Ekifananyi kya William Booth

Ebyafaayo n'ebitabo bya William Booth

1829–1912·1 ekitabo

Okuvvuunula kwa AI — kulindirira okukebera kw’omuzaaliranwa

Katonda ajja kufuna byonna ebiri mu William Booth.
Tandika ne Obulongoofu bw’Omutima Emirimu gyonna · eddakiika 38 ez’okusoma

William Booth yazaalibwa nga 10 Apuli 1829 mu Sneinton, ku lubalama lwa Nottingham, nga ye mwana ow'okubiri owa Samuel Booth, omuweesi w'emisumaali era omuzimbi, ne Mary Moss. Kitaawe yali amaze okumanya obugagga obutono, naye eby'obusuubuzi ne bimugwako, era omulenzi yakulira ng'atunuulira amaka nga geeyongera mpolampola okugwa mu bwetaavu. William bwe yali aweza emyaka kkumi n'esatu, kitaawe—nga tasobola kumusigaza mu ssomero—yamuwaayo okuyigirira ewa nannyini katale k'ebbanja. Samuel Booth yafa nga wayiseewo akaseera katono, mu Sebuttemba 1842, era William omuvubuka n'amala ennaku ze emabega w'omeeza gye abaavu baajjanga okuwanyisiganya ekyasembayo ku bintu byabwe olw'essiringi ntono. Yayiga mangu, era teyeerabira n'akatono, obwavu bwe bukola ku muntu. Katale k'ebbanja kaali, mu ngeri yaako, ennimiro ye ey'olubereberye ey'obuweereza.

Okukyusibwa n'Okuyitibwa

Emyaka ebiri mu buyigirize obwo, mu 1844, Booth yakyusibwa. Yali ayitidde mu Wesley Chapel, era ekiro kimu, ng'addayo eka ng'ayita mu nguudo za Nottingham okuva mu lukungaana, yatuuka ku kukakasa okunywevu nti tasobola nate kubeera kitundu kya Katonda ne kitundu kye ye. Ng'ennyinyonnyola ye bwe yali, ekifo ekyakyusa kyali okuzzaawo: yali afunye enkizo entono etaali ya bwesimbu mu nkolagana ye ey'obwana, era teyasobola kuwummula okutuusa lwe yakiraga bulungi. Okuva mu kubala okwo okw'omutima ne wazaalibwa okumalirira kwe yeetikka obulamu bwe bwonna—nti Katonda afune si kitundu kye wabula ye yenna.

Katonda ajja kufuna byonna ebiri mu William Booth.

— William Booth, ku kukyusibwa kwe, ng'aweza emyaka kkumi n'etaano

Sentensi eyo emu yafuuka ensigo ey'ebyo byonna ebyaddirira. Booth yali aweza emyaka kkumi n'etaano era nga talina kya kuwaayo okuggyako ye yennyini; yeewaayo kyereere. Omuliro ne gwakaayakana amangu ng'omubuulizi wa Kimesodisiti Omwamerika James Caughey bwe yajja e Nottingham. Enkuŋŋaana za Caughey ez'okuzuukusa emyoyo zaaleka akabonero akakulu ku muvubuka omukyusibwa, nga zimuzuukusaamu omugugu ogw'okulokola emyoyo gwe yandiyita oluvannyuma omugugu omunene ogw'obulamu bwe. Booth amangwago n'atandika okugukolerako. Awamu n'ekibinja ky'abakkiriza abavubuka yayita mu bitundu by'abaavu ng'agaba obupapula era ng'ayita abantu ku nkuŋŋaana z'okuzuukusa, era amangwago n'atandika okubuulira. Nga yeeyigiriza ye yennyini ekisingira ddala—okusoma kwe kwali kukomye ng'aweza emyaka kkumi n'esatu, era yayiga omulimu gwe ng'ayita mu kusoma okw'omululu, mu kwekenneenya Baibuli, ne mu kuyigirizibwa mu nkuŋŋaana za Kimesodisiti so si mu ssomero lya ddiini lyonna—yafuuka omubuulizi wa Kimesodisiti ow'ekitundu, ng'atwala enjiri mu bukubo obw'abaavu ennyo obwa Nottingham awamu ne mukwano gwe ow'oku lusegere Will Sansom. Bombi baatwalanga abalwadde n'abatamiivu mu kkanisa, ekintu ekyanyiiza abo abaali batudde ku ntebe ez'ekitiibwa. Sansom yafa olw'akafuba mu 1849, era Booth, obuyigirize bwe nga buggwaako era emirimu nga mitono, n'asengukira e London okunoonya emirimu. Eyo yanyiigira ensalo ennyimpi ezaaweebwa omubuulizi ow'obulijjo n'atandika okubuulira ebweru mu bbanga, ku Kennington Common ne mu nguudo, eri ebibiina ebimu ekkanisa bye zaali tezituukako.

