Ebyafaayo bya George Müller

George Müller ajjukirwa, mu myaka ekikumi n'okusingawo kasookedde afa, okusinga ng'omusajja eyaliisa abaana bamulekwa enkumi n'enkumi nga tewali mulundi n'ogumu gwe yasabako omuntu ssente. Naye ekisinga okwewuunyisa kwe kumanya lwaki yakikola. Yayagala okuleka emabega we eky'okuddamu ekirabika ku kibuuzo ekiteganya buli mutima ogweraliikirira: Katonda akyawulira okusaba? Yassa obulamu bwe bwonna, n'obulamu bw'abaana omutwalo, ku kukkiriza nti awulira — era n'akuuma ebitabo by'ebibalo okukikakasa.

Yazaalibwa nga September 27, 1805, e Kroppenstedt, okumpi ne Halberstadt, mu bwakabaka bwa Prussia, nga mutabani w'omusolooza w'omusolo. Kyandibadde kirungi okugamba nti yali mwana atya Katonda. Teyali bw'atyo. Ng'ebyafaayo bye ye kennyini eby'obwesimbu bwe biraga, yali mulimba era mubbi kumpi nga bwe yasooka okwogera, ng'abba ne ku ssente za gavumenti kitaawe ze yali alagiddwa okusolooza. Yanywanga omwenge, yazannyanga zzaala, yasaasaanya buli kye yasobola okufuna, era yali mugezi okumala okukweka ebisinga obungi. Ng'aweza emyaka kkumi n'omukaaga, ssente ze bwe zaggwaawo ng'ali mu wooteeri, n'akwatibwa olw'obukumpanya n'amala wiiki nnyingi mu kkomera e Wolfenbüttel, kitaawe nga tannasasula kumuggya — oluvannyuma n'amukuba embooko, n'amuzzaayo mu kusoma kwe.

Olukuŋŋaana lw'Okusaba e Halle

Kitaawe ng'amuteekeddewo obulamu obw'emirembe obw'omusumba wa Lutheran, Müller yayingira mu Ttendekero Ekkulu ery'e Halle okusoma eby'obwakatonda ng'omunda we temuli ddiini yonna okuggyako okwegomba ekitiibwa n'okwesanyusa. Awo, ku lw'omukaaga olumu wakati mu November 1825, mukwano gwe ayitibwa Beta n'ayogera nti yali agenda mu lukuŋŋaana lutono mu nnyumba y'omuntu, abantu gye baasomeranga Bayibuli, ne bayimba, ne basaba. Müller, ng'ayagala okumanya era ng'atateredde, n'asaba agende naye. Ekyo kye yasanga mu kisenge ekyo ekyangu kyamumenya. Omusajja n'afukamira n'asaba busabi. “Nnali sirabangako muntu yenna ng'afukamidde,” Müller bwe yawandiika oluvannyuma, era ye yennyini yali tannafukamira kusaba. Ekiro ekyo n'addayo eka ng'omuntu akyusiddwa, wadde nga teyandisobodde kunnyonnyola bulungi engeri gye kyaliko. Yali aweza emyaka abiri, era okuva ku kawungeezi ako olugendo lw'obulamu bwe lwonna ne lukyuka.

Enkyukakyuka eyo teyali butuukirivu bwa mangu, wabula lwali lugendo luggya olunywevu. Yatandika okusoma Ebyawandiikibwa n'enjala, n'aleka bannaabwe ab'edda, era n'awulira ng'asikirizibwa eri omulimu gw'obuminsani. Mu 1828 yakkirizibwa mu London Society for Promoting Christianity Amongst the Jews, era mu March 1829 n'asaabala emmeeri okugenda Bungereza. Mu myaka ebiri gyokka yali yeeyawudde ku kibiina ekyo — si lwa busungu, wabula olw'okuba nga munda ye teyasobola kugoberera mateeka agaalabika gy'ali ng'agasiba eddembe ly'Omwoyo. Mu 1830 n'afuuka omusumba w'ekkanisa entono e Teignmouth mu Devon, ku musaala gwa pawundi ataano mu ttaano buli mwaka.

Okuyiga Okubeera mu Kukkiriza

E Teignmouth, Müller yasalawo ekintu ekyakola byonna ebyaddirira. Yaleka ddala omusaala gwe ogwabalirwanga. Kyamweraliikiriza nti enkola ey'okupangisa entebe za kkanisa yafuula Enjiri eky'okugulawo era n'ereka abaavu nga bakwatibwa ensonyi; era mu buziba obusingawo, yayagala okwesiga Katonda butereevu mu kifo ky'enteekateeka yonna ey'abantu. Yamalirira obutaddayo kusaba muntu munne ssente, wadde okuleka obwetaavu bwe okumanyibwa, wabula okubutegeeza Katonda yekka mu kusaba n'alindirira. Mu mwaka gwe gumu, nga October 7, 1830, n'awasa Mary Groves, mwannyina w'omuminsani Anthony Norris Groves — omukazi ow'amaanyi ag'ekimpowooze eyandigabanye buli kubonaabona kw'omulimu ogwo nga teyeemulugunya okumala emyaka nga amakumi ana.

