Ebyafaayo
- 1860
- 1878
- 1885
- 1913
- 1931
Singa Yesu Kristo ye Katonda era yanfiirira, kale tewali ssaddaaka esobola kuba nnene nnyo nze okugiwaayo ku Lulwe.
Mu kiseera eky’omusana mu 1882, omuvubuka Omungereza yafuluma okukuba omupiira ku lw’eggwanga lye ku The Oval, mu mpaka za Test ezaali zigenda okuwa omuzannyo gwa cricket erinnya lyagwo erisinga okumanyika. Bungereza bwe yawangulwa, ekiwandiiko eky’okusaaga ekirangirira okufa kyalangirira nti cricket ya Bungereza efudde, ne kigamba nti omulambo gwayo gujja kwokebwa era evvu litwalibwe e Australia — era bwe zityo “the Ashes” bwe zaazaalibwa. Charles Thomas Studd yali omu ku bazannyi abasinga obulungi Bungereza be yalina abaali basobola buli kitundu ky’omuzannyo. Mu myaka esatu yali alese byonna: ettutumu, omuzannyo, n’obugagga bw’amaka ge, n’asaabala okugenda e China ng’omuminsani. Obulamu bwe obwasigalawo yabumala ng’abuwaayo, era yafiira mu mutima gwa Afirika ng’aweza emyaka nsanvu, ng’akyagaana buli kintu eky’ekitundu — omusajja bannaabwe be yakola nabo gwe baasanga nga muzibu nga bwe yali omuzira.
Omwana w’omwami ow’ekitiibwa
Yazaalibwa nga 2 Desemba 1860 e Spratton, mu Northamptonshire, mu maka ag’obugagga. Kitaawe, Edward Studd, yali nnannyini nnimiro ennene eyawummula, eyali afunye obugagga obungi e Buyindi, era ng’abeera mu bulamu bw’omwami w’ekyalo ow’Ekingereza — embalaasi, okwesiima, era nga talina ddiini yonna gy’afaako nnyo. Charles yasomera ku Eton, gye yakulembera ttiimu ya cricket ey’abazannyi kkumi n’omu ng’aweza emyaka kkumi na mwenda, oluvannyuma n’agenda mu Trinity College, Cambridge, gye yafunira diguli ye mu 1883 era n’afuuka emmunyeenye y’omuzannyo gwa yunivasite. Mu buli kipimo ensi ye kye yakozesanga, yali atuuse dda nga tannaba kukula kimala okukisaanira.
Enkyukakyuka yajjira mu kitaawe. Nga mu 1875, Edward Studd yakyuka mu kaweefube omunene owa Moody ne Sankey eyayita mu Bungereza yonna, era enkyukakyuka mu ye yali ya ddala ddala. Yatandika okukubiriza batabani be okukkiriza enjiri n’amaanyi ge gamu ge yali awaayo edda eri emizannyo. Mu 1878, ng’aweza emyaka kkumi na munaana, Charles naye yakyuka.
Oluvannyuma kumpi tewali kyaliwo. Okumala emyaka nga mukaaga, nga bwe yannyonnyola oluvannyuma ye kennyini, yali Mukristaayo mu linnya kyokka, naye mu bikolwa ng’ali mu bunnyogovu — okukkiriza kwe kwali kintu kya kyama ekyakyusa kitono era ekyamufiiriza kitono n’okusingawo. Cricket yali akyali bulamu bwe. Kino kitundu kya mazima era kya mugaso mu mboozi ye: okukyuka kwali tekunnafuuka kwewaayo, era enjawulo eyo yagitegeera oluvannyuma lwokka.
Abasanvu ab’e Cambridge
Ekyamenya obunnyogovu obwo kyasooka kuba okufa okutajja. Mu 1883 muganda we George yalwala nnyo, era ng’ayimiridde awali obuliri obwandibadde obw’okufa, Studd yasanga ebibuuzo bye yali yeewala: ettutumu lye lyonna lyali ligasa ki, singa omuntu asobola okuggwaawo amangu bwe gatyo? Mu kiseera ekyo kyennyini yawulira nate D. L. Moody ng’abuulira, era obunyiikivu bw’okukyuka kwe ne bukomawo n’amaanyi. Ku mulundi guno tebwasigala bwa kyama. Yeewaayo okuba omuminsani.