Mu 1852, ku lunaku lwe olw'amazaalibwa olw'amakumi abiri mu esatu, yafuuka omusumba ow'ekiseera kyonna. Oluvannyuma lw'omwezi gumu yasisinkana Catherine Mumford, era mu ye yasangamu si mukyala kyokka wabula mukozi munne ow'okukakasa okw'ekitalo. Baayogeraganya mu wiiki ntono ne bafumbiriganwa nga 17 Juuni 1855. Catherine yakkiriza nti omukazi asobola okubuulira mu mazima nga bw'akola omusajja—okukakasa okwandikoze ku mutindo gwe baatandikawo—era yali ayenkanankana n'obunyiikivu bwa William n'obwongo obunywevu obw'eby'okutegeera Katonda. Abaana munaana ne babazaalirwa, era amaka ge baakola ne gafuuka ensigo y'omulimu gwennyini: abaana abamu ne bakula ne bafuuka abakulembeze mu mutimbagano, era omwana waabwe omukulu, Bramwell, yandisikidde kitaawe olunaku olumu ku mutwe gwagwo. Mu myaka gye mu Methodist New Connexion yeeyongera obutabeera na mirembe n'obusumba obwatereera mu kifo kimu; yayagala abaabula, si ekitabo ky'okubala. Mu 1861 yeeyawula okufuuka omuvunaanyi ow'enjiri ateeteekwa kkanisa.

Ekitundu ky'Ebuvanjuba bwa London n'Eggye

Akaseera akasalawo kaajja mu kitundu ky'ebuvanjuba bwa London mu 1865. Ng'abuulira mu weema eyasimbibwa ku malaalo ga Whitechapel, Booth yatunuulira ku mayumba g'omwenge n'ebibiina eby'abaayonoonefu n'awulira ng'azudde omulimu gw'obulamu bwe. Oyinza kugenda wa, yali ng'awulira, n'osanga abakaafiiri ng'abo, era luuwa awali obwetaavu obunene bwe butyo obw'okukola kwo? Yatandikawo Obuweereza obw'Ekikristaayo, era okumala emyaka kkumi n'esatu yakolera mu batamiivu, abaakuluusanya, n'abaagwa, ng'emirundi mingi addayo eka ng'akooye era ng'ayiwa omusaayi we ejjinja eryakasukibwa lyamukubira. Catherine yawandiika engeri gye yaddangayo eka “ng'atagala ekiro ku kiro” ng'engoye ze ziyulise. Obuweereza bwabuuliriranga mu butale, mu mayumba g'ebivvulu, ne mu nguudo enjeru—buli awaali abantu—era omulimu ne gusaasaana okuva ku kifo kimu okutuuka ku bingi.

Mu 1878, Booth bwe yali awandiisa alipoota eyayogera ku Buweereza nga “eggye ery'okwewaayo,” ekigambo ekyo ne kisangulwa era ekirala ne kiwandiikibwa mu kifo kyakyo: Eggye ery'Obulokozi. Okukyusibwa kw'ekigambo kimu ne kikyusa buli kimu. Booth yafuuka Jenerali waalyo; abakozi be ne batwala ebifo eby'obuserikale nga bakungu n'abaserikale, ne bambala yunifoomu, ne batambulira emabega w'ebidongo eby'ekikomo, ne bateeka ebigambo eby'Ekikristaayo ku nnyimba ez'omu mayumba g'omwenge. Kyali kiteekeddwateekeddwa okutuuka ku bantu ekkanisa ey'ekitiibwa gye teyandisobodde, era ne kikola. Ku nkomerero y'obulamu bwa Booth Eggye lyali likola mu mawanga amakumi ataano mu munaana.