Mu 1832 ab'omu maka ga Müller ne bagenda e Bristol, gye yali agenda okumalira obulamu bwe obusigadde, ng'abuulira mu Bethesda Chapel. Emyaka ebiri oluvannyuma n'atandikawo Scriptural Knowledge Institution for Home and Abroad — okuyamba amasomero, okusaasaanya Bayibuli, n'okuwagira abaminsani, byonna ku musingi gwe gumu ogw'okusaba n'okukkiriza mu kifo ky'okusaba abantu ssente n'okwewola. Teyandiyingidde mu bbanja olw'omulimu gwa Katonda; ssente bwe zaabanga tewali, yakitwalanga nti Katonda yali tannamuyita kuzikozesa. Kyali kisomero kikalubo, era teyeefuula nti si bwe kiri.

Engeri yokka ey'okuyigiramu okukkiriza okw'amaanyi kwe kugumira ebigezo ebinene. Okukkiriza kwange nakuyiga nga nnyimiridde nga nnywevu wakati mu kugezesebwa okw'amaanyi.

— George Müller

Bamulekwa b'e Ashley Down

Omulimu gw'abaana bamulekwa gwava mu muzigo gw'omutima ne mu mpaka. Müller yali alabye abaana abataliiko bakitaabwe mu Bristol nga basabiriza era nga bafa njala, era yali akooye okuwulira Abakristaayo nga boogera, mu bukulu bwakyo, nti bandyesizza Katonda okusingawo singa baali balina obukakafu nti asobola okwesigwa. Kyeyava asalawo okufuuka ye yennyini obukakafu obwo. Singa omusajja omwavu, nga tasaba muntu yenna okuggyako Katonda, asobola okusuza, okuliisa, okwambaza n'okusomesa abaana bamulekwa omwaka ku mwaka, olwo omukkiriza abuusabuusa yandigumye omwoyo, era omunyoomi yandisirisiddwa. Bulijjo yali akyogera lwatu nti obulamu bw'abaana, wadde nga bwali bwa muwendo nnyo gy'ali, si bwe bwali ekigendererwa ekisooka.

...kisobole okulabika nti Katonda akyali mwesigwa, era nti akyawulira okusaba.

— George Müller

Ennyumba y'abaana bamulekwa esooka yaggulwawo mu nnyumba empangise ku Wilson Street mu April 1836, ng'etwala abawala batono. Ne yijjula, ne waggulwawo endala, ne waggulwawo n'endala. Oluvannyuma Müller n'azimba ennyumba ttaano ennene ku Ashley Down, ku ludda olw'obukiikakkono obwa Bristol, nga nnyangu, nga nnywevu era nga nnongoofu, era mu kujjula kwazo okusingayo abaana ng'enkumi bbiri baabeeranga omwo mu kiseera kimu. Mu bulamu bwe bwonna yalabirira bamulekwa 10,024. Teyali n'omulundi gumu gwe yasabako ssente mu lujjudde wadde okutambuza essowaani ey'okukuŋŋaanya ebiweebwayo. Ssente n'emmere bwe byakendeeranga — era emirundi mingi byakendeeranga, oluusi okutuuka ku ssiringi esembayo n'omugaati ogusembayo — yasabanga, n'alindirira, era n'awandiika mu bitabo bye eby'ennaku, mu bwesimbu bw'omubazi w'ebitabo, engeri obwetaavu gye bwatuukirizibwanga. Ebyafaayo ebyafulumizibwa eby'ebintu bino byatuuka ku bitabo bingi era byasomebwa mu nsi yonna.

Omugaati mu Makya

Mu bibiina by'okuddibwamu okwawandiikibwa okutabalika, ekimu kyayogerwako ne kiddibwamu okwogerwako kubanga kikuŋŋaanya omwoyo gwonna ogw'ekifo ekyo. Ku makya agamu, nga mu nnyumba temuli mmere era nga tewali ssente ya kugigula, abaana baali baambaziddwa era nga batudde ku meeza empanvu mu maaso g'essowaani enkalu. Müller n'ayimirira n'awa Katonda okwebaza olw'eky'enkya kye baali bagenda okulya, ng'akikakasa ng'ekiri mu maaso gaabwe.

