebifuja obudde ng'okwogera obwogezi okungi oba okuwewera essimu ekiseera kyonna. Weetegeke mu maaso. Longoosa akkero ako ekiro ekyasooka olyoke owonye okweraliikirira mu makya. Era owummule obulungi. Ebaka mu budde okusobola okugolokoka ng'ozzeemu amaanyi. Okwefuga era kitegeeza okuwummula obulungi.

Ekyokulabirako: Wangari Maathai

Wangari Maathai ow'e Kenya yayolekagana n'ebizibu bingi ng'akyali muwala muto: obwavu, emikisa emitono eri abawala, n'okuwakanyizibwa bwe yayogerera obutonde bw'ensi. Naye yasoma nnyo, n'afuuka omusayansi, era oluvannyuma n'afuuka omukazi Omuwafirika owaasooka okufuna Ekirabo kya Nobel eky'Emirembe. Yali agamba nti: "Gy'okoma okwambuka waggulu, gy'okoma abantu okuba abatono, kubanga si buli muntu ayagala okwambuka." Yongera okwambuka, ekigere kimu ku kirala.

Okufumiitiriza

• Okozesa otya obudde bwo buli lunaku?
• Oli munywevu mu by'okusoma byo ne mu buvunaanyizibwa bwo?
• Mpisa ki entono z'oyinza okuzimba wiiki eno okufuuka omunyiikivu okusingawo?

Okusaba

Mukama, nnyamba okuba omunyiikivu mu by'okusoma byange era nga neefuga mu bulamu bwange. Njigiriza okukozesa obudde bwange n'amagezi era okukola n'obulungi mu buli kye nkola. Nsonyiwa olw'ebiseera bye nnabeeranga omugayaavu oba atafaayo. Njjuza amaanyi n'okwekaliriza, ndyoke ndeete ekitiibwa eri erinnya lyo. Mu linnya lya Yesu, Amiina.