Era Eggye teryali mulimu gwa kubuulira gwokka. Mu 1890 Booth yafulumya In Darkest England and the Way Out, ekiwandiiko ekyatundibwa nnyo ekyateekawo omusingi gw'omulimu omunene ogw'embeera z'abantu ogw'Eggye: obuddukiro eri abataliiko maka, ebisaakaate by'ennimiro abatalina mirimu gye baayinza okukolera, obujjanjabi eri abaasibibwa omwenge, amaka eri abasibe abaateebwa n'eri abakazi ekiseera kye baayita “abaagwa,” ebikoni by'omuceere, obuyambi obw'amateeka, wooteeri z'obujjanjabi. Ekitabo kyayamba okukyusa endowooza y'abantu ku bwavu bwennyini era ne kireka akabonero ku mitimbagano egyaddirira egy'enkyukakyuka mu mbeera z'abantu. Yaddukanya ekkolero ery'ebisiki ng'asasula empeera ez'obwenkanya wansi w'omugambo “Ettaala mu Bungereza obusingira ddala okuba enzikiza.” Yagaana okwawula okulokola emyoyo n'okuliisa emibiri, era ekyo yakyogera mu bigambo Eggye bye literabira:

Toyinza kwokya mitima gy'abantu n'okwagala kwa Katonda bwe baba n'olubuto olwereere n'ebigere ebinnyogovu.

— William Booth

Okugezesebwa n'Ennaku

Omuwendo gwakyo gwali gwa mazima. Mu kitundu ekinene eky'obulamu bwalyo obw'olubereberye Eggye ery'Obulokozi lyaziyizibwa n'obukambwe. Eby'obusuubuzi bw'omwenge, ebyatiisibwa okuziyiza kwa Booth, byassaayo ssente ne bikubiriza ekyayitibwa Eggye ery'Amagumba, eryamenya ennyiriri z'Eggye ery'Obulokozi n'enkonde n'amayinja; mu 1882 kyokka, abantu 662 ab'Eggye ery'Obulokozi baalumbibwa, mu bo nga mwe muli abakazi 251 n'abaana 23. Ebitongole by'amawulire byajerega Booth nga mulimba, nga bijerega yunifoomu, ebidongo eby'ekikomo, n'okubuulira mu nguudo ng'eby'omuzannyo obw'obuwemu; abalala baawaayiriza omutimbagano nga gulina enneewulira ennyingi ennyo era nga gwerabya nnyo. Lord Shaftesbury yamuyita “Omulabe wa Kristo.” Abamu mu maka ge yennyini ne bamukyawukirako, era emirembe egyaddirira ne gimuvunaana okuddukanya Eggye ng'olulyo olulangira. Booth yasigala anywevu mu kukakasa kwe nti enkola ezo ze zokka ezaali eziyinza okutuuka ku bantu abataali bagenda kuyingira kkanisa, era yayolekera okulumbibwa nga bwe yayolekera buli kimu—ng'afukamidde amaviivi ge, oluvannyuma n'addamu okuyimirira ku bigere bye.

Ekikonye ekyasinga obuzito kyali okufa kwa Catherine olw'okookolo mu 1890, oluvannyuma lw'emyaka amakumi asatu mu etaano egy'omulimu ogugabanyize. Yamuziika, n'atwala omulimu gwe, n'ayongerayo.

Ebigambo bya Booth ye yennyini bibeerawo si mu bigambo ebyanyumizibwa byokka wabula mu bitabo ebitono bye yawandiikira abantu be. Mu Purity of Heart, olukalala lw'ebbaluwa ez'obweru eziwaliriza abaserikale be okulaga ku butukuvu, eddoboozi lye ery'obusumba tewali kulirwana—liweweevu, litereevu, era ng'lisindika bulijjo okulaga ku ntebe ey'okusaasira.

