Obuwulize n’Obulamu

“Mu kifo kino Mukama we yabaweera ekiragiro kino n’etteeka, era n’abagezesa ng’agamba nti, Singa muwuliriza eddoboozi lya Mukama Katonda wammwe n’obwegendereza, ne mukola ebyo by’alaba nga bituufu, ne mussaayo omwoyo ku biragiro bye, era ne mugondera amateeka ge, sigenda kubaleetako ndwadde n’emu, ng’ezo ze naleetera Abamisiri, kubanga nze Mukama, nze mbawonya endwadde zammwe” (Okuva 15:25, 26).

Mukama yawa abantu be etteeka lino nga bali e Mala. Isirayiri baali baakasumululwa okuva ku kikoligo kya Misiri, okukkiriza kwabwe ne kugezesebwa mu ddungu ku mazzi ag’e Mala. Mukama bwe yamala okufuula amazzi agakaawa okuba amalungi, n’alyoka asuubiza nti tajja kuleeta ku baana ba Isirayiri ndwadde n’emu ku ezo ze yaleetera Abamisiri, kasita banaamugonderanga. Baali bayinza okusisinkana ebigezo ebirala: oluusi baali bayinza okubulwa emmere n’amazzi, ne basanga n’akabi ak’amaanyi; ebyo byonna byali biyinza okubatuukako newaakubadde nga bawulize, naye obulwadde bwali tebulina kubakwatako. Mu nsi ekyali wansi w’obuyinza bwa Setaani, baali bayinza okulumbibwa ebitabaala ebiva ebweru, naye emibiri gyabwe tegyandinyigiriziddwa bulwadde, kubanga Katonda yali abununudde mu bwo. Kale teyali agambye nti, “Singa muwuliriza eddoboozi lya Mukama Katonda wammwe n’obwegendereza... sigenda kubaleetako ndwadde n’emu, ng’ezo ze naleetera Abamisiri, kubanga nze Mukama, nze mbawonya endwadde zammwe”? Era awalala agamba nti, “Oweerezanga Mukama Katonda wo, ... Ndiggyawo endwadde mu mmwe” (Okuva 23:25; soma ne Ebyabaleevi 26:14,16; Ekyamateeka Olwokubiri 7:15, 23; 28:15—61).

Kino kitusika okussaayo omwoyo ku mazima ag’omugaso ogusingayo: enkolagana ey’okumpi ennyo eriwo wakati w’obuwulize n’obulamu, wakati w’okutukuzibwa, bwe bulamu bw’emmeeme, n’okuwonya kwa Katonda okukakasa obulamu bw’omubiri— byombi biri mu bulokozi obuva eri Katonda. Kisaanye okwetegerezebwa nti mu nnimi eziwerako ebigambo bino ebisatu, obulokozi, okuwonya n’okutukuzibwa, biva ku kikolo kimu era bitwala ekirowoozo kye kimu ekikulu. (Ng’ekyokulabirako, mu Lugirimaani: Heil, obulokozi; Heilung, okuwonya; Heilichung, okutukuzibwa.) Obulokozi bwe bununuzi Omulokozi bwe yatufunira; obulamu bwe bulokozi bw’omubiri, nabwo obututuukako okuva eri Omuwonya ow’obwakatonda; ate ekisembayo, okutukuzibwa kutujjukiza nti obulokozi obw’amazima n’obulamu obw’amazima kwe kuba abatukuvu nga Katonda bw’ali omutukuvu. Bwe kityo, Yesu ddala ye Mulokozi w’abantu be ng’awa omubiri obulamu n’emmeeme okutukuzibwa. Ekyawandiikibwa kyaffe kyogera lwatu ku nkolagana eriwo wakati w’obulamu obutukuvu n’okuwonyezebwa kw’omubiri. Ebigambo ebikikakasa birabika ng’ebyakubisibwamu mu bugenderevu: “Singa muwuliriza eddoboozi lya Mukama Katonda wammwe n’obwegendereza.., ne mukola ebyo by’alaba nga bituufu.., ne mussaayo omwoyo ku biragiro bye... era ne mugondera amateeka ge, sigenda kubaleetako ndwadde n’emu.”

