Ebbaluwa za Ignatius n’Emboozi y’Obulamu Bwe
Yasalirwa Omusango gw’Ensolo Enkambwe

Essuula 2 · eddakiika 3 ez’okusoma · eddakiika 4 ez’okuwuliriza

Yasalirwa Omusango gw’Ensolo Enkambwe

Tetumanyi bulungi engeri gye kyatandikamu. Okukwatibwa kwa Ignatius tekwalekawo lipoota, wadde ebyawandiikibwa mu kuwozesa, wadde olukalala lw’emisango lwe tuyinza okusoma leero. Kye tumanyi ye nkomerero, kubanga yennyini atubuulira: yali asaliddwa omusango, era yali atwalibwa e Rooma okufiirayo. Yali wa kusuulibwa eri ensolo enkambwe.

Kino kyabaawo mu mirembe gya kabaka Trajan, eyafuga okuva ku nkomerero y’ekyasa ekyasooka okutuuka mu kyasa eky’okubiri. Ennono egamba nti Ignatius yafa mu mwaka nga AD 108. Kirungi okwogera amazima nti omwaka ogwo tegukakasiddwa — ebbaluwa kumpi ze zokka ze tulina ezaawandiikibwa mu kiseera ekyo, era emu yokka ku zo y’eriko ennaku z’omwezi, nga tewali mwaka. Abanoonyereza abamu bawakanye nti yafa luvannyuma, wadde emyaka amakumi egiddirira, mu kyasa eky’okubiri. Okubala okw’ennono okwa nga AD 108, ku mirembe gya Trajan, kwe kitabo kino kye kijja okugoberera; naye omusomi asaanye okumanya nti ettaka eryo si ggumu nga omuwendo gumu ogwogerwa n’obukakafu bwe gwandiraze.

Ebbaluwa kye ziri, ne kye zitali

Wano we tusisinkana ekintu eky’ekyewuunyo ekisobozesa ekitabo kino okubaawo. Kumpi byonna bye tumanyi ku Ignatius biva wa Ignatius yennyini. Ebbaluwa omusanvu ze yawandiika ng’ali mu kkubo e Rooma ze nsibuko enkulu ey’obulamu bwe, ey’endowooza ze, n’ey’okufa kwe. Abawandiisi ab’oluvannyuma bongerako katono — Polukaapu, eyali amumanyi; Irenaeus ne Origen ne Eusebius, abajja oluvannyuma — naye eddoboozi eddamu lye lirye, nga likuumibwa mu mpapula zino entono ze yawandiika ng’asaliddwa omusango gw’okufa.

Mu byasa ebyayitawo, ebbaluwa endala zeegatta ku linnya lye: enkyusa empanvu ez’ebbaluwa entuufu ezaagaziyizibwa n’ebigambo ebyayongerwamu, n’ebbaluwa enjingirire ez’oluvannyuma ze yali tawandiikangako. Okunoonyereza okw’obwegendereza kwawula entuufu ku z’obulimba, era abanoonyereza ab’omulembe guno bakkiriziganya ku bbaluwa omusanvu ez’amazima eziddirira mu kitabo kino. Ignatius bw’ayogera mu mpapula zino, ddala ye.

N’olwekyo tetuyinza kunnyonnyola kukwatibwa kwe ng’ekifaananyi ekiri mu maaso gaffe. Tetulina basirikale ku mulyango, ebigambo by’omulamuzi, wadde ekibiina ky’abantu mu kibangirizi. Waliwo ebyafaayo eby’oluvannyuma ebinyumirwa ebikwata ku kufa kwe ng’omujulizi, naye ebibirimu tebikakafu era bingi ku byo birabika nga byayongerwamu emikono egy’oluvannyuma, era tetujja kubyambaza ng’amazima. Kye tuyinza okwogera kye yennyini kye atulaga mu buwandiike bwe — era ekyo, nga bwe kirabika, kingi nnyo.

Omusango ogwategeeza Rooma

Lowooza ku ekyo omusango gwe kye gwali gwetaagisa ddala. Okusuulibwa eri ensolo enkambwe kyali kyerolerwa mu lujjudde, era Rooma kye kifo we baategekeranga ebyerolerwa ebisinga obunene. Omuntu asaliddwa omusango ng’ava mu ssaza ng’ono Ignatius yali ayinza okusindikibwa olugendo oluwanvu okutuuka mu kibuga ekikulu okufiira mu maaso g’ebibiina by’abantu. Eyo y’ensonga lwaki kino si byafaayo by’omusajja eyattibwa mu kasirise mu kibuga kye. Ekibonerezo kye kyali lugendo — mayiro bikumi na bikumi ku lukalu, ng’akuumibwa abasirikale, okuva mu Siriya ng’ayita mu Asiya Entono n’okweyongerayo ku Italiya n’ekisaawe.

Yali nteekateeka ya bukambwe, era Ignatius ekyo yali akimanyi. Kyokka olugendo luno oluwanvu olw’okufa lwennyini lwe lwawa ekkanisa ebbaluwa ze. Singa yattirwa mu Antiyokiya, oboolyawo tetwandibadde na kintu kyonna kye yawandiika n’omukono gwe. Wabula yamala wiiki eziwerako ku luguudo, ng’ayimirira mu kibuga ku kibuga, ng’asisinkana Abakristaayo abajjanga okumulaba, era mu biseera ebyo eby’okuwummula, yawandiika.

Ekisinga okwewuunyisa y’engeri gye yategeeramu omusango gwe. Teyawandiika ng’omusajja awalulwa okutuusibwa ku nkomerero ye nga tayagala, ng’awakanya oba ng’aggwamu essuubi. Yawandiika ng’omusajja eyali azudde mu kusalirwa omusango kwe ekirabo eky’ekyewuunyo. Okutwalibwa e Rooma okufa, gy’ali, kwali kutwalibwa eri Kristo. Enjegere tezaamuwuliza nga kuwangulwa. Mu ssuula eziddako ojja kumuwulira ng’ayogera ebintu ebyewuunyisa ku zo — nti yali tayagala mikwano gye kumunyaga ekyo ekyali kimulindiridde ku nkomerero y’olugendo.

Okukakasa okwo kwe kwe, kwe yafuna mu kiseera kye ye, era tetusaanye kukufuula etteeka eri buli muntu. Naye kye kisumuluzo ky’ebyo byonna bye yawandiika ng’ali mu kkubo. Omusajja yali atwalibwa ng’asomoka ensi okuliibwa ensolo enkambwe, n’atuula, emirundi n’emirundi, okuwandiika ebbaluwa ezitakwata ku kutya kwe, wabula ku bumu bw’ekkanisa, ku mazima ga Kristo, ne ku ssuubi eryamuteekebwa mu maaso. Olugendo olw’e Rooma lwe tugenda okutambulako kaakano.

Ekyayita Ekiddako