Katonda ye atukuza Omutima. Onoomuleka akole omulimu ogwo?

— William Booth, Purity of Heart

Ekitabo kye kimu kikomekkereza ebbaluwa ezisukka ku emu si na mpaka wabula n'okuyita okufukamira:

Owange, nkwegayirira ofukamire wano kaakano osabe Katonda afuule buli omu ku mmwe omuyonjo, olw'Amaanyi g'Omwoyo Omutukuvu, ng'ayita mu Musaayi gw'Omwana gw'Endiga.

— William Booth, Purity of Heart

Olutalo Olusembayo

Obukadde tebwamuwimba mendo. Nga muzibe w'eriiso limu era n'eddala nga lifuluka, yeetooloola Bungereza ng'abuulira ng'ali mu mmotoka etaliiko kasolya eri ebibiina mu bibuga ne mu byalo. Mu 1902 yali mu kufuula kwa Edward VII; mu 1906 Oxford n'emuwa diguli ey'ekitiibwa era Ekibuga London ne kimufuula omutuuze ow'eddembe—omuntu omu gwe gweneene eyali avumiddwa nga mulimba kati ng'asembezebwa bakabaka. Emyezi esatu nga tannafa, mu Royal Albert Hall nga 9 Maayi 1912, Jenerali omukadde n'ayimirira okuwa okwogera kwe okulangibwa okusembayo. Abaaliwo baamuwulira ng'alayira, nga bwe yali alayidde ng'aweza emyaka kkumi n'etaano, obuteekomya kintu kyonna: Ng'abakazi bakaaba, nga bwe bakola kaakano, nnaalwana; ng'abaana balumwa enjala, nga bwe bali kaakano, nnaalwana… nnaalwana okutuusa ku nkomerero ddala.

William Booth “yayimusibwa okugenda mu Kitiibwa”—ekigambo ky'Eggye ku kufa kw'omuserikale—nga 20 Agusito 1912, mu Hadley Wood, ng'aweza emyaka kinaana mu esatu. Omulambo gwe gwagalamira mu kitiibwa okumala ennaku ssatu mu Clapton Congress Hall, abantu 150,000 gye baayita nga bamulaba. Abantu emitwalo ana baaliwo mu maziiko ge, Namasole Mary nga mwe mwali, era olulyo ne lutambula emabega w'abaserikale omutwalo gumu ab'Eggye ery'Obulokozi abaali mu yunifoomu n'ebidongo eby'ekikomo amakumi ana. Kabaka George V yawandiika nti “eggwanga lifiiriddwa omutegeka omukulu era abaavu ne bafiirwa mukwano ow'omutima gwonna era ow'amazima.” Yaziikibwa ku lubalama lwa Catherine mu Malaalo ga Abney Park.

Obubaka bwe obusembayo eri Eggye lye kigambibwa nti bwali kigambo kimu kyokka—“Abalala.”—era tewali kigambo kirala kirungi ekisingawo okutereeza obulamu obwo. Eggye lye yaleka emabega likyalwanira ku mbuga zaalyo zombi mu kiseera kimu: obuddukiro eri abataliiko maka n'obuyambi mu bulabe, amalwaliro n'ebifo by'obujjanjabi, ebifo eby'okuwonya abaasibibwa ebiragalalagala, amasomero n'entegeka z'ebitundu, byonna nga bitwalibwa mu maaso mu kukakasa nti enjiri erina okukyusa emitima n'ebitundu byombi. Yali atandise nga talina kintu okuggyako okumalirira kw'omutima gwonna okw'omulenzi nti Katonda afune byonna ebyali mu ye. Yakomekkereza ng'akiwaddeyo—era ng'akwasizza abaavu b'ensi eggye eryakyalwana. Obusika bwe si kya nnono bifo n'ebidongo n'enkufiira, wabula okukakasa okw'enjiri okunywevu okuli wansi waabyo: nti tewali mwoyo oguba gugenze wala nnyo eri Katonda, era tewali kwagala kwa Kristo okuba okwa mazima okutakkiriza kukutama okutuuka mu lusalosalo okukukakasa.