Wano we tufunira ekisumuluzo ky’obuwulize bwonna obw’amazima n’obutukuvu bwonna. Emirundi mingi tulowooza nti tumanyi bulungi Katonda by’ayagala ebibikkuliddwa mu Kigambo kye; naye lwaki okumanya kuno tekuzaala buwulize? Kiri bwe kityo kubanga okusobola okugondera, tulina okusooka okuwuliriza. “Singa muwuliriza eddoboozi lya Mukama Katonda wammwe n’obwegendereza.., ne mussaayo omwoyo... .” Kasita Katonda by’ayagala bintuukako nga biyita mu ddoboozi ly’omuntu, oba mu kusoma ekitabo, biyinza okuba n’amaanyi matono gye ndi; naye bwe nnyingira mu kussa ekimu ne Katonda butereevu, ne mpuliriza eddoboozi lye, ekiragiro kye kifuna obulamu n’amaanyi agansobozesa okukituukiriza. Kristo ye Kigambo ekiramu, era Omwoyo Omutukuvu lye ddoboozi lye. Okuwuliriza eddoboozi lye kitegeeza okulekera ddala okwagala kwaffe n’amagezi gaffe, n’okuziba amatu eri buli ddoboozi eddala, tuleme kulindirira kulungamizibwa kulala kwonna wabula okw’Omwoyo Omutukuvu. Omuntu eyanunulibwa afaanana ng’omuddu oba omwana, eyeetaaga okulungamizibwa; amanyi nti wa Katonda yenna, era nti ekiri mu ye kyonna, omwoyo, emmeeme n’omubiri, kisaanye okugulumiza Katonda.

Naye era amanyi bulungi nti kino kisukkiridde amaanyi ge, era nti yeetaaga okufuna, buli ssaawa, okulungamizibwa kw’ayetaaga. Amanyi era nti ekiragiro kya Katonda, kasita kiba nga kiwandiike kifu gy’ali, tekisobola kumuwa maanyi na magezi, era nti mu kuwuliriza n’obwegendereza mwokka mw’alifunira amaanyi g’ayagala; n’olwekyo awuliriza, era bw’atyo n’ayiga okukwata amateeka ga Katonda. Obulamu buno obw’okuwuliriza n’okukola, obw’okwefiiriza n’okukomererwa, bwe bulamu obutukuvu. Mukama atututuusaamu okusooka ng’ayita mu bulwadde, n’atutegeeza kye tubulwa, ate oluvannyuma ng’ayita mu kuwonya okuyita emmeeme mu bulamu buno obw’okuwulirizanga eddoboozi lya Katonda obutayosa.

Abakristaayo abasinga obungi tebalaba mu kuwonya kwa Katonda kirala kyonna wabula omukisa gw’omubiri ogw’akaseera obuseera, so nga mu kisuubizo kya Katonda waffe omutukuvu, ekigendererwa kyakwo kwe kutufuula abatukuvu. Okuyitibwa eri obutukuvu kweyongera buli lunaku okuwulirwa mu Kkanisa n’amaanyi n’obulambulukufu. Abakkiriza beeyongera bungi okutegeera nti Katonda ayagala bafaanane Kristo; era Mukama atandise nate okukozesa amaanyi ge ag’okuwonya, ng’ayagala okutulaga nti ne mu nnaku zaffe zino, Omutukuvu wa Isirayiri akyali oyo agamba nti, “nze Mukama, nze mbawonya endwadde zammwe,” era nti ky’ayagala kwe kukuuma abantu be mu bulamu bw’omubiri ne mu buwulize.

Oyo anoonya okuwonyezebwa okuva eri Mukama, akufune n’essanyu. Si buwulize bwa mateeka bw’asabibwa, obuwulize obwesigama ku maanyi ge ku bubwe. Nedda; wabula Katonda amusaba okwewaayo ng’omwana omuto, n’okussaayo omwoyo okuwuliriza era n’okukkiriza okukulemberwa. Kino Katonda ky’amusuubiramu; era okuwonyezebwa kw’omubiri kujja kuva mu kukkiriza kuno okw’omwana omuto, kubanga Mukama ajja kwebikkulira gy’ali ng’Omulokozi ow’amaanyi awonya omubiri era atukuza emmeeme.