Mu 1885 yasaabala okugenda e China ne China Inland Mission eya Hudson Taylor, era teyagenda yekka. Abavubuka abalala mukaaga ab’e Cambridge abaali mu mbeera ennungi baagenda naye — abazannyi, omuserikale omukulu, abasajja abaalina ebiseera eby’omu maaso ebitangaavu — era ekibinja ekyo ne kimanyika mu Bungereza yonna nga Cambridge Seven. Okugenda kwabwe kwalangirirwa mu bugenderevu okuzuukusa omuntu ow’omunda ow’eggwanga ku by’obuminsani, era kwakola: nti abasajja musanvu abaali basobola okufuna buli kimu Bungereza kye yali ewa baali bakireka olwa China, kyali kyewuunyo kinene.
Studd yawaayo ebisingawo ku mulimu gwe. Bwe yafuna obusika bwe, kumpi bwonna yabugaba — omuwendo ogwogerwako mu ngeri ez’enjawulo nga £25,000–29,000, obugagga obungi ennyo mu kiseera ekyo. Yaweereza ebirabo ebinene eri omulimu gwa Moody e Chicago, eri amaka g’abaana bamulekwa aga George Müller, eri obuminsani bwa George Holland e Whitechapel, eri omulimu gw’Eggye ery’Obulokozi e Buyindi, n’eri ebigendererwa ebirala. Yakuumayo omuwendo omutono ku lwa mukazi we ow’omu maaso; emboozi esinga okuddibwamu egamba nti mukazi oyo yamugamba naye ogwo agugabe, balyoke batandike obufumbo nga tebalina kye beesiga okuggyako Katonda. Ebigambo ne bwe bitaagwa bwe bityo ddala, enkola y’obufumbo bwabwe yakakasa nti bwe kyali.
Singa Yesu Kristo ye Katonda era yanfiirira, kale tewali ssaddaaka esobola kuba nnene nnyo nze okugiwaayo ku Lulwe.
— C. T. Studd
Sentensi eyo ye kisumuluzo ky’ebyo byonna bye yakola n’ebyo byonna bye yakola obubi. Yagikkiriza awatali kukakkanya kwonna, era teyayiga kuleka bantu balala kugikkiriza mu mbiro zaabwe ez’enjawulo.
China, obufumbo, ne Buyindi
Yamala emyaka nga kkumi e China. Eyo gye yawasiza Priscilla Livingstone Stewart, omuminsani munne, mu 1888; abaana abawala bana be bandiwangadde. Studd ne mukazi we baakolera munda mu nsi mu mbeera ennyangu era enzibu China Inland Mission gye yasuubiranga abantu baayo, era mu buli kabonero baali basanyufu mu yo. Naye obulamu bwe, obutaali bugumu wansi w’akazito ke yabuteekangako, bwaggwaamu amaanyi, era mu 1894 obulwadde bwawaliriza amaka okuddayo e Bungereza.
Teyatondebwa kuwummula. Oluvannyuma lw’ekiseera eky’okutambula ng’ayogera ku buminsani, yatwala obusumba e Ootacamund, mu nsozi z’obukiikaddyo bwa Buyindi, n’aweereza eyo okuva nga mu 1900 okutuuka mu 1906 mu batuuze aboogera Olungereza n’abaserikale. Gwali mulimu ogw’akasirise okusinga ogw’e China, era tegwali gwe omutima gwe gwe gwali gwegomba. Yali atandise okulowooza ku bitundu by’ensi omuminsani yenna gy’atannaba kugendako n’akatono.
Omutima gwa Afirika
Ekyamukwata kwali Afirika eya wakati — ebitundu ebinene bye yakkiriza nti tebyali biwulirangako njiri era nga tewali muntu yenna ali mu kkubo okugibituusaako. Yali asussa emyaka ataano, obulamu bwe bwali bubi, era abasawo baamugamba lwatu nti tasaana kugenda. Wabula yagenda.