Ebintu ng'ebyo, eri Müller, tebyali byamagero bya luusi wabula lwe lwali olusu olwa bulijjo olw'obulamu obutambulira ku kusaba. Ebirabo byatuukanga ku lunaku lwennyini olwetaagisa era emirundi mingi nga bituukana n'omuwendo gwennyini ogwetaagisibwa; abantu abatamanyiddwa baakubirizibwanga okugaba nga tebamanyi nti obwetaavu bwaliwo. Yali mwesimbu nnyo okugamba nti kino tekyali ddogo era nga si kyangu. Waaliwo ebiseera eby'obwetaavu obw'amazima, enkya ez'okutya okw'amazima, n'okusaba okwalabika ng'okutaddibwamu okumala ebbanga ddene. Ye yagaana bugaanyi okulekera awo okukkiriza, oba okugolola omukono gwonna okuggyako ogwa Katonda.

Ennaku n'Obunywevu

Okukkiriza tekwamuggya mu nnaku. Nga February 6, 1870, Mary, munne mu buli kigezo, yafa olw'omusujja gw'amagumba oluvannyuma lw'emyaka nga amakumi ana mu bufumbo. Bamulekwa lukumi mu bina ne bagoberera essanduuko ye. Müller, ng'omutima gumuluma, yakakalira okubuulira ye yennyini okubuulira okw'okuziika kwe, ng'aggya ekyawandiikibwa kye mu Zabbuli 119, “Ggwe oli mulungi, era okola ebirungi.” Teyakkiriza nnaku ye kuloopa Katonda we. “Katonda yennyini y'akikoze,” bwe yayogera ku kufa kwe; “tumumatidde.” Omwana omulenzi yali afudde ng'akyali muwere emyaka mingi emabega; muwala we omwagalwa Lydia, eyazaalibwa mu 1832, eyakulira mu bamulekwa n'afumbirwa omuyambi we omwesigwa era omusika we James Wright, naye yali agenda kufa nga kitaawe tannafa, mu 1890. Mu 1871 n'awasa omulundi ogw'okubiri, Susannah Grace Sanger, eyafuuka munne mu ntambula mu mulimu omunene ogw'obukadde bwe.

Entambula Empanvu

Abasajja abasinga bandibaze ennyumba z'abaana bamulekwa ng'omulimu ogumala obulamu obumu. Müller, ng'ayise emyaka nsanvu era ng'omulimu guli mu mikono gya Wright omwesigwa, n'atandika okugenda okubuulira. Okuva mu 1875 okutuuka mu 1892 yatambula entambula ez'obuminsani ezaamutwala, ng'abala ye yennyini, mayiro nga emitwalo abiri mu mawanga amakumi ana mu abiri — okuyita mu Bulaaya, Amerika, Buyindi, China, Japan ne Australia — ng'abuulira ebibiina oluusi ebyabalibwanga mu nkumi, ng'ayogera n'obukadde bw'abantu awamu. Yayogera obubaka bwe bumu buli wamu, mu ngeri ennyangu etayanguyiriza eyali empisa ye: nti Katonda wa mazima, nti akwata ekigambo kye, nti okusaba kuddibwamu, era nti omuntu asobola okumwesiga mu buli kimu awatali kubuusabuusa.

Enkya ey'Enkomerero

Yeeyongera okukola okutuusa kumpi ku nkomerero. Ku makya aga March 10, 1898, mu kisenge kye mu nnyumba y'abaana bamulekwa e Ashley Down, mu mwaka ogw'ekyenda mu esatu ogw'obulamu bwe, George Müller yasangibwa ng'afudde ku mabbali g'ekitanda kye. Yali akulembedde okusinza okw'akawungeezi n'agenda okwebaka nga bulijjo; mu kiro, mu kasirise, yali agenze eri Katonda gwe yali yeesize okumala ebbanga eddene. Bristol yamukungubagira nga bwe yakungubagira abantu batono ennyo. Amaduuka ne gaggalwa, bendera ne ziwanikibwa wakati ku mulongooti, era obukumi bw'enkumi ne bajjuza enguudo omulambo gwe bwe gwatwalibwa mu ntaana, bangi ku bo nga basajja n'abakazi abaaliisibwanga ku meeza empanvu ezo nga baana bamulekwa.

Yafa, nga bwe yali abadde, omusajja omwavu; obukadde bw'essente obwayita mu mikono gye bwonna bwali bugenze mu mulimu, era yali teyeetereka kintu. Mu kifo ky'ekyo, kye yaleka kye kyo kye yali agenderedde okuleka: ekyafaayo eky'obwesimbu, ekinene ennyo era ekitasoboka kunnyonnyolwa mu ngeri ndala, eky'a Katonda awulira. Ebigambo bye ye kennyini bye bisinga okufunza obulungi ekitabo ky'ebibalo kye yakuuma okumala emyaka nkaaga — ekisuubizo ekyakwatibwako okutuusa lwe kyatuukirira, kisobole okulabika nti Katonda akyali mwesigwa, era nti akyawulira okusaba.