Mu 1913 yatandikawo Heart of Africa Mission n’asitula okugenda mu Kongo ey’Ababirigi. Omulimu gwakula, era ekiseera bwe kyayitawo ne gufuuka Worldwide Evangelisation Crusade — WEC — obumu ku buminsani obw’amakanisa ag’enjawulo obwamanyika ennyo mu kyasa ekyo, era obwamuwangaalirako ebbanga ddene. Yamala emyaka nga kkumi na munaana mu Kongo, ku nkomerero ng’abeera e Ibambi, ng’abuulira, ng’asimba amakanisa, era ng’akaka ye kennyini na buli muntu eyali okumpi naye awatali kusaasira. Ebibala byali bya ddala era byawangaala. N’omuwendo gwabyo bwe gutyo bwe gwawangaala, era obwesimbu bwetaaga omuwendo ogwo gwogerwe.
Abamu baagala okubeera we bawulira eddoboozi ly’endege y’ekkanisa oba ey’essinzizo; nze njagala okuddukanya ekifo eky’okununuliramu emyoyo mu yaadi emu okuva ku ggeyeena.
— C. T. Studd
Omuzira, naye ow’okwawukanya
Obukakanyavu obwo bwennyini obwaleetera Studd okugaba buli kimu bwamufuula muzibu nnyo okukola naye. Emyaka gye mu Kongo gyajjula obukuubagano — ne baminsani banne, n’ab’omu maka ge, era mu bulumi, n’omwami wa muwala we yennyini, Alfred Buxton, eyali edda munne gwe yali asinga okukola naye mu nnimiro. Abaminsani baavaayo oba baagobwa; abo abataasobola kwenkana bukambwe bwe baaleetebwa okuwulira nti baali balemeddwa. Ayogeddwako mu ngeri ey’obwegendereza, era si balabe be, ng’omukulembeze omukakanyavu atawuliriza nsonga. Akatabo ke The Chocolate Soldier, ekirumbo ku Bukristaayo obugonvu obw’okwewummuza, kalaga omwoyo ogw’olutalo ogutakkiriza kitundu, ogwawa obuminsani amaanyi era ne gufumita abantu abaali munda mu bwo. Mu myaka gye egy’enkomerero, akakiiko ak’ewaka kaakola okumuggya ku bukulembeze bw’omulimu gwe yali atandiseewo.
Waaliwo n’ekitundu ekirala ekisingako okuba eky’ekizikiza. Mu myaka gye egy’enkomerero, ng’akooyeddwa obulwadde n’obulumi, Studd yeekuuma mu kwefiiriza okw’obuntu okwagenda kweyongera okuba okukambwe, era yakozesanga mofiini buli kiseera olw’okubonaabona kwe — ekintu ekyawandiikibwa ng’akyali mulamu era ne kireeta enkaayana mu kiseera ekyo. Tekisaanidde kukwekebwa wadde okugaziyizibwa. Yali musajja mukadde era mulwadde mu mbeera y’obudde enkambwe, era empisa y’okwefuga eyali edda ekirabo yali ekakanyadde n’efuuka ekintu ekyamulumya ye n’abo abaali bamwetoolodde. Omutukuvu si musajja atalina nsobi; wabula musajja ensobi ze Katonda z’ataleka kugwa bwereere.
Wano ekintu eky’okussa ekitiibwa kwe kwogera amazima. Studd yali muzira. Era yali muzibu, mukakanyavu, era ku nkomerero, mu kigero ekimu, yamenyebwa obukambwe bwe ye kennyini. Byombi bya mazima omulundi gumu, era eky’okubiri tekisazaamu kisooka. Enjiri gye yabuulira teyetaagisa bagirangirira kuba nga tebaliiko kamogo — wabula okusonyiyibwa kyokka, n’okweyongerayo mu maaso.
Obulamu bumu bwokka
Yafiira e Ibambi nga 16 Julaayi 1931, ng’aweza emyaka nsanvu, olw’amayinja mu nsawo y’omususa agataajjanjabwa, nga tewali kulongoosebwa kwonna kwali kusobola kufunika wonna okumpi ne Ibambi. Abo abaagera emboozi eyo oluvannyuma baajjukira ekigambo kye ekisembayo nga “Haleluya,” era kiyinzika okuba nti bwe kyali; naye kiri mu nnono emwetoolodde okusinga mu biwandiiko ebikakafu, era kimala okugamba nti yafa nga bwe yawangaala, mu nnimiro, ku mulimu gwe.
Mu bigambo bye yali asinga okwagala era ebimaze ebbanga eddene nga bigattibwa ku linnya lye, mulimu ennyiriri bbiri ze yaweereza bazzukulu be mu bbaluwa ey’okusiibula mu mwaka ogwo ogw’enkomerero:
Obulamu bumu bwokka, bujja kuyita mangu; ekyo kyokka ekikolebwa ku lwa Kristo kye kirisigala.
— ennyiriri Studd ze yayagalanga (eyaziwandiika kikaayanirwa)
Eyawandiika ekitontome kyonna tamanyiddwa ddala, era kyandibadde kikyamu okukimuwa awatali kwegendereza okwo. Naye ennyiriri ezo zombi yazijuliza eri bazzukulu be bennyini ng’asemberera enkomerero, era tewali bigambo biyinza kufunza mu butuufu okusingawo emboozi y’emyaka gye. Zize mu makulu gokka agaali gamukulu gy’ali ku nkomerero: yali azikkirizza okutuuka wansi ddala.
By’aleka
C. T. Studd teyaleka busika bwa kwesiima wadde obutegeke obulungi. Yaleka obuminsani obw’ensi yonna, enkumi n’enkumi ezaawulira enjiri kubanga teyakkiriza kusigala waka, n’obulamu obwasukkiriza ennyo ne kiba nti abamwagala n’abamunenya tebakkiriziganyanga ddala ku ngeri y’okubutwalamu. Yawaayo obugagga ng’akyali muto n’omubiri gwe ng’akaddiye, era yali, mu biseera eby’enjawulo, ow’ekitiibwa ekingi ate nga takwatika.
Teyandifuddeyo ku kusalawo okwo okutabuddwatabuddwa. Yali amaze okugonjoola ekibuuzo kyokka ekyamukwatako ng’aweza emyaka kkumi na munaana, ne nate ku myaka amakumi abiri mu ena, ne buli lunaku oluvannyuma: singa Kristo ye Katonda era yamufiirira, kale tewali kintu kingi nnyo okumuddiza. Yawaayo cricket, ssente, obulamu, n’emyaka, era tewali na kimu ku byo kye yabala nga ssaddaaka. Obulamu bumu bwokka — era yabumala bwonna.
Ebitabo ku C. T. Studd (1)
Era alabika mu
Ebibuuzo n'Eby'okuddamu
C. T. Studd yali ani?
C. T. Studd (1860–1931) yali muzannyi wa cricket owa Bungereza, eyagaba obugagga oluvannyuma lw’okukyuka kwe ne yeegatta ku "Cambridge Seven" ng’omuminsani — ng’aweereza e China, e Buyindi, era ku nkomerero mu Kongo, gye yatandikira ekyafuuka WEC. Omusajja ow’obunyiikivu obw’amaanyi, obutakkiriza kukkakkana, era oluusi obuzibu, yawangaala ng’agoberera okukkiriza nti tewali ssaddaaka esobola kuba nnene nnyo ku lwa Kristo. Yali omu ku bazannyi abasinga obulungi Bungereza be yalina abaali basobola buli kitundu ky’omuzannyo, era mu myaka esatu oluvannyuma lw’okuzannya mu Test eyawa cricket "the Ashes" yali alese omuzannyo n’agenda e China.
Yava mu mbeera ki?
Yazaalibwa nga 2 Desemba 1860 e Spratton, Northamptonshire, mu maka ag’obugagga — kitaawe yali nnannyini nnimiro ennene eyawummula, eyali afunye obugagga obungi e Buyindi. Charles yasomera ku Eton, gye yakulembera ttiimu ya cricket ey’abazannyi kkumi n’omu ng’aweza emyaka kkumi na mwenda, n’oluvannyuma mu Trinity College, Cambridge, n’afuuka emmunyeenye y’omuzannyo gwa yunivasite. Enkyukakyuka yajjira mu kitaawe, eyakyuka mu 1877 mu kaweefube wa Moody ne Sankey, n’akubiriza batabani be okukkiriza enjiri; mu 1878, ng’aweza emyaka kkumi na munaana, Charles naye yakyuka.
Okukyuka kwe kwamukyusa mangu ago?
Nedda — era yali mwesimbu ku bbanga eryo. Okumala emyaka nga mukaaga, nga bwe yannyonnyola oluvannyuma ye kennyini, yali Mukristaayo mu linnya kyokka, naye mu bikolwa ng’ali mu bunnyogovu, okukkiriza kwe nga kintu kya kyama ekyakyusa kitono era ekyamufiiriza kitono n’okusingawo; cricket yali akyali bulamu bwe. Kitundu kya mugaso mu mboozi ye: okukyuka kwali tekunnafuuka kwewaayo, era enjawulo eyo yagitegeera oluvannyuma lwokka. Ekyamenya obunnyogovu obwo bwali bulwadde obw’amaanyi obwa muganda we George mu 1884, obwamuleetera okwebuuza ettutumu lye lyonna kye lyali ligasa singa omuntu asobola okuggwaawo amangu bwe gatyo, n’okuwulira nate D. L. Moody ng’abuulira.
Cambridge Seven baali baani?
Mu 1885 Studd yasaabala okugenda e China ne China Inland Mission eya Hudson Taylor, era teyagenda yekka: abavubuka abalala mukaaga ab’e Cambridge abaali mu mbeera ennungi baagenda naye — abazannyi, omuserikale omukulu, abasajja abaalina ebiseera eby’omu maaso ebitangaavu — era ekibinja ekyo ne kimanyika mu Bungereza yonna nga Cambridge Seven. Okugenda kwabwe kwalangirirwa mu bugenderevu okuzuukusa omuntu ow’omunda ow’eggwanga ku by’obuminsani, era kwakola: nti abasajja musanvu abaali basobola okufuna buli kimu Bungereza kye yali ewa baali bakireka olwa China, kyali kyewuunyo kinene.
Obugagga bwe yabukola ki?
Bwe yafuna obusika bwe, kumpi bwonna yabugaba — omuwendo ogwogerwako mu ngeri ez’enjawulo nga pawundi emitwalo ebiri mu enkumi ttaano okutuuka ku mitwalo ebiri mu enkumi mwenda, obugagga obungi ennyo mu kiseera ekyo — ng’aweereza ebirabo ebinene eri omulimu gwa Moody e Chicago, amaka g’abaana bamulekwa aga George Müller, obuminsani e Whitechapel, Eggye ery’Obulokozi e Buyindi, n’ebigendererwa ebirala. Yakuumayo omuwendo omutono ku lwa mukazi we ow’omu maaso; emboozi esinga okuddibwamu egamba nti mukazi oyo yamugamba naye ogwo agugabe, balyoke batandike obufumbo nga tebalina kye beesiga okuggyako Katonda.
Kukkiriza ki okwamuvuga?
Sentensi emu ye kisumuluzo ky’ebyo byonna bye yakola n’ebyo byonna bye yakola obubi: "Singa Yesu Kristo ye Katonda era yanfiirira, kale tewali ssaddaaka esobola kuba nnene nnyo nze okugiwaayo ku Lulwe." Yagikkiriza awatali kukakkanya kwonna, era teyayiga kuleka bantu balala kugikkiriza mu mbiro zaabwe ez’enjawulo. Era yawandiika ennyiriri ezisinga okugattibwa ku linnya lye: "Abamu baagala okubeera we bawulira eddoboozi ly’endege y’ekkanisa oba ey’essinzizo; nze njagala okuddukanya ekifo eky’okununuliramu emyoyo mu yaadi emu okuva ku ggeyeena."
Mulimu ki gwe yakola e China ne Buyindi?
Yamala emyaka nga kkumi e China, n’awasa omuminsani Priscilla Livingstone Stewart mu 1888, era n’akolera munda mu nsi mu mbeera ennyangu era enzibu China Inland Mission gye yasuubiranga. Obulamu bwe bwaggwaamu amaanyi wansi w’akazito ke yabuteekangako, era mu 1894 obulwadde bwawaliriza amaka okuddayo e Bungereza. Olw’okuba teyatondebwa kuwummula, yatwala obusumba e Ootacamund mu nsozi z’obukiikaddyo bwa Buyindi okuva nga mu 1900 okutuuka mu 1906, mu batuuze aboogera Olungereza n’abaserikale — omulimu ogw’akasirise okusinga ogw’e China, era nga si gwe omutima gwe gwe gwali gwegomba.
Lwaki yagenda mu Kongo?
Ekyamukwata kwali Afirika eya wakati — ebitundu ebinene bye yakkiriza nti tebyali biwulirangako njiri. Yali asussa emyaka ataano, obulamu bwe bwali bubi, era abasawo baamugamba lwatu nti tasaana kugenda. Wabula yagenda, ng’awaayo eri Katonda ekintu ekisembayo kye yali asigazza, emyaka gy’omusajja omukadde era omulwadde. Mu 1913 yatandikawo Heart of Africa Mission n’asitula okugenda mu Kongo ey’Ababirigi; omulimu gwakula ne gufuuka Worldwide Evangelisation Crusade (WEC), era yamalayo emyaka nga kkumi na munaana, ku nkomerero ng’abeera e Ibambi, ng’abuulira era ng’asimba amakanisa.
Yali mwangu okukola naye?
Nedda — era obwesimbu bwetaaga omuwendo ogwo gwogerwe. Obukakanyavu obwo bwennyini obwamuleetera okugaba buli kimu bwamufuula muzibu nnyo okukola naye. Emyaka gye mu Kongo gyajjula obukuubagano — ne baminsani banne, n’ab’omu maka ge, era mu bulumi, n’omwami wa muwala we yennyini Alfred Buxton; abo abataasobola kwenkana bukambwe bwe baaleetebwa okuwulira nti baali balemeddwa, era mu myaka gye egy’enkomerero akakiiko ak’ewaka kaakola okumuggya ku mulimu gwe yali atandiseewo. Ng’akooyeddwa obulwadde, yeekuuma mu kwefiiriza okukambwe era n’akozesa mofiini olw’okubonaabona kwe. Yali muzira, naye era mukakanyavu, era ku nkomerero, mu kigero ekimu, yamenyebwa obukambwe bwe ye kennyini.
Yafa atya, era kiki ky’aleka?
Yafiira e Ibambi nga 16 Julaayi 1931, ng’aweza emyaka nsanvu, olw’amayinja mu nsawo y’omususa agataajjanjabwa, ng’agaana okutuusa ku nkomerero obujjanjabi omubiri gwe bwe gwali gwetaaga; ennono ejjukira ekigambo kye ekisembayo nga "Haleluya." Mu nnyiriri ze yayagalanga n’aweereza bazzukulu be mu bbaluwa ey’okusiibula mwalimu bino: "Obulamu bumu bwokka, bujja kuyita mangu; ekyo kyokka ekikolebwa ku lwa Kristo kye kirisigala." Yaleka obuminsani obw’ensi yonna obukyatwala enjiri kumpi kyasa kimu oluvannyuma, n’obulamu obwasukkiriza ennyo ne kiba nti abamwagala n’abamunenya tebakkiriziganyanga ddala ku ngeri y’okubutwalamu — ow’ekitiibwa ekingi ate nga takwatika mu biseera eby’enjawulo. Yali amaze okugonjoola ekibuuzo kyokka ekyamukwatako ng’aweza emyaka kkumi na munaana, era tewali na kimu ku byo kye yabala nga ssaddaaka.
